Niyə kiçik Qrenlandiya xəritədə bu qədər böyük görünür?

...ABŞ prezidenti Donald Tramp bir daha hazırda Danimarkanın bir hissəsi, yarı-muxtar Arktika adası olan Qrenlandiyanın ilhaqından danışdı.

Bəs bu, həqiqətən də bu qədər vacibdirmi və ən əsası, bu qədər böyükdürmü?

Əslində, Qrenlandiyanın ölçüsü istifadə etdiyiniz xəritədən asılıdır. Qlobuslar dünya coğrafiyasının kifayət qədər dəqiq təsvirini təmin etsə də, iki ölçülü səthdə bir sferanı təsvir etməyə çalışmaq qaçılmaz olaraq nisbətləri təhrif edir.

Quru kütlələrinin formaları və ölçüləri reallıqda olduğu kimi görünmür və məsafələr və istiqamətlər təhrif olunur.

Hər birinin öz üstünlükləri və çatışmazlıqları olan bir çox dünya xəritəsi növü var.

SİA-nın məlumatına görə, ən populyar növlərdən biri, onu icad edən 16-cı əsr fransız kartoqrafının adını daşıyan sözdə Merkator proyeksiyasıdır.

O, saysız-hesabsız coğrafi atlaslarda görünür və onun bir versiyası müxtəlif onlayn xəritələrdə istifadə olunur.

Merkator xəritəsi, sferik planet ətrafında əyilən Yer kürəsinin enlik və uzunluğunu götürür və onları düz xətlərə çevirir. Bu yanaşma dənizçilərə istənilən iki nöqtə arasında düz xətt üzrə kurslar qurmağa imkan verirdi, eyni zamanda xəritədə ekvatordan məsafə ilə yaranan təhriflərə səbəb olurdu.

Məsələn, bu, Afrikanın təxminən 14 dəfə böyük olmasına baxmayaraq, Qrenlandiyanın Merkator xəritəsində Afrika ilə eyni ölçüdə görünməsinə səbəb olur. Riyazi olaraq, paralellər və meridianlar uzanır; onlar ekvatordan məsafədən asılı olaraq müxtəlif nisbətlərdə və miqyaslarda təhrif olunur və bu da şişirtməyə səbəb olur.

Bu, xüsusilə şimal uzunluqlarında doğrudur, burada quru ərazilərinin nəhəng görünməsi.

Elmi ictimaiyyət Merkator proyeksiyasının mükəmməl olmadığını bilir və quru ərazilərinin nisbətlərini real şəkildə çatdıran daha dəqiq xəritələrin lehinə ondan imtina etmək üçün mütəşəkkil səylər göstərilmişdir.

Quru ərazilərinin forma və ölçülərini balanslaşdırmağa çalışan Robinson proyeksiyası qismən "Qrenlandiya problemi"ni həll etmək üçün yaradılmışdır.

Keçən il Afrika Birliyi Bərabər Yer xəritəsinə - qitənin ölçüsünü daha yaxşı çatdıran yalançı silindrik proyeksiyaya keçid təşəbbüsünü dəstəklədi. Lakin, hazırda seçilən proyeksiya əsasən xəritənin məqsədindən asılıdır.

Məsafələri, istiqamətləri, bucaqları, sahələri və müxtəlif statistik parametrləri hesablamaq üçün yüzlərlə müxtəlif proyeksiyadan istifadə etmək olar.

Əli Babayev