Putinə verilən 50 günlük ultimatum

Trampın təriflənmiş “sövdələşmə sənəti” Putinə gözlənildiyindən əks təsir göstərəcək, RS Amerika liderinin Rusiya liderinə verdiyi atəşkəs ultimatumu ilə bağlı yazır. Trampın hərəkətləri ona əks nəticə verəcək, məqalə müəllifi əmindir. Prezident Donald Tramp ikinci müddətinin ilk altı ayında üç şeyə meyl göstərdi: sövdələşmələr, tariflər və ultimatumlar. O, bazar ertəsi NATO-nun baş katibi Mark Rutte ilə Oval Ofisdə keçirilən görüşdə hər üç ehtirasını birləşdirməyi bacarıb. İki lider Ukraynaya yeni hərbi yardım planını elan etdikdən bir neçə dəqiqə sonra Tramp Rusiya prezidenti Vladimir Putinə atəşkəs üçün 50 günlük məşum ultimatum verdi. "50 gün ərzində razılığa gəlməsək, ikinci dərəcəli tariflər tətbiq edəcəyik", Tramp jurnalistlərə deyib.

Lakin təhdid çətin ki, Putinin hesablamalarını dəyişsin və ya münaqişəni tez bir zamanda sona çatdırsın. Əvəzində, ultimatum, çox güman ki, Trampın özünün həyatını çətinləşdirəcək, onun gələcək çevikliyini məhdudlaşdıracaq, çox arzulanan nizamlanmanı ləngitəcək və onu ABŞ-ın maraqlarını inkişaf etdirməkdənsə, onlara zərər verə biləcək addımlar atmağa məcbur edəcək.

Putin Rutte ilə keçirdiyi mətbuat konfransında Rusiyaya ikinci dərəcəli tariflər tətbiq etmək niyyətini açıqladıqdan sonra Tramp təfərrüatlara varmayıb. Xüsusilə, Rusiyanın ABŞ-la ticarətində tariflərlə barışmazlığına görə yalnız Putinin cəzalandırılacağı, yoxsa “ikinci dərəcəli sanksiyaların” Rusiyanın ticarət tərəfdaşlarına da təsir edəcəyi, yoxsa hər ikisi qeyri-müəyyən olaraq qalır.

Ancaq spesifikliklərdən asılı olmayaraq, gözlənilən iqtisadi nəticələr çətin ki, Putini qorxutsun və ya onu tezliklə atəşkəslə razılaşmağa inandırsın. Birincisi, əgər Tramp həqiqətən də ABŞ-a daxil olan Rusiya mallarına tarifləri nəzərdə tutursa, təhlükə boşdur. ABŞ 2024-cü ildə Rusiyadan cəmi 3 milyard dollarlıq mal idxal edib, yəni Amerika tarifləri Moskvaya yeni xərclər tətbiq etməyəcək.

Əgər Tramp əvəzində Rusiya neftini və digər mallarını alan Çin, Avropa İttifaqı və Hindistana qarşı ikinci dərəcəli sanksiyaları nəzərdə tutsaydı, onun təhdidlərinə əməl etsəydi, Rusiya üçün potensial nəticələr daha böyük olardı. Rusiyanın ticarət tərəfdaşlarına qarşı iqtisadi sanksiyalar Moskvanın döyüş maşınını maliyyələşdirən gəlirləri təhdid edəcək, eyni zamanda Vaşinqton üçün siyasi və iqtisadi fəsadlar yaradaraq, Trampın təhdidlərinin etibarlılığını və onların məcburedici alət kimi effektivliyini sarsıdacaq. Belə bir siyasət nəinki ABŞ-ın əsas ticarət tərəfdaşları ilə davam edən danışıqlarını pozacaq və onların öz iqtisadiyyatlarına təzyiqi artıracaq, həm də Hindistan və Avropa vəziyyətində Trampı əsas təhlükəsizlik tərəfdaşlarına qarşı ağrılı iqtisadi sanksiyalar tətbiq etməyə məcbur edəcək. Bu narahatlıqlara görə, ABŞ tarixən müttəfiqlərə deyil, düşmənlərə qarşı ikinci dərəcəli sanksiyalardan yalnız arabir və çox seçici şəkildə istifadə edib. Eyni şeyin burada da baş verməsi ehtimalı var.

Üstəlik, hətta ikinci dərəcəli sanksiyaların da Rusiyanın gəlirlərini əhəmiyyətli dərəcədə azaldacağına heç bir zəmanət yoxdur, çünki Moskva pul köçürmələrində qara bazar və “kölgə donanması” vasitəsilə ABŞ və Avropanın iqtisadi təzyiqindən ustalıqla yan keçib.

Məsələ burasındadır ki, Putin və Rusiya iqtisadiyyatı ABŞ və müttəfiqlərinin indiyədək istifadə etdiyi bütün iqtisadi silahlara qarşı böyük müqavimət nümayiş etdirib və bu dəfə fərqli olacağını gözləməyə əsas yoxdur. Üstəlik, Rusiya fond bazarı Trampın açıqlamasından sonra demək olar ki, 3% bahalaşıb - bu, bu qiymətləndirmənin rusiyalı investorlar tərəfindən paylaşıldığını göstərir. Nəticə etibarilə, Putin çətin ki, Trampın iqtisadi zorakılığından qorxsun və ya ABŞ-la artan iqtisadi müharibənin gətirə biləcəyi təvazökar xərclərə tab gətirsin.

