Qəbələdə keçirilən sammitlə TDT nin qlobal xarakterli güc mərkəzinə transformasiya olunduğu təstiq olunur

Bakı, 9 oktyabr, AZƏRTAC

Türk Dövlətlə Təşkilatının (TDT) Qəbələdə keçirilən Sammiti bu qurumun artıq regional səviyyədən çıxaraq qlobal xarakterli güc mərkəzinə transformasiya olunduğunu deməyə əsas verir.

Bu sözləri AZƏRTAC-a müsahibəsində CGTN (China Global Television Network Turk) kanalının siyasi şərhçisi Yakub Aslan bildirib.

O nəzərə çatdırıb ki, təşkilatın birliyini konsolidasiya edən iki amil var ki bunlar da təşkilat üzvlərinin dünyaya inteqrasiyasını təmin edir.

“Birinci amil ondan ibarətdir ki, Azərbaycan Mərkəzi Asiya respublikalarını Türkiyə ilə birləşdirir. Burada Azərbaycanın beynəlxalq mahiyyətə malik olan infrastruktur layihələri ilə Orta Dəhlizin fəaliyyəti təmin edilib. Çindən və digər Cənub-Şərqi Asiya ölkələrindən Avropaya daşınan yüklər Mərkəzi Asiyaya (Tacikistan istisna olmaqla Mərkəzi Asiyanın digər dövlətləri TDT üzvləridir) oradan isə Trans-Xəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutu ilə Azərbaycandan tranzit olaraq Türkiyəyə daşınır. İkinci amil isə ondan ibarətdir ki, Türkiyə həm Mərkəzi Asiyanın, həm də Azərbaycanın Avropaya çıxışını təmin edir. Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolu ilə Türkiyəyə daxil olan yüklər buradan da Avropaya daşınır. Yaxın gələcəkdə Azərbaycan Prezidentini İlham Əliyevin təşəbbüsü ilə reallaşacaq Zəngəzur dəhlizi təkcə Naxçıvan Muxtar Respublikasını deyil, eyni zamanda Türkiyəni də Azərbaycanın əsas hissəsi ilə birləşdirəcək və Orta Dəhlizin aparıcı seqmentinə çevriləcək”, - deyə Yakub Aslan vurğulayıb.

TDT-də Azərbaycan ilə Türkiyə xüsusi funksional rola malikdirlər. Hər iki dövlətin təşkilata üzv olan digər dövlətlərə geniş imkanlar yaratması, onların dünya iqtisadiyyatına inteqrasiyasını təmin etmələri səmimi dostluq əlaqələrini möhkəmlətməkdən və bununla da qurumun güclənməsinə xidmət etməsindən xəbər verir.

Mərkəzi Asiya respublikalarının enerji, ticarət, nəqliyyat-tranzit potensialı, Azərbaycan və Türkiyənin isə bu potensialın dünyaya açılmasını təmin etmələri TDT artıq regional formatdan çıxaraq qlobal formata keçdiyini göstərir.

Bundan başqa, ildən-ilə təşkilata üzv olan dövlətlər arasında ticarət dövriyyəsinin həcmi yüksəlir. Hazırda təşkilat daxili ticarət dövriyyəsinin həcmi 1 trilyon dollara çatıb.

Qəbələdə keçirilən TDT-yə üzv dövlətlərin 12-ci Zirvə görüşündə çıxış edən bütün dövlət başçıları Orta Dəhlizin genişləndirilməsinin zərurətini vurğulayıblar. 2030-cu ilə kimi dəhliz vasitəsilə yükdaşımanın həcminin 5 milyondan 11 milyon tona çatdırmaq planlaşdırılıb. Regionun iqtisadi və enerji potensialı, nəqliyyat-tranzit və ticarət imkanları, insan resursları və ən başlıcası isə TDT-yə daxil olan dövlətlərin başçılarının praqmatik siyasəti hazırda dünyada baş verən geosiyasi proseslərdə onun aparıcı rolunu təmin edir.

Zirvə görüşündə Macarıstanın Baş naziri Viktor Orban və Şimali Kipr Türk Cumhuriyyətinin prezidenti Ersin Tatarın iştirakı isə xüsusi qeyd olunmalıdır. Bu dövlət rəhbərləri təşkilatın potensialını və perspektivlərini düzgün qiymətləndirirlər. 2025-ci il aprelin 3-4 tarixlərində Özbəkistanın Səmərqənd şəhərində keçirilən Avropa İttifaqı (Aİ)-Mərkəzi Asiya sammitində tərəflər arasında yeni strateji tərəfdaşlığın başlanğıcını əsası qoyuldu. Əsas diqqət yetirilən məsələlər isə ticarət, nəqliyyat, enerji, rəqəmsal kommunikasiyalar və su ehtiyatlarının idarə olunması sahələrində əməkdaşlıqla bağlı olub. Sürətlə dəyişən beynəlxalq vəziyyət və artan qeyri-sabitlik şəraitində beynəlxalq ictimaiyyət fəal şəkildə qarşılıqlı fəaliyyət və əməkdaşlıq üçün yeni yollar axtarır. Sammitdə Qazaxıstan, Qırğızıstan, Tacikistan, Türkmənistan və Özbəkistan liderləri ilə yanaşı, Aİ Şurasının Prezidenti Antonio Koşta və Avropa Komissiyasının rəhbəri Ursula fon der Lyayen də iştirak ediblər. Hər iki rəsmi Mərkəzi Asiya ölkələri ilə əlaqələri gücləndirmək istəyini vurğulayıblar.

Ursula fon der Lyayen nəqliyyat, xammal, təmiz enerji və rəqəmsal bağlantılar sahələrində region ölkələri ilə əməkdaşlığı dərinləşdirmək üçün 12 milyard avroluq (13,2 milyard dollar) “Global Gateway” investisiya paketini elan edib. Avropanın Mərkəzi Asiya ilə bütün əlaqələri Azərbaycan üzərindən həyata keçiriləcək. Bu prosesi beynəlxalq aləm, o cümlədən, Macarıstan və digər Şərqi Avropa dövlətləri müşahidə edərək perspektivdə TDT iqtisadi cəhətdən qüdrətli qlobal güc mərkəzi olacağını qiymətləndirirlər.