Qərbi Avropa çarəsiz durumda “Şərqə” boylanır...

Ukrayna-Rusiya müharibəsinin bitməsi Aİ üçün hansı nəticələrə yol aça bilər?

Viktor Orban: Avropa İttifaqı uzduzub...

2022-ci ildən davam edən Ukrayna-Rusiya müharibəsi deyəsən “son fazaya” qədəm qoyur. ABŞ-ın yeni seçilmiş prezidenti Donald Trampın məlum mövqeyi, inauqurasiyadan sonra məsələ ətrafında yeni reallıqların formalaşma ehtimalı eskalasiyanın sona çatacağı ilə bağlı fikirləri qətiləşdirir. Bu isə öz növbəsində onsuz da siyasi-iqtisadi dayaqları “çürümüş”, çətin günlərini yaşayan, qərarsızlıq mühitində qalmış Avropa İttifaqının vəziyyətini daha da acınacaqlı hala salır.

Vurğulamaq lazımdır ki, Ukrayna müharibəsi Avropa ilə bağlı bir sıra reallıqları üzə çıxırdı. Məlum oldu ki:

- “Köhnə qitə” özünün ümumi maraqlarını deyil, diktə olunan korporativ maraqların “əsirinə” çevrilib;

- Dildə təhlükəsiz cəmiyyət və ya müharibəsiz həyat şüarları irəli sürülsə də, Qərb (təxminən Avropanın mühüm hissəsi) dağıdıcı meyillərdən hələ də əl çəkməyib;

- Qərbin bəzi “liderləri” öz xalqının və ya dövlətinin gələcəyini açıq təhdid altında qoyur.

Bu tezisləri təsdiqləyən onlarla sübut var. Məsələn, 2022-ci ildən bu yana Avropanın “ümidsiz bir müharibə”nin girdabında özünün enerji təhükəsizliyini təhdid altına salması, iqtisadi sanksiya adı altında maraqlarının əksinə qərarlar verməsi, Bayden admin?strasiyasının oyunlarına alət olaraq hətta “nüvə müharibəsi ritorikası” irəli sürməsi “qoca qitə”nin qeyri-realist və praqmatik olmayan simasını bir daha nümayiş etdirmiş oldu.

Sülhə Qərb mane olub...

Məğlubiyyət faktı isə artıq etiraf edilir. İki ildən çoxdur özünün milli maraqlarını müdafiə etdiyi üçün hədəfə alınan Macarıstan Aİ-nin məğlubiyyətini elan edir və bunun detallı şəkildə izahını verir. “M1” televiziyasına müsahibəsində Baş nazir Viktor Orban Macarıstanın əminliyini vurğulayıb: “Avropa İttifaqı Ukrayna münaqişəsində uduzub, çünki Rusiya mövqeyini günü-gündən gücləndirir”.

O, Ukraynadakı vəziyyətdən danışarkən qeyd edib ki, ruslar döyüş meydanında tədricən irəliləyir: “Güclər balansı göz qabağındadır. Avropa İttifaqı bu müharibədə məğlub olub”.

Baş nazir Aİ-nin “kommunikasiya hiylələrinə” əl ataraq bunu inkar etməyə çalışdığını bildirib. Orbanın sözlərinə görə, siyasətçilər indi hər cür ünsiyyət hiylələrindən istifadə etməyə çalışırlar. Macarıstanın baş naziri onu da bildirib ki, 2022-ci ilin aprelində Rusiya və Ukrayna arasında sülh sazişi bağlamaq üçün cəmi “saatlar” qalırmış - lakin Qərbin müdaxiləsi nəticəsində bu razılaşma alınmayıb.

Xatırladaq ki, Macarıstanın baş naziri bu müsahibəsindən bir gün əvvəl ABŞ-ın yeni prezidenti Donald Trampın yanvarın 20-də prezident səlahiyyətlərinin icrasına başladıqdan sonra ilk 24 saat ərzində Ukrayna ilə bağlı bəzi qərarlar verə biləcəyini vurğulamışdı.

