Icma.az
close
up
RU
Qitələrin parçalanması necə baş verir? Alimlər tektonik plitələrin hərəkətini araşdırdı

Qitələrin parçalanması necə baş verir? Alimlər tektonik plitələrin hərəkətini araşdırdı

Qaynarinfo saytından alınan məlumatlara görə, Icma.az xəbər verir.

Alimlər qitələrin milyon illər ərzində necə "dərinlikdən ayrıldığını” və bunun Yer mantiyasındakı proseslərə necə təsir etdiyini araşdırıblar.

Qayanrinfo xəbər erir ki, Sautqempton Universitetinin geoloqları Nature Geoscience jurnalında dərc olunan yeni tədqiqatda okean ortasında yerləşən vulkanik adalarda niyə materik mənşəli kimyəvi maddələrin tapıldığını izah ediblər.

Əvvəllər elm adamları bu "materik izlərini” iki yolla izah etməyə çalışırdılar:

* Tektonik plitələrin sərhədlərində yenidən emal olunan okean çökmələri;

* Yer dərinliyindən qalxan isti süxur sütunları — yəni mantiyanın şleyfləri.

Amma bu nəzəriyyələr müşahidə olunan bütün faktlara cavab vermirdi. Bəzi vulkanik regionlarda yer qabığının təkrar emalı əlamətləri yox idi, digərləri isə çox soyuq və dayaz idi ki, onları dərin mantiyadan gələn proseslərlə izah etmək mümkün olsun.

Yeni tədqiqat fərqli yanaşma təklif edir: qitələr yalnız səthdə deyil, həm də 150–200 km dərinlikdə yavaş-yavaş "soyulur”.

Tektonik qüvvələr qitələri dartdıqca, onların altı boyunca "mantiyə dalğası” adlanan axın hərəkət edir və kontinental süxurların parçalarını qoparıb okean mantiyasına doğru daşıyır. Bu fraqmentlər bəzən 1000 kilometrdən çox məsafəyə hərəkət edir.

Okean mantiyasına düşən bu "qitə parçaları” ətrafdakı süxuru kimyəvi cəhətdən dəyişdirir və gözlənilməz yerlərdə uzunmüddətli vulkanizm üçün yanacaq rolunu oynayır. Beləcə, qitələrin parçalanması dayansa da, mantiyanın dərin qatlarındakı bu sistem milyon illər boyu aktiv qalır.

Alimlər bu nəzəriyyəni Hind okeanındakı sualtı dağlar zəncirinin — qədim Qondvana superqitəsinin dağılmasından sonra formalaşmış regionun — geokimyəvi məlumatlarını təhlil edərək sınaqdan keçiriblər.

Analizlər göstərib ki, Qondvananın parçalanmasından qısa müddət sonra maqmanın tərkibi qəfil "materik izləri” ilə zənginləşib. Zaman keçdikcə bu kimyəvi siqnal tədricən zəifləyib, bu da kontinentdən qopmuş materialın tükənməsi ilə izah olunur.

Məqalənin müəllifləri qeyd edirlər: bu kəşf dərin mantiyadan gələn şleyflərin mövcudluğunu istisna etmir, lakin Yer mantiyasının tərkibini formalaşdıran tamamilə yeni bir mexanizmə işarə edir. Qitələrin ayrılması dərinliklərdə uzunmüddətli zəncirvari hadisələri başladır — sanki Yer daxilində domino effekti yaranır və bu proses qitə köklərini dünyanın müxtəlif yerlərində baş verən geoloji aktivliklə birləşdirir.

Aydın

Ən son xəbərləri və yenilikləri almaq üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:121
embedMənbə:https://qaynarinfo.az
archiveBu xəbər 13 Noyabr 2025 01:36 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Xəzər dənizinin Azərbaycan sahillərinin dövlət idarəçiliyi

17 Noyabr 2026 23:52see364

® Vüqar Eyvazov “AmCham Azərbaycan”ın yeni yaradılmış Səhiyyə Komitəsinin sədri təyin edilib

18 Noyabr 2026 01:28see341

2027 ci ildən Bakıya köç daha da artacaq?

17 Noyabr 2026 23:20see330

Dünya onların görüşünə köklənib: Müharibələrə son qoyulacaq?

18 Noyabr 2026 13:51see275

Diş əti qanaması hansı daxili xəstəliklərin əlamətidir?

17 Noyabr 2026 23:18see274

İki zəhərli ilanı təyyarəyə keçirmək istədi

17 Noyabr 2026 23:17see252

Braziliya millisindən darmadağın: Vinisius het trik etdi

18 Noyabr 2026 00:46see239

Bu hərəkətlər davam edərsə.. SEPAH generalı Bəhreyn hökümətini HƏDƏLƏDİ

18 Noyabr 2026 02:03see239

Səhiyyədə gizli qalan vergi problemi gündəmə gəldi

18 Noyabr 2026 12:19see234

Söküntü başlamazdan əvvəl vətəndaşlar əmlaklarını qiymətləndirməlidir? Açıqlama

18 Noyabr 2026 14:55see234

Bossların bossu” vəfat etdi Pablo Eskobarla əməkdaşlıq edib

18 Noyabr 2026 01:52see224

Polad Həşimovun anası xəstəxanadan evə buraxılıb TƏBİB

18 Noyabr 2026 01:24see222

Nənə tarladan 20 min qiyməti olan qızıl tapıb

18 Noyabr 2026 02:56see218

Xankəndidə Zəfər Gününə həsr olunmuş mini futbol turnirinə yekun vurulub

19 Noyabr 2026 01:55see208

MRT, KT, PET CT: Xərçəngi dəqiq hansı müayinə aşkarlayır?

18 Noyabr 2026 18:31see207

“Səhiyyə sahəsində vergi və sosial ödənişlərə yenidən baxılmalıdır”

18 Noyabr 2026 12:29see207

Kosmosdakı musiqimiz: Çahargah Ahəngi “Voyager”ə necə yazılıb? │ VİDEO

19 Noyabr 2026 00:18see190

Məşq zamanı huşunu itirən “Bavariya”nın baş məşqçisi geri qayıdır

19 Noyabr 2026 02:01see188

SOCAR: İşçilərin səriştəliliklərinin qiymətləndirilməsi istehsal prosesinin tərkib hissəsidir

19 Noyabr 2026 02:14see187

Vətən müharibəsinin xronikası: 16 oktyabrda Xocavəndin bir sıra kəndləri işğaldan azad edilib

18 Noyabr 2026 04:19see181
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri