Niderlandda parlament seçkiləri Avropada postpopulist dövrün başlanğıcı

Haaqa, 30 oktyabr, AZƏRTAC

Oktyabrın 29-da Niderlandda keçirilən növbədənkənar parlament seçkilərinin nəticələri bir sıra məqamları üzə çıxardı. Aydın oldu ki, parlament seçkisi yalnız daxili siyasi qüvvələr arasında bir yarış deyil, həm də Avropada populizm ilə mərkəzçilik arasındakı ideoloji mübarizənin rəmzi mərhələsinə çevrilib.

AZƏRTAC xəbər verir ki, səslərin 95 faizinin hesablanmasından sonra mərkəzçi və avropayönümlü D66 partiyası ilə ifrat sağçı Azadlıq Partiyası (PVV) bərabər sayda - 26 mandat qazanıb.

Populizmin məhdudlaşması: Xert Vildersin ritorikasının tənəzzülü

İfrat sağçı lider Xert Vilders uzun illər Avropa İttifaqına qarşı sərt çıxışları və “holland kimliyinin müdafiəsi” ritorikası ilə seçiciləri səfərbər etməyə çalışıb. Lakin bu dəfə onun anti-Avropa (AB) və pro-Tramp ritorikası ona səs gətirmədi. Səbəb isə iqtisadi reallıqdır. Avropanın tədarük zəncirləri böhranı və enerji qiymətlərinin artımı seçiciləri daha praqmatik, sabitlikyönümlü seçimlərə yönəldib.

Nəticədə mülayim sağçıların mərkəzə meyillənməsi baş verib. VVD partiyası və onun lideri Dilan Yeşilgöz təhlükəsizlik və miqrasiya məsələlərində sərt, amma qeyri-ifrat mövqeyi ilə bir çox sağçı seçicinin rəğbətini və səsini qazana bildi.

O da məlum oldu ki, Avropada insanlar populizmdən doyublar. Vilders kimi fiqurlar artıq yenilik təəssüratı yaratmır. Onların ritorikası cəmiyyətin radikal hissəsini təmsil etsə də, ölkənin əsas elektoratını inandırmaq gücünü itirib.

D66 partiyasının yüksəlişi: Avropa inteqrasiyasının yeni siması

Rob Yettenin rəhbərlik etdiyi D66 partiyası iqlim siyasəti, rəqəmsal innovasiya və Avropa ilə sıx inteqrasiya üzərində qurulan proqramı sayəsində seçicilərə proqressiv sabitlik təklif edib. Parlamentdə 9 yerlə təmsil olunan partiyanın mandat sayını 26-ya yüksəltməsi cəmiyyətin müəyyən hissəsində populizm yorğunluğunun artdığını göstərir. D66-nın əsas mesajı sadə idi: “Qapıları bağlamaqla yox, əməkdaşlıqla güclənək”.

Leydendə və Amsterdamda partiya tərəfdarlarının sevinci də bunu təsdiqlədi – Niderland Avropadan ayrılmaq istəmir, tam əksinə, Avropa ilə güclənmək istəyir.

Frans Timmermans və sol blokun böhranı

Sol blokun (GroenLinks-PvdA) gözləniləndən zəif nəticəsi – mandat sayının 25 yerdən 20-yə enməsi Avropa solçuluğunun ideoloji baxımdan hələ də cəlbedici, lakin təşkilati baxımdan kövrək olduğuna işarədir.

Hətta Frans Timmermansın Avropa Komissiyasındakı nüfuzu sol bloku xilas etmədi. O, nəticələrin açıqlanmasından dərhal sonra istefa verərək, “növbəti nəslə yol açmaq” qərarını bildirdi. Bu hadisə solun liderlik böhranının ən açıq təzahürü kimi səciyyələndirilir.

Gələcək koalisiya: mərkəzdə balans oyunu

Mövcud siyasi mənzərə göstərir ki, yeni hökumət mərkəzçi koalisiya prinsipi əsasında formalaşacaq. VVD, D66, və Xristian-demokratlar (CDA) arasında danışıqlar artıq aktuallıq qazanıb. Bu, ifrat sağın hakimiyyətə gedən yolunu kəsəcək ən real ssenaridir.

Bir sözlə, bu seçkilərdən sonra Niderland yalnız yeni hökumət formalaşdırmayacaq, həm də Avropada postpopulist dövrün başlanğıcını simvolizə edəcək.