Icma.az
close
up
RU
Primitiv məzmunlar çoxaldıqca... Əndərəbadi cümlələr nə məna kəsb edir?

Primitiv məzmunlar çoxaldıqca... Əndərəbadi cümlələr nə məna kəsb edir?

Kulis.az saytından əldə olunan məlumata görə, Icma.az məlumat yayır.

Kulis.az Simran Qədimin "İntellektual istehsal, yoxsa dilə istehza?" yazsını təqdim edir.

Reallığı etiraf etməliyik: dilimizdə intellektual məzmunlar – elmi-texniki, sosial-fəlsəfi, bioloji-psixoloji kitablar və məqalələr çox azdır. Doğrudur, dünyaca məşhur bir çox kitabların pis-yaxşı tərcümələrini, bəzi alim, filosof və psixoloqların konkret əsərlərini tapa bilərik.

Xüsusən son illər bizim yazarlar da təqdirəlayiq işlər görürlər: vaxtaşırı zəngin məzmunlu esselər, məqalələr yazılır, kitablar nəşr olunur, sosial şəbəkələrdə statuslar paylaşılır. Amma razılaşmalıyıq ki, bütün bunlar yetərli deyil, çatışmazlıqlar, nöqsanlar da çoxdur.

Məsələn, dünyaca məşhur kitablar pis-yaxşı yox, yüksək səviyyədə tərcümə edilməli, bəzi alimlərin, filosofların və psixoloqların konkret əsərləri yox, bir çoxlarının bir çox əsərləri – əsas külliyatları dilimizdə olmalıdır.

Nəinki spesifik mövzulara aid kontentlər, hətta bir çox təməl anlayışlar, tutalım, müasir elmi çağırışlar, əbədi fəlsəfi mətləblər, ziddiyyətli psixoloji mexanizmlər haqda materiallar da dilimizdə çətinliklə tapılır.

Bizə gəlincə, bəzən yazarlarımızın keyfiyyəti kəmiyyətə qurban vermələri təəssüf doğurur. Biz yazmaq xatirinə yazmaq əvəzinə, öz üzərimizdə çalışmağa daha çox vaxt ayırmalı, dərindən düşünülmüş, məsuliyyətlə hazırlanmış mətnlər ortaya qoymalıyıq.

Yazmaqla yanaşı, oxumaq, yeni biliklər qazanıb intellekti artırmaq da vacibdir. Peşəkarlıqdan uzaq, söz yığnağını xatırladan bəsit mətnlərlə oxucunu mütaliədən soyuduruq. Əgər cəmiyyət oxucu kimi daha çox oxumalıdırsa, müəlliflər həm daha çox oxumalı, həm də yazmalıdırlar.

Əlbəttə, oxumağa dəyər yazılarımız da var. Amma diqqətəlayiq mətnlər çox vaxt diqqətdən kənar qalır, yaxşı yazılar müxtəlif saytlara nizamsız şəkildə səpələnib. Dəyərsiz çoxluğun arasında dərin azlıq gözə görünmür, itib-batır. Digər tərəfdən, mövzular üzrə ixtisaslaşmış saytlar, silsilə yazılar, müəyyən sahələrdə tanınan müəlliflər çatışmır.

Bizdə elmi-kütləvi kitablar yazanlar isə bircə əlin barmaqları ilə sayılacaq qədərdir. Halbuki həm sadə, anlaşıqlı, həm də maraqlı, cəlbedici dillə yazılan, geniş auditoriyaya xitab edən elmi-kütləvi kitablara cəmiyyətdə çox böyük ehtiyac var. Belə kitablar düşüncə dərinliyi, analitik baxış formalaşdırır, yeni biliklərlə təfəkkürümüzün spektrini genişləndirir.

Sosial şəbəkələrdə də vəziyyət ürəkaçan deyil. Buradakı paylaşımların əksəriyyəti ötəri, gündəlik xarakter daşıyır. Qlobal yanaşmalara, analitik və düşündürücü məzmunlara nadir hallarda rast gəlinir.

