Okeanlar istiləşir, Asiyada leysan yağışları və ölümcül daşqınları artırır

İqlim dəyişikliyi səbəbindən okean temperaturunun yüksəlməsi son həftələrdə Asiyada ölümcül daşqınlara və torpaq sürüşmələrinə səbəb olan qeyri-adi dərəcədə güclü yağışlara səbəb olub. 

Qaynarinfo xəbər verir ki, "The Washington Times" qəzetinin məlumatına görə, bu, "World Weather Attribution" (WWA) tərəfindən aparılan sürətli təhlilə əsasəndir. O, ötən ayın sonlarında Malayziya, Tayland, İndoneziya və Şri-Lankaya zərbə vuran Senyar və Ditva siklonları ilə əlaqəli güclü yağışlara diqqət yetirib. Alimlər aşkar ediblər ki, şimali Hind okeanında dəniz səthinin temperaturunun yüksəlməsi siklonlara daha çox enerji verib.

Fırtınaların yaratdığı daşqınlar və torpaq sürüşmələrinin 1600-dən çox insanın ölümünə, yüzlərlə insanın isə itkin düşməsinə səbəb olduğu deyilir. Siklonlar, bu il Cənub-Şərqi Asiyada baş verən və genişmiqyaslı insan tələfatına və dağıntılara səbəb olan bir sıra hava fəlakətlərinin sonuncusudur.

"Bizə həmişə çox yağış yağır, amma heç vaxt belə olmur. Adətən yağışlar sentyabr ayında dayanır, amma bu il çox pis olub. Şri-Lankanın bütün hissələri təsirlənib, amma bizimki ən pisdir", deyə Şri-Lankanın Mərkəzi əyalətindəki dağlıq Qatton şəhərindən olan 59 yaşlı müəllim Şanmuqavadivu Arunaçalam bildirib.

WWA-ya görə, son üç onillikdə şimali Hind okeanında dəniz səthinin temperaturu orta göstəricidən 0,2°C yüksək olub. Tədqiqatçılar qlobal istiləşmə olmasaydı, okean səthi təxminən 1°C daha sərin olardı. Siklon üçün istilik və nəm mənbəyinə çevrilən isti sulardır.

ABŞ Milli Okean və Atmosfer Administrasiyasının məlumatına görə, qlobal orta temperatur hazırda 19-cu əsrdə sənayeləşmədən əvvəlki dövrlərlə müqayisədə 1,3°C yüksəkdir.

"Atmosfer isti olduqda, daha çox nəm saxlaya bilər. Nəticədə, isti dünya iqlim dəyişikliyinin təsiri olmayan iqlimlə müqayisədə daha çox yağıntı görəcək", deyə London İmperial Kollecinin Ətraf Mühit Siyasəti Mərkəzindən Mariam Zakariah izah edir.

Qeyd edildiyi kimi, "World Weather Attribution" ekstremal hava hadisələri ilə iqlim dəyişikliyi arasındakı əlaqəni tez bir zamanda təhlil etmək üçün həmyaşıdlar tərəfindən nəzərdən keçirilmiş metodlardan istifadə edən alimlər qrupudur. Zakariah deyir: "Hər dəfə bir tədqiqat aparanda proseduru çox yaxşı bilirik".

O, ilkin nəticələrin dərhal dərc olunduğunu, lakin tədqiqatın daxili və həmyaşıdlar tərəfindən paralel olaraq nəzərdən keçirildiyini aydınlaşdırır. Mütəxəssis deyir ki, bu cür hesabatların dərc olunma sürəti iqlim dəyişikliyinin nəticələrini ictimaiyyətə tez bir zamanda izah etməyə imkan verir.

Tədqiqatçı əlavə edir: "Biz istəyirik ki, insanlar öz ərazilərində nəyinsə niyə baş verdiyini başa düşsünlər və dünyada baş verən hadisələrin səbəblərindən xəbərdar olsunlar".

Bu halda, alimlər təsirlənmiş adalar üçün iqlim modellərinin məhdudiyyətləri səbəbindən iqlim dəyişikliyinin fəlakəti nə qədər daha da artırdığını dəqiq qiymətləndirə bilməyiblər.

"Qlobal istiləşmə bu il Asiyanı viran qoyan ölümcül daşqınların, tayfunların və sürüşmələrin güclü gücləndiricisi olub", deyə qurumun tədqiqatında iştirak etməyən Malayziyanın Planet Sağlamlığı üzrə Sunway Mərkəzindən Cəmilə Mahmud bildirib.

"Region və dünya bu yoldadır, çünki onilliklərdir iqtisadi inkişaf iqlim sabitliyindən daha çox prioritet təşkil edir. Bu, yığılmış planet borcunu yaradıb və mövcud böhrana səbəb olub", deyə o əlavə edib.

Tədqiqat həmçinin sürətli şəhərləşmənin, yüksək əhali sıxlığının və aşağı çay hövzələrində infrastrukturun yerləşməsinin riski əhəmiyyətli dərəcədə artırdığını aşkar edib.

"Ditva və Senyar siklonlarından insan itkisi heyrətamizdir. Təəssüf ki, ən çox əziyyət çəkən və ən uzun bərpa yoluna sahib olan ən həssas icmalardır", deyə Qırmızı Xaç və Qızıl Aypara İqlim Mərkəzinin Texniki Məsləhətçisi Maya Valberq bildirib.

Aydın