Qəzet oxumayan Kral: Əfsanəyə çevrilən ömür KONKRET

“Mən futbol oynamaq üçün doğulmuşam. Necə ki Bethoven möhtəşəm musiqi bəstələmək, Mikelancelo isə rəsm çəkmək üçün dünyaya gəlib”.

Pele

1940-cı il oktyabrın 23-də Braziliyanın Tres-Korasoyns şəhərində Edson Arantis du Nasimentu dünyaya gəldi. O, sonralar bütün dünyada Pele adı ilə tanınacaq, futbol tarixinin ən böyük simalarından birinə çevriləcəkdi.

Maraqlıdır ki, Pelenin doğum tarixi ilə bağlı fərqli məlumatlara rast gəlinir. Bəzi mənbələrdə onun oktyabrın 21-də doğulduğu göstərilsə də, qəbul edilən rəsmi tarix 23 oktyabr 1940-cı ildir.

Pele uşaqlıqdan futbola böyük maraq göstərirdi. Ailəsi imkanlı deyildi və balaca Edson bəzən ayaqqabı almağa belə pul tapa bilmirdi. Lakin maddi çətinliklər onun futbol sevgisini söndürə bilmədi. O, yoxsulluq içində böyüsə də, gələcəkdə milyonlarla insanın kumirinə çevrildi.

1969-cu il noyabrın 19-da Pele karyerasının 1000-ci qolunu vurdu. Bu hadisə Braziliyada böyük bayrama çevrildi. Həmin gün onun çıxış etdiyi “Santos” klubunun tarixində də xüsusi yer tutdu və noyabrın 19-u sonradan Pele Günü kimi qeyd edilməyə başladı.

Pelenin karyerası ərzində vurduğu qolların sayı ilə bağlı müxtəlif rəqəmlər göstərilir. Dostluq görüşləri və digər qeyri-rəsmi oyunlar da daxil olmaqla, onun 1363 matçda 1281 və ya 1289 qol vurduğu barədə məlumatlar yayılıb. FIFA və digər futbol qurumlarının rəsmi yarışlar üzrə statistikaları isə daha aşağı göstəricilər verir. Buna baxmayaraq, Pele futbol tarixinin ən məhsuldar hücumçularından biri hesab olunur.

Uğurun sirri qəzet oxumamaqdadır?

Pelenin sevimli məşqçilərindən biri Valdemar de Brito ona maraqlı bir məsləhət verirdi:

“Oyundan əvvəl heç vaxt idman qəzetlərini oxuma, radioya qulaq asma”.

Məşqçinin fikrincə, futbolçu başqalarının fikirlərindən, tənqidlərindən və gözləntilərindən mümkün qədər uzaq olmalı, diqqətini yalnız oyuna yönəltməli idi. Pele də bu məsləhətə əməl etməyə çalışırdı.

Bu əhvalat Mixail Bulqakovun “İt ürəyi” əsərini xatırladır. Professor Preobrajenski doktor Bormental ilə söhbətində belə deyirdi:

“Sizə yaxşı məsləhət verim: nahar vaxtı bolşevizmdən və təbabətdən danışmayın. Allah eləməsin, nahardan əvvəl sovet qəzetləri oxumayın”.

Bormental təəccüblə soruşur:

“Bəs nə oxuyaq? Başqa qəzet yoxdur ki”.

Professorun cavabı isə qətidir:

“Elə heç birini oxumayın”.

Əlbəttə, uğurun sirri qəzet oxumamaqda deyil. Amma başqalarının fikirlərinin insanın özünə inamını sarsıtmasına imkan verməmək, diqqəti əsas məqsədə yönəltmək böyük nailiyyətlərin vacib şərtlərindəndir.

Pele niyə “Futbolun Kralı” adlandırıldı?

Pelenin adı ilə yanaşı çəkilən “Futbolun Kralı” ifadəsi təsadüfən yaranmayıb. Onun meydandakı texnikası, sürəti, qol vurmaq bacarığı və oyunu hiss etmək qabiliyyəti milyonlarla insanı heyran qoyurdu.

Pele xüsusilə Braziliya millisinin heyətində qazandığı uğurlarla tarixə düşdü. O, 1958, 1962 və 1970-ci illərdə keçirilən dünya çempionatlarında Braziliya yığmasının heyətində çempion oldu. Beləliklə, üç dəfə dünya çempionu adını qazanan yeganə futbolçu kimi özünəməxsus rekorda imza atdı.