Məsələ budur ki, primitiv məzmunlar çoxaldıqca norma kimi qəbul edilir, insanlara elə gəlir ki, dərin kontentlər, statuslar gərəksizdir, heç kəsə lazım deyil. Hərçənd intellektual istehsal mədəniyyətin formalaşmasında, inkişafında başlıca rol oynayır.

Sözsüz ki, sadalanan çatışmazlıqların yaranması ilə bağlı obyektiv səbəblər, haqlı məqamlar çoxdur. Bununla belə, məsələyə birtərəfli yanaşmaqla nəticə əldə edə bilmərik. Oxucu deyir, yaxşı yazan olsa, oxuyaram. Yazıçı deyir, yetəri qədər oxucu olsa, yazaram. İş budur, tələb yüksələndə təklif artır, təklif keyfiyyətli olanda isə tələb yüksəlir.

Yəni oxucular çoxaldıqca elmi-kütləvi kitablar daha çox yazılacaq. Yazarlar keyfiyyətli kitablar ərsəyə gətirdikcə isə oxucular artacaq. Burada qarşılıqlı təsir var, arada körpü qurulmalıdır.

Biz kino, musiqi, əyləncəli videolardan əlavə, öyrənməkdən, araşdırmaqdan, aldığımız məlumatları anlamaqdan, təhlil etməkdən də zövq almalıyıq. Əgər mütaliə vərdişinə yiyələnə bilsək, özümüzdə intellektual həzz anlayışını formalaşdırarıq.

Düşüncənin sərhədləri genişlənəndə, yeni baxış bucaqları qazananda, beyində fərqli nöqtələr birləşib mürəkkəb mətləblər dərk ediləndə intellektual həzz yaranır. İntellektual həzz bilik işığı ilə zehni aydınlatmaq, dərinlərdə gizlənənləri görməkdir.

Mütaliə həm də mətnin dilinə görə zövq verməlidir. Mükəmməl mətn dilin estetikasını, zərifliyini, ifadə imkanlarının genişliyini göstərir. Tərcümə edilən kitablar isə – hətta ən peşəkar tərcümədə belə – oxucuya ana dilində yazılan mətnlər qədər zövq verə bilmir.

Burada bir məqam da var: çox vaxt yazarlarımız mətnlərinin sanballı, dərin görünməsi üçün mürəkkəb cümlələr qururlar. Sanki həm özlərini göstərmək, "bax, mən ağıllı, savadlıyam" demək, həm də oxucunu yazıya inandırmaq istəyirlər.

Oxucunu yazıya inandırmaq cəhdi təqdirəlayiq olsa da, formadakı mürəkkəbliklə məzmundakı primitivliyi ört-basdır edə bilmərik. Bəlkə, bir müddət hər kəsi aldatmaq olar, amma hamını həmişə aldatmaq mümkün deyil.

Digər tərəfdən, mürəkkəb cümlələr nəinki oxucuları, hətta müəlliflərin özlərini də çaşdırır. Bəzən əndərəbadi cümlələrin nə məna kəsb etdiyi anlaşılmır, mövzu aydınlanmaqdansa daha da dolaşıq hal alır. Bundan əlavə, reallıq göstərir ki, hədəf auditoriya nəzərə alınmayanda oxucular çətinə düşüb kitabdan uzaqlaşırlar. Özümüz yazıb özümüz oxumaq məcburiyyətində qalırıq.

İntellektual məzmunlar artmasa, dilimiz yeni anlayış və ifadələrlə zənginləşə bilməz. Zamanla ayaqlaşmayan dil zamanla geridə qalar. Əgər dil elmin, texnologiyanın, ictimai-sosial yeniliklərin tələblərinə cavab vermirsə, inkişaf etdirilməlidir. Əks halda, dil cəmiyyətin inkişafına əngəl olacaq, müasir çağırışları ifadə edə bilməyib funksionallığını itirəcək.

