Qara enerji: Bu sirli qüvvə haqqında nə bilirik?

Beynəlxalq elmi komandanın tədqiqatçıları “qara enerji”nin təbiəti - Kainatın sürətlə genişlənməsinə cavabdeh olan sirli qüvvə haqqında yeni məlumatlar əldə ediblər.

Məlum olub ki, qara enerji zamanla dəyişə bilər. Bu da əsas nəzəriyyələrə ziddir. 

“Cebheinfo.az”xəbər verir ki, bu nəticələr Kitt Pik Rəsədxanasında (Arizona, ABŞ) quraşdırılmış DESI (Dark Energy Spectroscopic Instrument) spektroskopik aləti sayəsində əldə edilib. Rəsmi hesabat DESI internet portalında dərc olunub.

DESI necə işləyir?

DESI təxminən 20 dəqiqə davam edən bir müşahidə seansında eyni vaxtda beş min qalaktika və ya kvazarı öyrənmək üçün fiber-optik kabellər sistemindən istifadə edən ən müasir alətdir. Bu, alimlərə təkcə bu obyektlərin yaşını və məsafəsini təxmin etməyə deyil, həm də Kainatın müxtəlif mərhələlərdə təkamülünü izləyərək ətraflı xəritələrini yaratmağa imkan verir.

Qara enerji haqqında nə məlumdur?

Kainatın genişlənməsi faktı təxminən bir əsr əvvəl müəyyən edilib. 1990-cı illərin sonunda elm adamları bu prosesin sürətləndiyini aşkar etdilər və qaranlıq enerji anlayışı bu fenomeni izah edən əsas fərziyyə oldu. Müasir konsepsiyalara görə, o, Kainatın təxminən 70%-ni, qaranlıq maddə isə 25%-ni, adi maddə isə cəmi 5%-ni təşkil edir.

Standart kosmoloji modelə görə, Albert Eynşteynin ümumi nisbilik nəzəriyyəsində fərz etdiyi kimi, qaranlıq enerji zamanla sabit qalmalıdır. Bununla belə, son DESI məlumatları göstərir ki, qaranlıq enerjinin təsiri son milyardlarla il ərzində zəifləmiş ola bilər.

Dəyişikliyin ilk əlamətləri

Əldə edilən məlumatları təhlil edən alimlər təqribən 7 milyard il əvvəl Kainatın genişlənməsinin sürətinin indikindən daha yüksək olduğunu müəyyən ediblər. Bu, qaranlıq enerjinin təsirlərinin getdikcə zəiflədiyini ifadə edə bilər ki, bu da əvvəlki fikirlərə ziddir.

"Biz həqiqətən maraqlı nəticələr əldə etdik",-deyə DESI nümayəndəsi Aleksey Loto-Harnett bildirib. Bu müşahidələr qaranlıq enerjinin təbiəti və Kainatın quruluşu haqqında fundamental kəşflərə səbəb ola bilər.

Gələcək tədqiqat

Növbəti beş il ərzində alimlər əlavə məlumatlardan istifadə etməklə yeni fərziyyəni sınaqdan keçirməyi planlaşdırırlar. Buna təkcə DESI deyil, həm də Avropa kosmik teleskopu Euclid, NASA-nın Nensi Qreys Roman teleskopunun yaxınlaşan buraxılışı və Çilidəki Vera Rubin Rəsədxanası kimi digər böyük elmi layihələr də kömək edəcək.

Dəyişən qaranlıq enerji fərziyyəsi təsdiqlənərsə, bu, 2011-ci ildə Fizika üzrə Nobel Mükafatının verildiyi Kainatın sürətlənən genişlənməsinin kəşfi ilə müqayisə oluna bilər və əsl inqilab olar.

"Belə olan halda, biz bütün standart kosmoloji modeli yenidən nəzərdən keçirməli olacağıq",-deyə fransalı fizik Etyen Bertin deyib.

Qaranlıq enerjinin yeni xüsusiyyətlərinin kəşfi Kainat və onun gələcək inkişafı haqqında anlayışımızı kökündən dəyişə bilər. Araşdırmalar davam edir və yaxın illərdə biz astrofizikada ən böyük nailiyyətlərdən birinin şahidi ola bilərik.

Xəzər
“Cebheinfo.az”

Açar sözlər: qara enerji kainat