Dünənin iddiaçıları, bu günün müşahidəçiləri...

Bəli, artıq Aİ “cidanı çuvalda gizlədə” bilmir. Dünənə qədər Bayden administrasiyasının “kölgəsində” müharibənin miqyasını və xarakterini dəyişməyə çağırışlar edən bəzi Qərb dövlətləri “qınına” çəkilib, prosesləri izləyirlər. Maraqlıdır ki, Macarıstanı və onun kimi özünün milli maraqlarını düşünənləri “düşmən” adlandıran, “xəyanətkar” elan edən Aİ bu dəfə onların kölgəsinə sığınmağı planlaşdırır. Bəzi Qərb siyasətçiləri Trampın “yeni situasiya” vədinin ardından Moskva ilə “işgüzar” münasibətlərə keçid yolu axtaran Qərb dövlətlərinin Macarıstana “mesajlar” verdiyini deyir. Bildirilir ki, bir sıra dövlətlər məhz Budapeştin “köməyi” ilə özünü sığortalamağa çalışır.

Amma fakt ortadadır - yerləşdiyi regionun ümumi maraqlarını qrup maraqlarına satanlar açıq eniş xəttindədir. Dünənə qədər, meydan oxuyan Qərb dövlətlərinin əksəriyyəti həm iqtisadi, həm də siyasi böhranla üz-üzə qalıblar. Bu isə öz növbəsində təşkilat olaraq Aİ-nin funksionallığını itirməsinə yol aça bilər. Başqa sözlə, Rusiya-Ukrayna müharibəsinin nizamlanma prosesinə daxil olması Qərbin siyasi dairələri üçün “sonun başlanğıcına” çevrilmə ehtimalı yaradacaq. Onsuz da Aİ-nin beynəlxalq hüquq, haqq və ədalət prinsipləri ilə idarə olunmaması, korrupsiya və rüşvət hallarının kütləvi hal alması, fərqli dini baxışlara qarşı dözümsüzlük nümayişi öz sözünü deməkdədir - maraqlıdır ki, Qərb son 3 ildə daxili aurasında hətta xristianlığın fərqli qollarını belə radikal şəkildə ayrımçılığa məruz qoyub. Təsadüfi deyil ki, Fransada baş verən dini çəkişmələrin əsasında indiki dövrdə daha çox xristian məzhəbçilik iddiaları üzə çıxır. Hətta Aİ daxilində bu proses daha aydın şəkil almışdı - katolik inanc sahiblərinin provoslavlara qarşı apardıqları siyasət fikir ayrılığı ilə yanaşı, siyasi uçurum belə formalaşdırmışdı.

Aİ dağılmağa doğru yol alıb...

Nəticə etibarı ilə Aİ-nin özünün tərəfdaşlarının da iddia etdiyi kimi, “dağılmağa doğru irəliləyən yol” get-gedə qısalır. Xatırladaq ki, bir müddət öncə Slovakiyanın Baş naziri Robert Fitso da Avropa İttifaqının yaxın altı ay ərzində dağılma təhlükəsi ilə üzləşə biləcəyini bildirmişdi. “Spravodajca” adlı “YouTube” kanalına verdiyi müsahibədə Robert Fitso qeyri-sabitliyin artacağını proqnozlaşdıraraq, bu vəziyyətə təəccüblənməməyi tövsiyə etmişdi. Onun sözlərinə görə, Fransa və Almaniyanın eqoist milli məqsədləri İttifaqın gələcəyinə mənfi təsir göstərə bilər. “Aİ üçün daha böyük qeyri-sabitlik gözləyirəm, bu ilin inanılmaz dərəcədə çətin olacağını düşünürəm”, - deyə Fitso vurğulamışdı.

Beləliklə, Mərkəzi Avropada yaranacaq sülh Qərb üçün də yeni nizam anlamına gələ bilər. Bu reallıqlarda isə nəticənin ən azı simptonlarını əvvəlcədən müşahidə etmək mümkündür - Qərbi Avropa çarəsiz durumda üzü “Şərqə” tərəf boylanır...

P.İSMAYILOV