Pol Qobl: Azərbaycan regionda dominant oyunçuya çevriləcək MÜSAHİBƏ

Bakı, 10 fevral, Tamilla Məmmədova, AZƏRTAC

Bu ilin əvvəlində Cənubi Qafqazın beynəlxalq gündəliyində mühüm diplomatik sıçrayış qeydə alınıb. Regionda sürətli dəyişikliklər və alyansların yenidən formalaşması fonunda ABŞ-ın Vitse-prezidenti Ceyms Devid Vens rəsmi səfərlə Azərbaycana gəlib. O, son illərdə Vaşinqtonun Bakıya səfər edən ilk yüksəkvəzifəli nümayəndəsidir. Səfər postsovet məkanına dair ABŞ strategiyasında baş verən dəyişikliklərin mühüm göstəricisi olmaqla yanaşı, Vaşinqtonun Azərbaycanı regionun təhlükəsizliyi və iqtisadi əlaqəliliyində əsas aktor kimi daha ciddi dəyərləndirməyə başladığını nümayiş etdirir.

Son aylar Vaşinqton bir sıra təşəbbüslərin həyata keçirilməsi istiqamətində səylərini artırıb. Bu təşəbbüslər Bakı ilə İrəvan arasında sülh sazişinin təşviqindən tutmuş, Cənubi Qafqaz vasitəsilə Avropa ilə Asiyanı birləşdirəcək TRIPP beynəlxalq ticarət-nəqliyyat dəhlizinin yaradılmasına qədər geniş spektri əhatə edir. Mövcud şəraitdə Vitse-prezidentin səfəri təkcə diplomatik jest deyil, həm də ABŞ-ın sabitlik, regional inteqrasiya və geosiyasi balans sahələrində Azərbaycanı strateji əhəmiyyətə malik tərəfdaş kimi tanımasına bir siqnaldır.

Bununla yanaşı, Vensin Bakıya səfəri sülh prosesində əldə olunan irəliləyişlər və Azərbaycanın mövqelərinin möhkəmlənməsi fonunda baş tutur ki, bu da təhlükəsizlik, energetika və iqtisadiyyat sahələrində ikitərəfli əməkdaşlığın genişləndirilməsi üçün yeni imkanlar yaradır. Bu fakt Vaşinqtonun Azərbaycana periferik tərəfdaş kimi deyil, Cənubi Qafqazda sabitliyin mərkəzi elementi kimi yanaşdığını təsdiqləyir. Məhz bu mərkəz ətrafında regionda yeni nizam və inteqrasiya formatları formalaşır.

AZƏRTAC ABŞ politoloqu, Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsi və ABŞ Dövlət Departamentinin keçmiş analitiki Pol Qobl ilə eksklüziv müsahibəni təqdim edir.

— Cənab Qobl, ABŞ-ın Vitse-prezidentinin Bakıya səfərini Azərbaycanın Cənubi Qafqazda əsas oyunçu kimi artan rolu kontekstində necə qiymətləndirirsiniz? Vaşinqton Azərbaycanın regional sabitlik baxımından strateji əhəmiyyətini qəbul edirmi?

— ABŞ-ın Vitse-prezidenti Ceyms Devid Vensin Bakıya səfəri Vaşinqtonun Azərbaycanın region üçün nə dərəcədə mühüm olduğunu yeni prizmadan və daha geniş mənada dərk etdiyini təsdiqləyir. ABŞ-ın hazırkı administrasiyası üçün bu amilə fokuslanmaq daha asandır, çünki Azərbaycanla Ermənistan arasında münaqişə ABŞ-ın bu prosesdə fəal və əhəmiyyətli iştirakı ilə başa çatıb.

— Azərbaycan regional əlaqəlilik ideyasını, yəni nəqliyyat, enerji və logistika dəhlizlərinin inkişafını fəal təşviq edir. Bu təşəbbüslər Avropa ilə Asiya arasında dayanıqlı ticarət marşrutlarının formalaşdırılmasında ABŞ-ın maraqları ilə nə dərəcədə üst-üstə düşür? Vaşinqton Azərbaycanla münasibətlərdə müsbət dinamikanın möhkəmlənməsi üçün hansı addımları ata bilər?

— Azərbaycanın tranzit qovşağı kimi rolu ABŞ-ın maraqları və diqqəti baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Bununla yanaşı, Bakının özünü regional güc mərkəzi kimi yenidən dərk etməsi də az əhəmiyyətli deyil. Bu, Azərbaycanın sovet hakimiyyətinin qurulmasınadək oynadığı tarixi rola uyğun bir mövqedir. Bu gün Bakı müsəlman dünyasında ideyalar irəli sürməyə hazırdır ki, bu da ABŞ üçün ciddi maraq doğuran amildir.

— Sizin fikrinizcə, yaxın illərdə Cənubi Qafqazda yeni və daha sabit nizamın formalaşmasında Azərbaycan hansı rolu oynaya bilər?

— Əgər Bakı son bir neçə il ərzində yerinə yetirdiyi rolu davam etdirərsə, Azərbaycanın regionda dominant oyunçuya çevrilməsi üçün bütün əsaslar var. Bu rolun miqyası hazırda azərbaycanlıların özlərinin dərk etdiyindən də xeyli böyük olacaq.

— Sizcə, TRIPP təşəbbüsünün dayanıqlı olması və reallaşması üçün hansı addımlar atılmalıdır? Azərbaycanla Ermənistan arasında siyasi, iqtisadi və ictimai səviyyələrdə etimadın möhkəmlənməsi üçün nə baş verməlidir?

— ABŞ-ın iştirakı ilə bu region iki xalq arasında divara deyil, körpüyə çevrilə bilər. Hesab edirəm ki, ABŞ-ın TRIPP təşəbbüsündə iştirakı hər iki ölkə üçün real imkanlar yaradır. Ən vacibi isə odur ki, həm Bakı, həm də İrəvan bu layihəni arzuolunan hesab edir.

— Ötən ilin avqustunda Vaşinqtonda liderlərin görüşündən sonra Bakı ilə İrəvan arasında sülh prosesində əldə olunan ilkin irəliləyişi necə qiymətləndirirsiniz?

— Şərq–Qərb və Şimal–Cənub marşrutlarının nisbətən kiçik bir ərazi üzərindən birləşdirilməsi başlanğıcdan asan proses ola bilməzdi. Buna baxmayaraq, hesab edirəm ki, Bakı və İrəvan ABŞ-ın fəal iştirakı ilə son aylarda gözləniləndən daha çox irəliləyişə nail olub və yaxın aylarda bu prosesi daha da irəli aparmaq imkanına malikdir.