Netanyahunun ABŞ səfərindən nə gözləyir? AKTUAL

İsrailin baş naziri Benyamin Netanyahu dekabrın 29-da ABŞ prezidenti Donald Trampla danışıqlar aparacaq.Amerika liderinin Florida ştatının Mar-a-Laqo şəhərindəki şəxsi iqamətgahında keçirilməsi gözlənilən görüşdə Qəzza zolağının sülh prosesinin ikinci mərhələsinə keçid müzakirə olunacaq. İsrail ehtiyat edir ki, Vaşinqton HƏMAS-ı tam demilitarizasiya etmədən nəinki sahilyanı anklavda infrastrukturun yenidən qurulmasına başlayacaq, həm də Türkiyənin sülhməramlı missiyada iştirakında israr edəcək. İsrailin gücünü bərpa etdiyinə inandığı İran Netanyahu və Tramp arasında ayrıca müzakirə mövzusu olacaq.

Netanyahu dekabrın 28-də ABŞ-a yola düşüb. Onun Trampla Mar-a-Laqoda danışıqlarında ilk növbədə Qəzza zolağındakı vəziyyətin müzakirə olunacağı gözlənilir. Haaretz mənbələrinin məlumatına görə, Vaşinqton nizamlamanın beynəlxalq sabitləşdirici qüvvələrin formalaşdırılması və anklavın infrastrukturunun yenidən qurulmasını nəzərdə tutan ikinci mərhələsinə keçidi sürətləndirmək niyyətindədir. Bu arada İsrail ikinci mərhələnin başlanğıcını 2023-cü il oktyabrın 7-də HƏMAS tərəfindən oğurlanan son girovun cəsədinin – Kibbutz Alumim yaxınlığında fələstinli radikallarla döyüşərkən həlak olmuş İsrail polisinin xüsusi təyinatlı polisinin əsgəri Baş Serjant Ran Qvilinin cəsədinin qaytarılması ilə əlaqələndirmək niyyətindədir.

Ən problemli məsələlərdən biri də HƏMAS-ın demilitarizasiyası ilə bağlıdır ki, bu da qruplaşmanın bununla razılaşmayıb. Netanyahu hökuməti qorxur ki, Tramp administrasiyası tam tərksilah edilmədən Qəzzanın yenidən qurulmasını irəli sürəcək.

Haaretz-in istinad etdiyi İsrail rəsmiləri, Türkiyənin Qəzzada beynəlxalq sabitləşdirmə qüvvələrində potensial iştirakı ilə bağlı Tramp və Netanyahu arasında gərginliyin olacağını gözləyirlər. Ankara nizamlanmaya nəzarət edəcək sülhməramlı kontingentdə iştirak etməkdə israrlıdır. Lakin İsrail Türkiyəni HƏMAS-ın donoru və müttəfiqi hesab edərək bu ssenariyə qarşı çıxır.

İsrail rəsmisi Yediot Ahronot ilə söhbətində xatırladıb: “Tramp və Netanyahunun əsas planı müharibə başa çatdıqdan və girovların qaytarılmasından sonra İbrahim razılaşmalarını (2020-ci ildə başlayan bir sıra ərəb-yəhudi normallaşdırma sazişləri) genişləndirmək idi”. "İndi bu, daha ciddi problemə çevrilib. Mar-a-Laqo danışıqlarının diqqət mərkəzində ikinci mərhələ və çoxmillətli qüvvələrin formalaşdırılması olacaq. Türkiyə mütləq orada olmayacaq. İstəmədiyimiz heç kəsi bizə məcbur etməyəcəklər, biz də Türkiyəni istəmirik." Bununla belə, çox şey Trampın Ankaranın sülhməramlı missiyada iştirakına münasibətindən asılı olacaq.

Son günlər İsrail rəsmiləri Netanyahunun Trampa İranın İsrail təyyarələri ilə 12 günlük müharibə zamanı tükənmiş ballistik raket arsenalını və hava hücumundan müdafiə sistemlərini bərpa etməyə çalışdığını göstərən kəşfiyyat məlumatı təqdim etmək niyyətində olduğunu bildiriblər. Haaretz mənbələrinə görə, İsrail ABŞ-a siyasi təzyiq göstərir ki, diplomatik vasitələrlə İrana bu fəaliyyətlərini dayandırması üçün bütün vasitələrdən istifadə etsin. Bununla belə, İsrail diplomatik təzyiqlər uğursuz olarsa, Tehrana qarşı güc tətbiqinin bərpa olunacağını istisna etmir.

İsrailin Kan xəbər agentliyinin məlumatına görə, Netanyahu ABŞ-da beş gün qalacaq. Trampla danışıqlardan əlavə, o, ABŞ dövlət katibi Marko Rubio ilə də daxil olmaqla bir sıra görüşlər keçirəcək.

Netanyahunun səfəri Afrikanın şimalında tanınmamış bir dövlət olan Somalilandın statusunu tanımaq qərarından sonra baş verir. İsrail onu "müstəqil və suveren ölkə" adlandıraraq, tanınmanın İbrahim razılaşmalarının ruhuna uyğun olduğunu qeyd edib. Bu məsələ ilə bağlı birgə bəyannaməni İsrailin baş naziri və xarici işlər naziri Gideon Saar və Somaliland Respublikasının prezidenti Abdirahman Mohamed Abdullahi imzalayıblar. Netanyahunun ofisinin məlumatına görə, İsrail “kənd təsərrüfatı, səhiyyə, texnologiya və iqtisadiyyat sahələrində geniş əməkdaşlıq vasitəsilə Somaliland Respublikası ilə dərhal əlaqələri gücləndirməyi planlaşdırır”.

Analitiklər əmindirlər ki, tanınma İsrailin təkcə Trampın Yaxın Şərqdəki flaqman layihəsi olan durğunluqda olan İbrahim razılaşmalarını gücləndirmək deyil, həm də Yəmənlə üzbəüz Afrika Buynuzu bölgəsində özü üçün baza yaratmaq cəhdidir. Yəmənin Ənsar Allah (Husi) hərəkatı Qəzzada atəşkəsdən sonra İsrailə raket və pilotsuz təyyarələrin buraxılmasını dayandırsa da, yaraqlılar yəhudi dövləti Zolaqda əməliyyatları bərpa edərsə, hücumları bərpa edəcəkləri ilə hədələyirlər. İsrailin husilərlə toqquşmalarda döyüş imkanlarını genişləndirmək üçün mərclərini hedcinq etməsi vacibdir.

Jurnalistlərin suallarını cavablandıran Tramp ABŞ-ın hələlik İsraildən nümunə götürməyəcəyinə aydınlıq gətirib. ABŞ hökumətinin Somalilandı tanımaq planı yoxdur.

V.VƏLİ