Pezeşkianla Putin Azərbaycanla bağlı nələrdən danışacaqlar?

İran prezidenti Məsud Pezeşkian bu həftə Rusiyaya səfər edəcək. Səfər çərçivəsində Pezeşkian rusiyalı həmkarı Vladimir Putinlə danışıqlar aparacaq.

Görüş zamanı Hərtərəfli Strateji Tərəfdaşlıq Sazişin imzalanması nəzərdə tutulub. Yeni sənəd 2001-ci ildə imzalanan sazişi əvəz edəcək və Qərblə kəskin münaqişə kontekstində Moskva ilə Tehran arasında münasibətlərin səviyyəsini yüksəldəcək.                                                                                                                   

Eyni zamanda Cənubi Qafqazla, Azərbaycanla bağlı da müzakirələrin aparılması gözlənilir.

Modern.az-a danışan Milli Məclisin Beynəlxalq münasibətlər və parlamentlərarası əlaqələr komitəsinin üzvü Azər Allahverənov bildirib ki, İranla Rusiya arasındakı yeni sazişdə  müdafiə və təhlküəsizlik məsələləri önn plana çıxacaq:

“İran İslam Respublikası ilə Rusiya arasında növbəti sazişin imzalanması yanvar ayının 17-də baş verməlidir. Sənəd 47 maddədən ibarətdir. Bu 47 maddə ikitərəfli münasibətlərin bütün sahələrini əhatə etmiş olacaq. Bir növ hər iki tərəfin maraqlarını nəzərə almaqla tərtib olunub. Eyni zamanda Rusiya ilə İran arasında 2001-ci ildə hərtərəfli əməkdaşlıq haqda saziş imzalanmışdı. Bu sazişin üzərindən 24 il keçib. Saziş 5 illik imzalanır. Tərəflərin hər hansı qeydi yoxdursa, bu sənəd avtomatik olaraq uzadılır. Əldə olunan indiki sənəd 2026-cı ilə qədər uzadıldı. Yeni sənəd ona görə tərtib olunmasının müəyyən səbəbləri var. Məsələn, 20 ildə elə sahələr olub ki, burada əməkdaşlıq daha geniş səpkidə həyata keçirilə bilərdi.  Saziş olmadığı üçün həmin sahələrdə əməkdaşlıq müəyyən mənada digər sənədlər çərçivəsində həll olunub. 2-3 il ərzindən 47 bənddən olan saziş üzərində işə başlanıldı. Təbii ki, o sazişlə bu sazişi fərqləndirən cəhətlər var. Müdafiə və təhlükəsizlik məsələləri xüsusilə qabardılır. Eyni zamanda,ticarət, iqtisadiyyat və energitika sahələri xüsusilə qeyd olunur. Eyni zamanda nəqliyyat,sənaye sahələrinə xüsusi diqqət yetirmək də nəzərdən keçirilib. Təbii ki, burada Yaxın Şərq, istərsə Avrasiya qitəsində yeni geosiyasi proseslər getməkdədir. Bunlar da nəzərdən keçirilir”.

A.Allahverənov Pezeşkian-Putin görüşündə Azərbaycanla bağlı hansı məsələlərin müzakirə olunacağından da danışıb:

“Burada çox vacib məqam ondan ibarətdir ki, cənab Prezident İranın Milli Təhlükəsizlik Ali Şurasının Katibini qəbul etdi. Eyni zamanda Əli Əhmədian İranla Azərbaycan arasındakı əlaqələrə dair İranın mövqeyini çatdırmış oldu. Görüş zamanı mədəni, tarixi, dini əlaqələr barədə fikir söylənildi və bildirildi ki, Azərbaycanla İran arasında bu səpkidə olan münasibətlər dərin tarixi köklərə bağlıdır. Eyni zamanda görüş zamanı Azərbaycanla İran arasında siyasi, iqtisadi, nəqliyyat  və energetika sahəsində müzakirələr aparıldı. Azərbaycanın xüsusilə qeyd etdiyi bir sıra məsələlər vardı. Cənub-Şimal Nəqliyyat dəhlizi məsələsi, Azərbaycan, Rusiya və İran arasında üçtərəfli əməkdaşlıq, beynəlxalq yüklərin artırılması, Araz dəhlizi konsepsiyası çərçivəsində körpülərin, yol nəqliyyat infrastruktunun qurulması məsələləri müzakirə olundu. Bu, bir daha göstərdi ki,  nəticə etibarilə Azərbaycanla İran arasında o cümlədən beynəlxalq layihələrdə iştirak konponenti olduqca vacibdir. Rusiya ilə  İran arasında bağlanan sazişdə həmin o komponentində Azərbaycan üzərindən daha da inkişaf etdirilməsi məsələsi müzakirə oluncaq və buna  xüsusi diqqət yetiriləcək. “3+3” platforması da regional əməkdaşlıq mahiyyəti daşıyan sənəddir. Bu platformanın əsas elementləri də müzakirə oluna bilər”.

Deputat Ermənistan məsələsinin də gündəmdə olduğunu deyib:

“Rusiya ilə İran arasında imzalanacaq yeni sənəddə müdafiə və təhlükəsizlik məsələləri də nəzərdən keçirilir. Ermənistanda yaranmış vəziyyət heç də İranla Rusiyanın maraqlarına cavab vermir. Ermənistan üzərindən Cənubi Qafqazda gedən proseslərə müdaxilə etməyə çalışır. Avropa İttifaqının mülki missiyasının daha geniş səpkidə fəaliyyət göstərməsi nəzərdən keçirilir. Heyətin artırılması məsələsi var. Kanadanın  və digər NATO dövlətlərinin də iştirakını  artıq görürük. Burada eyni zamanda hərbi strukturların, mütəxəssislərin  prosesə cəlb olunması, hərbi kəşfiyyat xidmətinin həyata keçirilməsi təbii, İranı da narahat edir. Ermənistan kimi zəif, siyasi iradəsi olmayan  ölkədə bu kimi qurumların iştirakı region və İran üçün təhlükə yaradan haldır. Rusiya da bundan müəyyən mənada qayğılanır. Çünki bu missiyanın arxasında duran qüvvələr daha çox Azərbaycan-Ermənistan qarşıdurmasını əsas götürərək Rusiyanı Ermənistandan, bütövlükdə regiondan çıxarmaq məqsədi güdür. Bu məsələ də müzakirə olunacaq. Zəngəzur istiqamətində mülki missiyanın fəaliyyəti İran üçün faktiki təhlükə hesab olunur. Çünki kəşfiyyat xarakterli fəaliyyətlər İranla bağlı məsələlərin diqqət mərkəzində saxlanılmasına da hesablanır. Çünki İran tərəfi bundan narazılığını dilə gətirir ki, həmin mülki missiyanın nümayəndələri, raket arsenalı,digər hərbi təyinatlı obyektləri ilə bağlı informasının toplanılması missiya vasitəsilə həyata keçirir. Bu tip məsələlər İranı  narahat edir.  Pezeşkianın Moskva səfəri zamanı bu məsələlər də nəzərdən keçiriləcək”.