Əgər Trampın Putini iqtisadi “çubuq”la danışıqlara məcbur etmək qabiliyyəti təvazökardırsa, onun hərbi rıçaqları daha da zəifdir. Putinin döyüş meydanında açıq üstünlüyü var və Avropanın Ukraynanı təchiz etmək üçün ABŞ-dan silah alacağına dair yeni yardım müqaviləsi çətin ki, bunu dəyişsin.

Avropanın tez bir zamanda verə biləcəyi hərbi yardım, istər ABŞ-dan alınsın, istərsə də öz ehtiyatlarından alınsın, kəmiyyət baxımından təvazökar və çeşid baxımından məhdud olacaq. Üç ildən çox davam edən döyüşlərdən sonra nə ABŞ, nə də Avropa çoxlu sursat və ya digər silah ehtiyatına malik deyil. Əlavə silahlar birbaşa fabrikdən alına bilərdi, lakin onlar tezliklə əldə olunmayacaq, ona görə də onların yaxın gələcəkdə Ukrayna əsgərlərinə heç bir köməyi olmayacaq.

Üstəlik, çox açıqlanan Patriot raketləri və ələ keçirən qurğular kimi müdafiə silahları yalnız Ukraynanın mülki əhalisini qorumağa kömək edəcək, lakin onsuz da gərgin olan cəbhə xəttini gücləndirmək üçün az iş görəcək.
Ukrayna şəhərlərinə zərbələrin davam etdirilməsi (Rusiya Silahlı Qüvvələri yalnız hərbi və yaxın hərbi obyektlərə zərbələr endirir, prezidentin mətbuat katibi Dmitri Peskov vurğulayıb. - İnosmi) və yay hücumunu davam etdirmək qərarı Putinin Rusiyanın hərbi gücünə inamının göstəricisidir. Çətin ki, bazar ertəsi açıqlanan təvazökar hərbi yardım paketi onun bu mövzuda fikrini silkələsin.

Nəhayət, Trampın verdiyi yeni müddət çətin ki, Putinin qərarlarına təsir etsin və ya münaqişənin trayektoriyasını dəyişsin – onun əvvəllər elan etdiyi kimi. Putin əsas məqsədlərinə çatmadan döyüşləri dayandırmaq və ya hərbi üstünlüklərdən istifadə edərək süni və ABŞ tərəfindən qoyulmuş müddətə cavab olaraq qeyri-qənaətbəxş nizamlanmanı qəbul etmək üçün Ukraynadakı münaqişənin nəticəsini həddən artıq çox maraqlandırıb.
Bu mənada, hər hansı bir münaqişə tərəfi kimi Rusiyanın da döyüşlərin davam etdirilməsinin heç bir faydası olmadığı tam aydın olana qədər sülh istəmək niyyəti yoxdur.

Putini danışıqlar masasına oturtmaqla sülhü yaxınlaşdırmaq əvəzinə, Trampın təhdidləri həm Putinin qətiyyətini gücləndirməklə, həm də Rusiya ilə yeni açılmış ünsiyyət kanallarını daha da riskə atmaqla qısamüddətli nizamlanma ehtimalını azaldacaq. Ultimatum həm də Trampın vasitəçi kimi uğurunu sarsıdır və onun Rusiya ilə Ukrayna arasında uğurlu nizamlanması üçün zəruri olan çevikliyini məhdudlaşdırır. 50 gün başa çatdıqda və Putin atəşkəslə razılaşmadıqda, Tramp qibtə olunmaz seçim qarşısında qalacaq: öz mənasızlığını etiraf edib geri çəkiləcək, ya da ABŞ-a zərər verəcək, yaxın tərəfdaşlarını uzaqlaşdıracaq iqtisadi tədbirlər görəcək və demək olar ki, sülh müddətini onun səlahiyyətindən kənara çıxaracaq.

Ancaq Trampa və sülhə ümid edən başqalarına təsəlli verə biləcək bir ümid işığı var. Əlli gün uzun müddətdir və payızın əvvəlində başa çatır, qış yaxınlaşdıqca Rusiyanın yay hücumu dayandırılacaq. Bu nöqtədə danışıqların yeni raundunu axtarmaq cazibədar ola bilər, xüsusən də Putin döyüşü davam etdirməkdənsə, müharibə məqsədlərinin əksəriyyətinə cavab verən razılaşmanı seçmək üçün kifayət qədər hərbi qazanc əldə etdiyini hiss edirsə.

Bu dəyişikliyin Trampın ultimatumu ilə heç bir əlaqəsi olmayacaq, lakin ABŞ milli təhlükəsizlik rəsmiləri fürsətdən istifadə etməyə hazırlaşmalıdırlar. Bu, ABŞ və Rusiya arasında ən azı işçi səviyyəsində ikitərəfli görüşlərin fəal şəkildə təşviqini və Rusiya ilə Ukrayna arasında birbaşa danışıqların təşviqini tələb edəcək. Ukraynada münaqişənin həlli ultimatum verməkdən qat-qat çətin olacaq, lakin sülh üçün imkanlar hələ yaxın gələcəkdə özünü göstərə bilər. Vaşinqton buna hazır olmalıdır.

V.VƏLİYEV