Qafar Cəbiyev: Qəbələdə 15 mindən çox maddi mədəniyyət nümunəsi aşkar edilib

Bakı, 21 sentyabr, AZƏRTAC

Qəbələnin adı antik dövr müəlliflərinin əsərlərində də çəkilir. Eramızın I əsrində yaşamış Roma tarixçisi Böyük Plini “Təbiət tarix” əsərində şəhəri “Kabalaka” adı ilə qeyd edib və onu “oppidum” kimi təqdim edib. “Oppidum” qədim dövrdə istehkamlı, qala divarları ilə möhkəmləndirilmiş şəhər mənasını daşıyır.

II əsrdə yunan coğrafiyaşünası Klavdi Ptolomey də Qəbələnin adını çəkərək şəhəri “Xabala” kimi xatırladıb. Bu mənbələr Qəbələnin antik dövrdə mühüm şəhər məskəni olduğunu göstərir.

Bu barədə AZƏRTAC-a açıqlamasında AMEA-nın Arxeologiya və Antropologiya İnstitutunun İslam dövrü arxeologiyası şöbəsinin müdiri tarix elmləri doktoru, professor, Qəbələ arxeoloji ekspedisiyasının rəhbəri Qafar Cəbiyev söyləyib.

Professor deyib: “Uzun illər müxtəlif müəlliflər Qəbələni fərqli ərazilərdə lokalizə edirdilər. Bəzi tədqiqatçılar şəhəri Samur çayı vadisində, bəziləri Türyançayın qərbində, digərləri isə Şəki ilə Alazan arasındakı ərazidə axtarırdılar. Bu məsələyə 1925-ci ildə Davud bəy Şərifov tərəfindən aydınlıq gətirilib. O, Qəbələnin Qala adlanan hissəsində səkkiz yerdə yoxlama qazıntıları apararaq bir neçə metr dərinliyə qədər uzanan yaşayış qatlarını və şəhər infrastrukturuna aid qalıqları aşkar edib. Bundan sonra Qəbələnin yeri ilə bağlı mübahisələrə son qoyulub”.

Müsahibimiz diqqətə çatdırıb ki, Albaniya dövlətinin siyasi qurum kimi formalaşdığı dövrdə Qəbələ artıq mövcud idi: “Qala və Səlbir ərazilərində aparılan son tədqiqatlar şəhərin təxminən 2500 illik tarixə malik olduğunu göstərir. Bu baxımdan Qəbələ yalnız Albaniya dövrü ilə məhdudlaşan abidə deyil, çox qədim şəhər mədəniyyətinin mühüm nümunəsidir”.

Q.Cəbiyev bildirib ki, tarixin müxtəlif mərhələlərində Qəbələnin ərazisi genişlənib və müəyyən dövrlərdə müharibələr, daxili çəkişmələr və digər amillər nəticəsində şəhərin ölçüləri dəyişib. Səlbir ərazisində şəhər həyatının XI əsrə qədər, Qala hissəsində isə XVIII əsrə qədər davam etdiyi qeyd olunur.

“Qəbələdə 1925-ci ildən etibarən fasilələrlə arxeoloji tədqiqatlar aparılır və bir əsrə yaxın müddətdə davam edən bu araşdırmalar nəticəsində 15 mindən çox maddi-mədəniyyət nümunəsi aşkar edilib. Bu artefaktlar Azərbaycanın Arxeologiya və Antropologiya İnstitutunun, Milli Azərbaycan Tarixi Muzeyinin, Qəbələ Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyinin və Qəbələ Arxeoloji Mərkəzinin fondlarında saxlanılır və bir qismi nümayiş etdirilir. Qəbələ ekspedisiyalarının arxivlərində 5 mindən çox səhifəlik hesabat, təxminən 3500-4000 səhifəlik illüstrativ material toplanıb. Bu, Qəbələ tarixi ilə bağlı olduqca zəngin mənbəşünaslıq bazasıdır”, - deyə alim bildirib.

Qəbələ arxeoloji ekspedisiyasının rəhbəri qeyd edib ki, o, 1985-ci ildən etibarən müəyyən fasilələrlə Qəbələdə tədqiqatlar aparır: “Qəbələ sıradan bir arxeoloji abidə deyil. Geniş ərazini əhatə edən dövlət qoruğudur. Qala divarları, bürcləri, şəhərin küçələri, yolları, yaşayış evləri, istehsalat mərkəzləri, sənətkarlıq emalatxanaları, su təchizatı sistemi və digər infrastruktur elementləri qədim şəhər mədəniyyətinin miqyasını göstərir”.

Professor əlavə edib ki, Qəbələ ərazisində aparılan qazıntılar zamanı çoxsaylı sikkə nümunələri də aşkar edilib. Bu tapıntılar antik müəlliflərin Albaniyada pul dövriyyəsi ilə bağlı bəzi məlumatlarının yenidən nəzərdən keçirilməsinə əsas yaradır.

Müxbir - Tünzalə Arazlı