Xəzərin sahilində əfsanəyə çevrilən dağ

Siyəzən, 18 iyun, AZƏRTAC

AZƏRTAC-ın “Mən turist olsaydım” rubrikası: Beşbarmaq dağı.

Siyəzən rayonu ərazisində, Xəzərin sahilinə doğru ucalan əzəmətli bir dağ var - əsrlərin sirrini sinəsində qoruyan Beşbarmaq. Bura təkcə qayalı zirvə deyil, həm də qədim tarixlə təbiətin bir-birinə qovuşduğu müqəddəs yaddaş məkanıdır. Min illərin izini daşıyan bu ərazi həm nadir təbiət abidəsi, həm də zəngin mədəni irs nümunəsi kimi diqqət çəkir.

Azərbaycanın nadir təbiət abidələrindən sayılan Beşbarmaq dağının ətrafında dövlət mühafizəsinə götürülmüş bir sıra mühüm tarixi və mədəniyyət abidələri yerləşir. Burada Son Tunc və İlk Dəmir dövrlərinə aid yaşayış yerləri, qədim inanc ocaqlarından olan Xızırzində piri, İlk Orta əsrlərə aid qala qalıqları, XV-XVII əsrlərə aid karvansara izləri bu torpağın qədim sivilizasiyaların keçid nöqtəsi olduğunu sübut edir. Tarixi əhəmiyyətinə görə İlk Orta əsrlərə aid Beşbarmaq paralel müdafiə səddi “Xəzər sahil mühafizə konstruksiyaları” tərkibində 2001-ci il oktyabrın 24-də UNESCO-nun Təcili Qorunmaya Ehtiyacı olan Maddi-Mədəni İrsin İlkin Siyahısına daxil edilib.

2020-ci ildə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı ilə yaradılan “Beşbarmaq dağı” Dövlət Tarix-Mədəniyyət və Təbiət Qoruğu ölkənin mühüm irs məkanlarından birinə çevrilib.

Bakı-Siyəzən avtomobil yolunun 95-ci kilometrliyində yerləşən Beşbarmaq dağı yalnız dini-mənəvi ziyarətgah deyil. Bu məkan təkrarolunmaz təbii landşaftı, sıldırım qayaları və sonsuz üfüqlərə açılan mənzərəsi ilə Azərbaycanın ən ecazkar təbiət abidələrindən biri hesab olunur. Xəzərdən qalxan küləklə qayaların səssizliyi burada qəribə bir harmoniya yaradır. Elə buna görə də Beşbarmaq əsrlər boyu həm səyyahların, həm də zəvvarların yolunu saldığı müqəddəs ünvan kimi tanınıb.

Qoruq ərazisinin elmi baxımdan öyrənilməsi istiqamətində də mühüm işlər görülür. Dövlət Turizm Agentliyi ilə AMEA-nın Arxeologiya və Etnoqrafiya İnstitutu arasında imzalanmış müqaviləyə əsasən, ərazidə ilkin arxeoloji kəşfiyyat və elmi tədqiqatlara başlanılıb. Sevinc Hüseynovanın rəhbərlik etdiyi “Beşbarmaq” arxeoloji ekspedisiyası tərəfindən aparılan araşdırmalar zamanı tarixi Beşbarmaq qalasının izləri, qədim qəbiristanlıq, Orta əsr karvansarası və Sasani dövrünə aid müdafiə səddinin qalıqları öyrənilib.

Müxbir- Rəşad Türkoğlu