Icma.az
close
up
RU
Qitələrin parçalanması necə baş verir? Alimlər tektonik plitələrin hərəkətini araşdırdı

Qitələrin parçalanması necə baş verir? Alimlər tektonik plitələrin hərəkətini araşdırdı

Qaynarinfo saytından alınan məlumatlara görə, Icma.az xəbər verir.

Alimlər qitələrin milyon illər ərzində necə "dərinlikdən ayrıldığını” və bunun Yer mantiyasındakı proseslərə necə təsir etdiyini araşdırıblar.

Qayanrinfo xəbər erir ki, Sautqempton Universitetinin geoloqları Nature Geoscience jurnalında dərc olunan yeni tədqiqatda okean ortasında yerləşən vulkanik adalarda niyə materik mənşəli kimyəvi maddələrin tapıldığını izah ediblər.

Əvvəllər elm adamları bu "materik izlərini” iki yolla izah etməyə çalışırdılar:

* Tektonik plitələrin sərhədlərində yenidən emal olunan okean çökmələri;

* Yer dərinliyindən qalxan isti süxur sütunları — yəni mantiyanın şleyfləri.

Amma bu nəzəriyyələr müşahidə olunan bütün faktlara cavab vermirdi. Bəzi vulkanik regionlarda yer qabığının təkrar emalı əlamətləri yox idi, digərləri isə çox soyuq və dayaz idi ki, onları dərin mantiyadan gələn proseslərlə izah etmək mümkün olsun.

Yeni tədqiqat fərqli yanaşma təklif edir: qitələr yalnız səthdə deyil, həm də 150–200 km dərinlikdə yavaş-yavaş "soyulur”.

Tektonik qüvvələr qitələri dartdıqca, onların altı boyunca "mantiyə dalğası” adlanan axın hərəkət edir və kontinental süxurların parçalarını qoparıb okean mantiyasına doğru daşıyır. Bu fraqmentlər bəzən 1000 kilometrdən çox məsafəyə hərəkət edir.

Okean mantiyasına düşən bu "qitə parçaları” ətrafdakı süxuru kimyəvi cəhətdən dəyişdirir və gözlənilməz yerlərdə uzunmüddətli vulkanizm üçün yanacaq rolunu oynayır. Beləcə, qitələrin parçalanması dayansa da, mantiyanın dərin qatlarındakı bu sistem milyon illər boyu aktiv qalır.

Alimlər bu nəzəriyyəni Hind okeanındakı sualtı dağlar zəncirinin — qədim Qondvana superqitəsinin dağılmasından sonra formalaşmış regionun — geokimyəvi məlumatlarını təhlil edərək sınaqdan keçiriblər.

Analizlər göstərib ki, Qondvananın parçalanmasından qısa müddət sonra maqmanın tərkibi qəfil "materik izləri” ilə zənginləşib. Zaman keçdikcə bu kimyəvi siqnal tədricən zəifləyib, bu da kontinentdən qopmuş materialın tükənməsi ilə izah olunur.

Məqalənin müəllifləri qeyd edirlər: bu kəşf dərin mantiyadan gələn şleyflərin mövcudluğunu istisna etmir, lakin Yer mantiyasının tərkibini formalaşdıran tamamilə yeni bir mexanizmə işarə edir. Qitələrin ayrılması dərinliklərdə uzunmüddətli zəncirvari hadisələri başladır — sanki Yer daxilində domino effekti yaranır və bu proses qitə köklərini dünyanın müxtəlif yerlərində baş verən geoloji aktivliklə birləşdirir.

Aydın

Ən son xəbərləri və yenilikləri almaq üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:136
embedMənbə:https://qaynarinfo.az
archiveBu xəbər 13 Noyabr 2025 01:36 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Azərbaycanla tərəfdaşlıq yeni inkişaf perspektivləri açır

21 Noyabr 2026 20:18see375

Parisdə bugünkü etirazlara 21 mindən çox şəxs qatılıb

21 Noyabr 2026 21:24see247

Dünya iqtisadiyyatı təhlükə qarşısındadır KİV

22 Noyabr 2026 07:02see241

Azərbaycanda regional tədris mərkəzinin yaradılması Dünya Bankı ilə müzakirə edilib

21 Noyabr 2026 15:42see240

BOKT nin rəhbərliyinə təyinat olub

21 Noyabr 2026 14:31see236

Ekspert: Dövlət idarəçiliyinin rəqəmsallaşdırılması Azərbaycan iqtisadiyyatının rəqabət qabiliyyətini artırır

21 Noyabr 2026 17:24see235

Fermer ucuz satır, alıcı baha alır: Qiymət fərqi harada yaranır?

21 Noyabr 2026 14:38see233

Qızıl gələn il ucuzlaşacaq

21 Noyabr 2026 16:40see231

Mehriban Əliyeva və qızlarından Vyetnam mədəniyyətinə zərif ehtiram Foto

21 Noyabr 2026 15:21see230

La Liqa: Derbidə “sülh”

22 Noyabr 2026 00:06see229

Samvel Karapetyan: “Paşinyan müalicə olunmalıdır”

21 Noyabr 2026 17:14see225

Sumqayıtda gənc oğlan qətlə yetirilib

22 Noyabr 2026 04:55see218

Allah uzaq tutsun, amma müharibə bizim işimizdir Hakan Fidan

22 Noyabr 2026 02:18see213

Türkiyə Super Liqası: “Qalatasaray” evdə sevindi

22 Noyabr 2026 00:13see213

SEPAH ABŞ nin hərbi bazalarını hədəf aldı

22 Noyabr 2026 00:43see213

2026 cı ilin sonunda almaq üçün ən sərfəli iPhone modelləri

21 Noyabr 2026 21:07see212

Ötən gün götürülən narkotik vasitələrin həcmi açıqlandı

21 Noyabr 2026 16:00see212

İbrahim Kalın HƏMAS nümayəndə heyəti ilə Qəzzada atəşkəsi müzakirə etdi

22 Noyabr 2026 00:03see212

İran Bəhreyndə sənaye müəssisəsinə zərbə endirdi

22 Noyabr 2026 00:23see210

Milton qasırğası ABŞ də yaşayan azərbaycanlıların evlərini də vurdu

22 Noyabr 2026 07:05see208
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri