Niyə Qrenlandiya xəritədə Afrika qədər böyük görünür?

Dünya xəritəsinə baxdıqda Qrenlandiyanın nəhəng ölçüsü diqqəti cəlb edir. Demək olar ki, bütün Afrika qitəsi qədər yer tutan bu ada əslində coğrafi illüziyanın ən məşhur nümunələrindən biridir. Reallıqda Afrikanın yalnız 1/14-də biri qədər sahəyə malik olan Qrenlandiyanın bu qədər "şişirdilmiş” görünməsi üçölçülü Yer kürəsini ikiölçülü kağıza köçürmək cəhdinin nəticəsidir.

Qaynarinfo xəbər verir ki, kürə formasında olan Yeri düz səthə səhvsiz əks etdirmək texniki baxımdan mümkün olmadığından, xəritəçilər əsrlərboyu müəyyən bölgələri ya uzatmaq, ya da sıxmaq məcburiyyətində qalıblar.

Bu gün geniş istifadə olunan xəritələrin əksəriyyəti 1569-cu ildə Gerardus Merkator tərəfindən hazırlanmış "Merkator proyeksiyası”na əsaslanır. Bu üsulda Yer kürəsi sanki silindrin içində yerləşirmiş kimi təsəvvür edilir və hər bir nöqtə həmin silindrin səthinə köçürülür. Dənizçilər üçün böyük üstünlük yaradan bu sistem gəmilərin marşrutlarını düz xətlər üzrə hesablamağa imkan verir.

Lakin bu praktik yanaşma ciddi vizual təhriflərə də səbəb olur. Ekvator xəttindən qütblərə doğru irəlilədikcə materiklərin ölçüləri reallıqdan kənar şəkildə böyüyür. Təxminən 2,1 milyon kvadrat kilometr sahəsi olan Qrenlandiyanın 30 milyon kvadrat kilometrdən artıq əraziyə malik Afrika ilə eyni ölçüdə görünməsinin əsas səbəbi də məhz budur.

Mükəmməl xəritə axtarışı: ikitərəfli yanaşma

Alimlər uzun illərdir mümkün olan ən az xətalı xəritəni yaratmaq üzərində çalışırlar. Princeton Universitetinin astrofizika professoru Riçard Qott bildirir ki, heç bir xəritə eyni anda bütün göstəriciləri mükəmməl şəkildə əks etdirə bilməz. Bir xəritə məsafələri düzgün göstərirsə, formalar təhrif olunur; sahələri düzgün əks etdirirsə, bu dəfə qitələr arasında həddindən artıq boşluqlar yaranır.

Bu problemi aradan qaldırmaq üçün Qott və komandası qeyri-ənənəvi yanaşma seçərək "ikitərəfli” düz xəritə hazırlayıb. Köhnə vinil plastinkaya bənzəyən bu xəritənin bir üzündə Şimal yarımkürə, digər üzündə isə Cənub yarımkürə təsvir olunur.

Yeni dizaynda ekvator xəritənin kənar xətti rolunu oynayır və quru sahələr bir üzdən digərinə fasiləsiz şəkildə uzanır. Məsafə ölçmələrində ən aşağı səhv payına malik olduğu bildirilən bu model, düz kağız üzərində Yer kürəsinə ən yaxın təcrübəni təqdim etməyi hədəfləyir. Professor Qott Yer kürəsini tam görmək üçün adətən qlobusu çevirmək lazım gəldiyini, bu xəritədə isə sadəcə kağızı çevirməyin kifayət etdiyini deyir.

Xəritələrin bu təəccüblü dünyasını kəşf etməyin ən maraqlı yollarından biri interaktiv alətlərdən istifadə etməkdir. "The True Size Of…” kimi tətbiqlər ölkələri ekvatora doğru sürüşdürməyə imkan verərək onların real ölçülərini nümayiş etdirir. Qrenlandiyanı qütb bölgəsindən götürüb Afrikanın üzərinə yerləşdirdikdə, əslində nə qədər kiçik qaldığını görmək bir çoxları üçün sarsıdıcı təcrübəyə çevrilir.

Aydın