Onun beynəlxalq şöhrətinin artmasında “Santos” klubunun xarici ölkələrə səfərləri də mühüm rol oynadı. Pele müxtəlif qitələrdə azarkeşlərin qarşısına çıxır, futbolun sərhəd tanımadığını nümayiş etdirirdi.

“Futbolun Kralı” adı da zaman keçdikcə onunla ayrılmaz şəkildə bağlandı.

“Pele” adı haradan yaranıb?

Pelenin əsl adı Edson Arantis du Nasimentudur. Bəs onu bütün dünyaya tanıdan Pele ləqəbi necə yaranıb?

Bu sualın dəqiq cavabı yoxdur. Lakin futbolçunun özünün danışdığı bir əhvalat var.

Pelenin atası, Dondinyo ləqəbi ilə tanınan Joao Ramos do Nasimentu da futbolçu idi. O, “Vasko di San-Lorensu” klubunda çıxış edirdi. Komandanın qapıçılarından biri isə Bile adı ilə tanınırdı.

Rəvayətə görə, balaca Edson atasının məşqlərini izləyir, bəzən də meydana girərək topla oynayırdı. Qapıçının çıxışından təsirlənəndə onun adını çəkərək özünü ruhlandırırdı. Uşaq tələffüzündə “Bile” sözü “Pele” kimi səslənməyə başladı və bu ad sonradan onun ləqəbinə çevrildi.

Pelenin özünün danışdığı bu hekayə maraqlı olsa da, ləqəbin mənşəyi barədə başqa versiyalar da mövcuddur.

Nəticədə Edson adı rəsmi sənədlərdə qaldı, Pele isə futbol tarixində əbədi yaşamağa başladı.

“İsa Məsih, Pele və Koka-Kola”

Pelenin şöhrəti futbol meydançalarının hüdudlarını çoxdan aşmışdı. O, yalnız Braziliyanın deyil, bütün dünyanın tanıdığı simalardan birinə çevrilmişdi.

Pelenin qlobal şöhrətini ifadə edən məşhur bir fikir var:

“Dünyanın harasına getsəniz, hər kəsin tanıdığı üç simvol var: İsa Məsih, Pele və Koka-Kola”.

Bu sözlər Pelenin nə qədər böyük populyarlıq qazandığını göstərmək üçün işlədilir. İfadənin dəqiq müəllifliyi barədə isə ehtiyatlı olmaq lazımdır.

Pele təkcə idmançı deyildi. O, reklam kampaniyalarında iştirak edir, müxtəlif ölkələrə səfərlər edir, sosial layihələrdə görünür və futbolun dünyada yayılmasına töhfə verirdi. Onun siması Braziliyanın milli rəmzlərindən birinə çevrilmişdi.

“Time” jurnalının 2004-cü ildə dərc etdiyi dünyanın ən nüfuzlu 100 insanı siyahısında da Pelenin adına yer verilmişdi.

Pele sadəcə futbolçu deyildi

Pelenin həyatını yalnız qolların, kubokların və rekordların siyahısı ilə ölçmək mümkün deyil. O, futbolun qlobal mədəniyyət hadisəsinə çevrilməsində mühüm rol oynadı. Onun oyunu müxtəlif ölkələrdən, fərqli dillərdə danışan insanları eyni sevinc ətrafında birləşdirirdi.

Pele 2022-ci il dekabrın 29-da, 82 yaşında vəfat etdi. Lakin onun adı futbol tarixindən silinmədi. Braziliyanın üçqat dünya çempionu olan bu əfsanə idmanın yaddaşında özünəməxsus yer qazandı.

Bəlkə də Pelenin böyüklüyü yalnız vurduğu qollarda deyildi. O, dünyaya sübut etdi ki, yoxsul bir ailədə doğulan, uşaqlıqda maddi çətinliklərlə üzləşən bir insan da əzmkarlıq, istedad və zəhmət sayəsində planetin ən məşhur simalarından birinə çevrilə bilər.

Edson Arantis du Nasimentu dünyaya gəldi. Pele isə əfsanəyə çevrildi.

Natiq Səlim,
KONKRET.az