Pandalar necə təhlükəli diplomatik alətə çevrildi..?

...27 yanvarda Yaponiya son pandaları ilə vidalaşdı: əkizlər Xiao Xiao və Lei Lei vətənlərinə geri çağırıldı.

Çin hökuməti uzun müddətdir ki, bu heyvanlardan diplomatik vasitə kimi istifadə edir, çünki pandalara yalnız Çində rast gəlinir.

SİA-nın əldə etdiyi məlumata görə, Theconversation.com panda diplomatiyasının necə işlədiyini və niyə daha riskli hala gəldiyini izah edib.

İddialara görə, Çinin xarici ölkələrə panda göndərmək təcrübəsi 7-ci əsrə gedib çıxır, o zaman İmperatriça Vu Zetianın Yaponiyaya xoşməramlılıq jesti olaraq iki ayı hədiyyə etmişdi.

Lakin müasir panda diplomatiyası tez-tez Çinin beynəlxalq münasibətləri açdığı və ünsiyyəti yaxşılaşdırmaq üçün bir neçə böyük ölkəyə pandalar hədiyyə etdiyi 1970-ci illər ilə əlaqələndirilir.

...ABŞ, Yaponiya (1972), Fransa (1973) və Birləşmiş Krallıq (1974) pandalar aldılar.

Vəhşi panda populyasiyasının azalması səbəbindən Çin 1984-cü ildə panda hədiyyə etməyi dayandırdı.

Bunun əvəzinə, onlar pandaları xarici zooparklara "icarəyə" göndərməyə başladılar - heyvan icarəsi çox vaxt 15 ilə qədər davam edir və alıcı ölkələr ildə 1 milyon dollara qədər pul ödəyirdilər.

2019-cu ildə panda diplomatiyasının zirvəsində Çin, Makao və Honkonq istisna olmaqla, 21 ölkə və ərazidə pandalar var idi.

Xüsusilə, Cənubi Koreya, İndoneziya, Malayziya, Sinqapur, Qətər, Rusiya, Tayvan, Almaniya, İspaniya, Avstriya, Danimarka, Belçika, Meksika, Avstraliya, Tayland, Finlandiya, Kanada, Yaponiya, Hollandiya, ABŞ və Birləşmiş Krallıq...

İndi bu rəqəm 16-ya düşüb.

Səbəblərdən biri Çinin panda diplomatiyası üzrə tərəfdaşlarını seçərkən daha diqqətli olmasıdır.

Bir çox çinli pandaları milli xəzinə hesab edir - heyvan dərin emosional əhəmiyyətə malikdir.

Bu statusa görə, xaricdə pandalara qarşı pis rəftarın hər hansı bir işarəsi Çin millətçi dairələrində güclü reaksiya doğurur. Məsələn, 2023-cü ildə Memfis Zooparkında panda Li Li təbii səbəblərdən öldükdə və onun arıq və xəstə görünən yoldaşı Ya Yanın şəkilləri internetdə yayıldı.

...Və Çin sosial mediası dərhal heyvanların amerikalıların əlindən əziyyət çəkdiyindən şübhələnməyə başladı.

Bəziləri hətta Çin hakimiyyətini zooparkla birlikdə hadisəni ört-basdır etməyə çalışmaqda günahlandırdılar.

Bu insanların çoxu üçün pandalara qarşı pis rəftar şübhələri ABŞ-ın Çinə qarşı "pis münasibətini" simvolizə edir.

Guya ölkənin "milli xəzinəsinə" bu cür diqqətsiz münasibət Çin tərəfindən açıq təxribat kimi qəbul edilə bilər.

Çin Xarici İşlər Nazirliyi ictimaiyyəti hər iki pandaya yaxşı qulluq edildiyinə əmin etsə də, ikinci pandanın icarə müqaviləsi uzadılmadı.

İctimai reaksiyadan yayınmaq istəyi Çinin Yaponiyanın son iki pandasını niyə erkən geri çağırdığını və icarə müqaviləsini yeniləməmək qərarına gəldiyini izah edə bilər.

Əli Babayev