Putin Paşinyan gərginliyi açıq fazada: Buzlar ərimədi

Sankt-Peterburqda Rusiya Prezidenti Vladimir Putinlə Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyan arasında keçirilən görüşdə tərəflər ikitərəfli münasibətlərin inkişaf etdirilməsi ilə bağlı müsbət bəyanatlar versələr də, real vəziyyət bu açıqlamalarla tam uzlaşmır. Əksinə, son illərin geosiyasi dinamikası göstərir ki, Moskva-İrəvan münasibətləri dərin fikir ayrılıqları və qarşılıqlı narazılıqlar fonunda formalaşır.

Son illər Ermənistan xarici siyasətində ciddi kurs dəyişikliyi edərək ənənəvi müttəfiqi Rusiyadan uzaqlaşmaq, Qərbə inteqrasiyanı isə prioritet istiqamət kimi müəyyənləşdirmək xətti götürüb. Bu isə təbii olaraq Moskva ilə İrəvan arasında etimad böhranına, siyasi və strateji ziddiyyətlərin dərinləşməsinə səbəb olub.

Kreml Ermənistanın öz təsir dairəsindən çıxmasını istəmir. Lakin Rusiya-Ukrayna müharibəsi Moskvanın həm resurslarını, həm də siyasi manevr imkanlarını ciddi şəkildə məhdudlaşdırıb. Bu səbəbdən Rusiya İrəvana əvvəlki kimi sərt təzyiq mexanizmlərini tətbiq etməkdə çətinlik çəkir.

Sanksiyalar fonunda iqtisadi asılılıq paradoksu

Digər mühüm məqam ondan ibarətdir ki, Rusiya Qərbin sanksiyalarından yayınmaq üçün müəyyən mənada Ermənistandan istifadə edib. Ermənistan bu prosesdə Moskva üçün tranzit və vasitəçi rolunu oynayıb. Nəticədə son illərdə iki ölkə arasında ticarət dövriyyəsi sürətlə artaraq rekord həddə çatıb.

Belə ki, 2024-cü ildə Rusiya–Ermənistan ticarət dövriyyəsi 11 milyard dollardan çox olub. Lakin artıq son bir ildə bu göstəricidə kəskin azalma müşahidə edilir. 2025-ci ilin ilk 9 ayında ticarət dövriyyəsi cəmi 4,5 milyard dollar təşkil edib. Bunun əsas səbəbləri kimi,Qərbin sanksiya mexanizmlərini sərtləşdirməsi və Ermənistanın Qərbyönlü siyasətinin dərinləşməsi
göstərilə bilər.

Moskva–İrəvan gərginliyi açıq fazada

Görüş zamanı iki ölkə arasındakı gərginliyin və strateji fikir ayrılıqlarının açıq şəkildə hiss olunduğu müşahidə olunurdu. Rusiya rəsmiləri artıq bu narazılığı gizlətmir. RF baş nazirinin müavini Aleksey Overçuk açıq şəkildə bəyan edib ki, Ermənistan Avropa İttifaqı ilə Avrasiya İqtisadi İttifaqı arasında paralel və bərabər əməkdaşlıq edə bilməz və seçim etməlidir.

Zəngəzur dəhlizi və maraqların toqquşması

İrəvanla Moskva arasındakı əsas ziddiyyətli mövzulardan biri də Zəngəzur dəhlizi məsələsidir. Rusiya bu dəhlizin öz nəzarəti altında olmasını və regional maraqlarına xidmət etməsini istəyir. Ermənistan isə bu məsələyə fərqli yanaşır və Rusiya faktorunu minimuma endirməyə çalışır.
Paşinyan görüş zamanı Zəngəzur dəhlizi kimi tanınan və “Tramp marşrutu” (TRIPP) adlandırılan layihənin ABŞ ilə birgə həyata keçirildiyini vurğulayıb. Onun sözlərinə görə, bu beynəlxalq nəqliyyat layihəsi üzrə Vaşinqtonla konstruktiv danışıqlar davam edir.

Paşinyan nəqliyyat blokadasının tədricən aradan qaldırılmasına toxunaraq Azərbaycana minnətdarlıq edib və bu prosesləri region üçün “əhəmiyyətli və mənalı dəyişikliklər” kimi dəyərləndirib. O, həmçinin qeyd edib ki, bütün bu məsələlər Rusiya ilə ikitərəfli münasibətlər kontekstində ciddi müzakirə mövzusudur.

Dəmir yolları, sülh prosesi və yeni reallıqlar

Ermənistanın baş naziri bildirib ki, artıq Rusiyadan Ermənistana qatarların Azərbaycan üzərindən hərəkət etməsi tarixi hadisədir. Onun sözlərinə görə, bu, regionda yeni imkanlar açır və gələcəkdə Naxçıvan, Yerasx və Axurik istiqamətlərində dəmir yolu xətlərinin bərpası gündəliyə gələ bilər. Hələlik siyasi qərarların olmadığını vurğulayan Paşinyan, vəziyyətin hazırlıq mərhələsinə çatdığını etiraf edib.

Enerji və nüvə əməkdaşlığı: Moskvanın təsir rıçaqları

Görüşdə enerji məsələləri, xüsusilə atom enerjisi sahəsində əməkdaşlıq da müzakirə olunub. Vladimir Putin Ermənistan və Rusiya arasında bu istiqamətdə “yaxşı planların” mövcud olduğunu bildirib. Bununla yanaşı, Rusiyanın Ermənistandakı hərbi bazası da Kremlin əlində mühüm təsir rıçağı olaraq qalır.

Gərginliyin davam edəcəyi qaçılmazdır

Bütün bu amillər onu göstərir ki, İrəvanla Kreml arasındakı gərginlik qısa müddətdə aradan qalxacaq xarakter daşımır. Ermənistanın Qərbə inteqrasiya cəhdləri ilə Rusiyanın regional təsir maraqları arasında ciddi ziddiyyət mövcuddur. Kremlin hələ də Ermənistana təsir imkanları var və bu, regiondakı sülh prosesinə də birbaşa təsir göstərir.

Yekun olaraq onu qeyd edə bilərik ki, Sankt-Peterburqda keçirilən Putin-Paşinyan görüşü müsbət bəyanatlarla müşayiət olunsa da, Moskva-İrəvan münasibətlərindəki dərin fikir ayrılıqları aradan qalxmadı. Görüş bir daha təsdiqlədi ki, müttəfiqlik ritorikasına baxmayaraq, Kreml və İrəvan arasında etimad böhranı hələ də qalmaqdadır.

Beləliklə, Putin-Paşinyan görüşünün real nəticələri yaxın gələcəkdə Cənubi Qafqazda baş verəcək proseslərdə özünü daha aydın şəkildə büruzə verəcək. 

Mürtəza