Qrenlandiya ABŞ üçün niyə bu qədər əhəmiyyətlidir?

Yanvar ayının əvvəlindən Donald Tramp yenidən Qrenlandiyanın ilhaqını fəal şəkildə müzakirə edir. Prezident adanı almaqla yanaşı, həm də hərbi tədbirləri nəzərdən keçirir. Onun sözlərinə görə, Qrenlandiya milli təhlükəsizliyin qorunması üçün vacibdir.

Reyting.az adanın digər dəyərini və oradan keçən dəniz yolunu araşdırıb.

Qrenlandiyanın dəyəri nədir?

Amerika Pituffik hava bazası Soyuq Müharibədən bəri adada fəaliyyət göstərir.

Trampın sözlərinə görə, ABŞ Şimali Amerikanı nüvə raketləri də daxil olmaqla, bütün növ raketlərdən qoruyacaq "Qızıl Günbəz" raketdən müdafiə sistemini Qrenlandiyada yerləşdirəcək.

Qrenlandiyanın yeraltı sərvətlərində neft, uran və nadir torpaq metalları, o cümlədən neodim, prazeodim, disprosium və terbium var. Bu ehtiyatlar müdafiə və yüksək texnologiyalar üçün vacibdir.

Qrenlandiya Avropa ilə Şimali Amerika arasında ən qısa yolda yerləşir. Atlantik okeanının Qrenlandiya, İslandiya və Birləşmiş Krallıq arasındakı hissəsi NATO-nun əsas dəniz müdafiə xətti hesab olunur.

Münaqişə baş verərsə, bu əraziyə nəzarət ABŞ-dan Avropaya qoşun və avadanlıqların köçürülməsi üçün vacibdir.

Bu marşrut beynəlxalq ticarət üçün də strateji əhəmiyyət kəsb edir. İqlim dəyişikliyi Arktika buzlaqlarını əridir və əvvəllər əlçatmaz olan neft, qaz, sink, mis, platin və nadir torpaq metalları yataqlarını aşkara çıxarır.

Buzların əriməsi ilə şimal ticarət yolları Avropa ilə Asiya arasında nəqliyyat müddətini Süveyş və Panama kanalları ilə müqayisədə yarıya endirəcək.

Qrenlandiyanın ehtiyatlarına nəzarət ABŞ-a Çindən asılılığını azaltmağa imkan verəcək. Dünyanın nadir torpaq metallarının 70 faizindən çoxu Çində hasil olunur və 2024-cü ildən başlayaraq Çin hakimiyyəti müdafiə sektorunda geniş istifadə olunan qallium, germanium və sürmə materiallarının - ABŞ-a tədarükünü məhdudlaşdıracaq.

Tarixi kontekst

1946-cı ildə ABŞ prezidenti Harri Truman Danimarkaya Qrenlandiya üçün 100 milyon dollar təklif etmişdi.

Məqsəd eyni idi: ABŞ rəqiblərinin güclənməsinin qarşısını almaq.

Əvvəllər ABŞ Luiziananı Fransadan (1803) və Alyaskanı Rusiyadan (1867) satın alaraq genişlənmişdi.

ABŞ sonuncu dəfə İkinci Dünya müharibəsindən sonra genişlənmişdi. 1947-ci ildə keçmiş Yapon adaları Mikroneziya (Karolin, Mariana və Marşal adaları) ABŞ hökumətinə verildi və ABŞ hökumətinin idarəçiliyi altında əraziyə çevrildi.

Qrenlandiyalılar Danimarkanın tamhüquqlu vətəndaşlarıdır. Sorğulara görə, qrenlandiyalıların əksəriyyəti Danimarkadan müstəqilliyin tərəfdarıdır, lakin ABŞ-a qoşulmağa qarşıdır.

Qrenlandiyanın dəyəri nə qədər ola bilər?

Müqayisə edilə bilən qiymətləndirmələr yoxdur, çünki bu cür ərazilər uzun müddətdir satışda olmayıb.

İnflyasiya və digər iqtisadi amillər səbəbindən tarixi əməliyyatlar müqayisə üçün uyğun deyil.

ABŞ-dakı torpaq dəyərlərinə əsasən, müqayisə edilə bilən ölçüdə bir ərazinin dəyəri ən azı 1 trilyon dollar ola bilər.

Resursları və strateji əhəmiyyəti nəzərə alınmaqla, bu rəqəmin xeyli yüksək olması mümkündür.

Onu da qeyd edək ki, yanvar ayında Ağ evin Danimarkadan ayrılmaq müqabilində hər bir Qrenlandiya sakininə 10.000-100.000 dollar təklif etdiyi bildirildi.

Y. QACAR