Pensiyalar bu cür hesablana bilər

“2010-cu ildə pensiya qanunvericiliyinə edilən dəyişikliklər əsasında, 2017-ci ildən etibarən yeni qaydalar qüvvəyə mindi. Bu qaydalara əsasən, kişilərin pensiya yaşı hər il 6 ay artırılmaqla 63-dən 65 yaşa, qadınların pensiya yaşı isə eyni qaydada 60-dan 65 yaşa qaldırıldı. Bu yanaşma Qərbi Avropa ölkələrinin təcrübəsinə əsaslanaraq tətbiq olundu. Həqiqətən də, bir çox Avropa ölkələrində pensiya yaşı 65-dir”.

Ölkə.Az xəbər verir ki, bu fikirləri İqtisadçı Xalid Kərimli KONKRET.az-a açıqlmasında səsləndirib.

“Lakin burada nəzərdən qaçırılan vacib bir məqam var idi: inkişaf etmiş ölkələrdə orta gözlənilən ömür müddəti Azərbaycandakından təxminən 7–8 il daha uzundur. Məsələn, Azərbaycanda bu göstərici orta hesabla 75 yaş civarındadırsa, Avropa ölkələrində 82–83 yaş arasındadır. Bu fərq əsasən tibb xidmətlərinin səviyyəsi, qidalanma keyfiyyəti, ətraf mühitin sağlamlığı və ümumi həyat şəraitinin üstünlüyü ilə izah olunur.

Azərbaycanda da gözlənilən ömür müddətinin artacağı proqnozlaşdırılır, təxminən 2035-ci illərdə bu göstəricinin 78 yaşa çatması gözlənilir. Lakin pensiya yaşının artırılması bu gözlənilən ömür artımı baş vermədən həyata keçirildi. Bu səbəbdən hesab edirəm ki, qanun tələsik qəbul olunub və daha sağlam əsaslarla planlaşdırıla bilərdi. Hazırda qanun qüvvədədir və icra edilməlidir. Lakin vətəndaşların hüquqları ilə bağlı narahatlıq doğuran məqamlar da mövcuddur. Pensiya sistemində əsas yanaşma toplanmış pensiya kapitalının 144-ə bölünməsi ilə aylıq pensiyanın hesablanmasıdır (12 il × 12 ay). Yəni, pensiya yaşı 65, orta gözlənilən ömür isə 75-76 yaş olarsa, bu, vətəndaşların həm pensiya müddətinə, həm də aylıq məbləğə mənfi təsir göstərir”.

İqtisadçı qeyd edib ki, əgər pensiya yaşının azaldılması məsələsi artıq gündəlikdən çıxarılıbsa və hökumət bu siyasətdə israrlıdırsa, o zaman pensiya hesablanmasında vətəndaşların maraqları daha çox nəzərə alınmalıdır.

“Qadın və kişilər üçün pensiya yaşının eyniləşdirilməsi isə beynəlxalq praktikaya uyğundur. Üstəlik, qadınların orta ömür müddətinin kişilərdən təxminən 2 il uzun olduğunu nəzərə alsaq, bu qərar ədalətli sayıla bilər. Lakin hər iki cins üçün pensiya yaşının artırılması, xüsusilə də indiki sosial-iqtisadi şəraitdə, həm pensiya təminatının müddətinə, həm də pensiyanın məbləğinə mənfi təsir göstərir

Bundan əlavə, fiziki cəhətdən ağır işlərlə məşğul olan şəxslər üçün Nazirlər Kabinetinin qərarına əsasən, pensiyaya daha tez çıxmaq imkanı mövcuddur. Belə şəxslər üçün pensiya yaşı 5 il azaldılır. Bu da onların əmək fəaliyyətinin xüsusiyyətlərinə uyğun ədalətli yanaşmadır”.

X.Kərimli sonda əlavə edib ki, pensiya yaşının artırılması ölkədə pensiya alanların sayının azalmasına gətirib çıxarır. Bu da dövlətin pensiya yükünü azaltmaq məqsədi daşıyır. Amma düşünmürəm ki, bu yolla uzunmüddətli perspektivdə əhəmiyyətli qənaət əldə olunsun. Əgər pensiya yaşı artırılırsa və bu proses geri qaytarılmayacaqsa, hökumət ən azından pensiya məbləğlərini artırmaqla vətəndaşların rifahını qorumalıdır.