Bu məqamda iki ssenari ortaya çıxır. İnsanlar ya həmin dilin imkanları ilə məhdudlaşıb dünyanı daha səthi və primitiv şəkildə qavramağa davam edəcəklər, ya da daha zəngin ifadə imkanları olan başqa dillərə yönələcəklər. Qısası, ana dilində fikir istehsalının zəifləməsi dilin məhvi deməkdir.

Əlbəttə, dildəki çatışmazlıqları qeyd etmək ondan imtina etməli olduğumuzu göstərmir. Əksinə, vurğuladığımız kimi, dili qorumalı, onun inkişafına çalışmalıyıq. Bəhanələrlə başqa dillərə üz tutmağa davam etsək, başqalarından asılı olacağıq. İntellektual idxaldan asılılığımızı aradan qaldırmaq üçün intellektual istehsalı artırmalıyıq.

“Ulduz müharibələri”nin aktyoru dünyasını dəyişdi Anam məni daş doğmadı - Günün şeiri Dünyanın ən məşhur 10 milli geyimi
Ən son xəbərləri və yenilikləri almaq üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:212
embedMənbə:https://kulis.az
archiveBu xəbər 01 Avqust 2025 09:01 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Dünya onların görüşünə köklənib: Müharibələrə son qoyulacaq?

18 Noyabr 2026 13:51see397

Səhiyyədə gizli qalan vergi problemi gündəmə gəldi

18 Noyabr 2026 12:19see381

Söküntü başlamazdan əvvəl vətəndaşlar əmlaklarını qiymətləndirməlidir? Açıqlama

18 Noyabr 2026 14:55see314

“Səhiyyə sahəsində vergi və sosial ödənişlərə yenidən baxılmalıdır”

18 Noyabr 2026 12:29see296

MRT, KT, PET CT: Xərçəngi dəqiq hansı müayinə aşkarlayır?

18 Noyabr 2026 18:31see293

Xankəndidə Zəfər Gününə həsr olunmuş mini futbol turnirinə yekun vurulub

19 Noyabr 2026 01:55see284

Kosmosdakı musiqimiz: Çahargah Ahəngi “Voyager”ə necə yazılıb? │ VİDEO

19 Noyabr 2026 00:18see271

Məşq zamanı huşunu itirən “Bavariya”nın baş məşqçisi geri qayıdır

19 Noyabr 2026 02:01see265

SOCAR: İşçilərin səriştəliliklərinin qiymətləndirilməsi istehsal prosesinin tərkib hissəsidir

19 Noyabr 2026 02:14see264

Cəmi 1 saata 3 növ xərçəngi aşkar edən metod

18 Noyabr 2026 19:49see251

Hansı qan analizi Alsheymeri 10 il öncədən xəbər verir?

18 Noyabr 2026 16:56see235

Azərbaycanda qızıl 15 faizə qədər ucuzlaşa bilər

18 Noyabr 2026 21:21see234

Bakının 27 istiqamətində tıxac VAR Foto

18 Noyabr 2026 19:16see229

Altı vəkil Kollegiyadan xaric olunub, 27 si cərimələnib

18 Noyabr 2026 20:00see228

Könül Xasıyevanı pub da görəndə dəhşətə gəldim” Məşhur bloqer VİDEO

18 Noyabr 2026 17:22see227

Tarixi körpüdən strateji tərəfdaşlığa: Azərbaycan və Vyetnamı iqtisadi uğura aparan ortaq yollar

18 Noyabr 2026 21:07see224

Bu qədər “xiyar” bir arada Yeni dünya rekordu+Fotolar

19 Noyabr 2026 00:23see221

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

19 Noyabr 2026 21:02see215

Slovakiyalı basketbolçu: “Məncə, Bakıda bizim azarkeşlərimiz daha çox idi”

19 Noyabr 2026 01:24see215

“PAŞA Sığorta”nın yeni mobil tətbiqi istifadəyə verilib

18 Noyabr 2026 12:12see208
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri