Ortaq türkcəni süni intellekt yaradır: Bəs dilçilər?

“Süni intellekt vasitəsilə ortaq türkcə proqramı yaradılır”. 

Bunu yerli mediaya açıqlamasında Türk Dil Qurumunun (TDQ) sədri Osman Mert deyib. O qeyd edib ki, üzərində iki ildən çoxdur iş aparılan sözügedən proqramın təxminən il yarım ərzində sistemli şəkildə tətbiq olunması planlaşdırılır: 

"Daha sonra Azərbaycan da daxil olmaqla, hər bir türk dövlətində koordinasiyalı şəkildə işlədiləcək eyni model və metodologiyaların tətbiqi nəzərdə tutulur". "Yəni ayrı-ayrı milli modellər inteqrasiya edilərək ortaq və daha güclü süni intellekt platforması formalaşdırılacaq. 

Bu yanaşma nəticəsində türk dünyasının ümumi bilik bazası vahid intellektual sistemdə cəmləşəcək. Beləliklə, inteqrasiya prosesi reallaşacaq və effektiv məlumat mübadiləsi mümkün olacaq", - O. Mert bildirib. 

Süni intellektin ortaq türkcə yaradılması prosesinə cəlb olunması nə dərəcədə zəruridir? 

Bu işi ənənəvi dilçilik üsulları ilə görmək mümkün deyildimi?

Mövzu ilə bağlı "Cebheinfo.az"- a açıqlamasında AMEA Dilçilik İnstitutunun Monitorinq və linqvistik təhlil şöbəsinin müdiri, professor Sevinc Əliyeva bildirib ki, tətbiq olunacaq proqram Türkiyə başda, Azərbaycan da daxil olmaqla bütün türk dövlətlərində müvafiq ardıcıllıqla tətbiq ediləcək: 

"Tətbiq olunan model və metodologiyaların uğurlu ortaq layihələrin həyata keçirilməsinə, istər klassik ədəbiyyat abidələrinin tətbiqi, istərsə də müasir dövrdə materialların paralel və sürətli şəkildə həllinə öz töhfəsini verəcəyi gözlənilir. 

Tarixən dilimizin və türk dillərinin inkişafını izləyəndə, əvvəlki və sonrakı tədqiqatlarda da türkoloqlar adətən müxtəlif türk dillərini müqayisə edərək ortaq xüsusiyyətləri müəyyənləşdiriblər, müqayisələr aparıblar və müvafiq mövzuya uyğun tədqiqatlarını icra ediblər. Bu gün də ənənəvi üsullardan, ənənəvi dilçilik metodlarından, klassik üsullardan istifadə olunur. 

Yeni müqayisəli dilçilik, etimoloji araşdırmalar, sahə tədqiqatları vasitəsilə ortaq söz bazasını və qrammatik çərçivəni nəzərə almaqla qurmaq mümkündür".

Onun sözlərinə görə, sadəcə süni intellektin burada tətbiqi ərazi və məkan olaraq bir sıra prosesləri eyni vaxtda paralel şəkildə görmək deməkdir: 

"Türk dilləri çox geniş coğrafiyanı əhatə etdiyi üçün Türkiyə, Azərbaycan, Qazaxıstan, Özbəkistan və s. türk dillərinə xas olan dialekt fərqləri və terminoloji ayrılıqlarının çoxluğu, həmçinin dilin daimi dəyişən olması, qloballaşma prosesində texnologiyanın və sosial medianın təsiri ilə dəyişkən dil materiallarının çox sürətli toplanması baxımından onları müqayisə etmək baxımından süni intellekt bunu asanlaşdıracaq, əlçatan edəcək. 

Yəni ənənəvi üsullarla bu qədər məlumatı toplamaq və uyğunlaşdırmaq uzun müddət apara bilər. Necə ki, yüzilliklər, onilliklər boyu bu tədqiqatlar aparılıb, eyni zamanda müəyyən bir dövrü əhatə edən təhqiqatlar prosesində həyata keçirilib. 

Süni intellektin üstünlüyü odur ki, böyük həcmdə dil materiallarını eyni vaxtda müqayisə və müşahidə edə bilir, tədqiqatı sürətləndirə bilir. Dialektlərarası uyğunluqları avtomatik şəkildə aşkar edir". 

Prosessor qeyd edib ki, burada məsələ yalnız prosesin sürətlənməsi və davamlı olaraq yenilənməsinin asanlaşması deməkdir: 

"Bu baxımdan, süni intellektin tətbiqi ortaq layihələr üçün ərazinin, məkanın və dil faktlarının çoxluğunu bir araya gətirmək, sürətli şəkildə tədqiqat aparmaq baxımından çox böyük rol oynayır. 

Biz düşünürük ki, sürətli, geniş və praktik olan süni intellekt tətbiq olunanda yenə də ənənəvi dilçilik metodlarından istifadə olunmaqla hər ikisinin düzgün şəkildə tətbiqi ilə bu məsələlər öz həllini tapacaq. 

Azərbaycan, Türkiyədə, Özbəkistanda və digər bütün türk dünyasında bu paralelliyi tez zamanda və effektiv şəkildə təmin etmək baxımından çox arzuolunan işlərin görülməsi mümkün olacaq". 

Gülər Həsənli 
"Cebheinfo.az"

Açar sözlər: dilçilik Sevinc Əliyeva

Problemlərinizi bizə yazın, şahidi olduğunuz hadisələri çəkib göndərin