Qitələrin sürüşməsini sürətləndirən proses kəşf edilib...

...Kolorado Boulder Universitetinin amerikalı alimləri buzlaqların əriməsi ilə tektonik aktivlik arasında gözlənilməz əlaqə aşkar ediblər.

Məlum olub ki, 10 min il əvvəl Laurentid buz təbəqəsinin yoxa çıxması dəniz səviyyəsini yüksəltməklə yanaşı, Şimali Amerika plitəsinin hərəkətini 25 faiz sürətləndirib.

SİA-nın məlumatına görə, araşdırma "Nature" elmi jurnalında dərc olunub.

Kompüter modelləşdirməsindən istifadə edərək, geofiziklər son buz dövründən sonrakı hadisələri yenidən qurmublar. Onların hesablamaları göstərib ki, nəhəng buz yükünün sərbəst buraxılması təkcə yer qabığında şaquli yüksəlişə (izostatik rebound reaksiyası deyilən) deyil, həm də plitələrin əhəmiyyətli üfüqi yerdəyişməsinə səbəb olub.

Orta Atlantik silsiləsində, tektonik plitələrin bir-birindən ayrıldığı ərazidə xüsusilə nəzərə çarpan dəyişikliklər baş verdi. 12.000 ilə 6.000 il əvvəl, onun genişlənmə sürəti ildə adi 2 sm ilə müqayisədə 40 faiz artmış ola bilər.

Bu kəşf, tektonik proseslərin iqlim dəyişikliyinə həssaslığını nümayiş etdirərək, son dərəcə yavaş olduğu fikrini dəyişdirir.

...Araşdırma İslandiyanın vulkanik fəaliyyətinin tarixinə də işıq salır. Alimlər təklif edirlər ki, okean silsiləsində sürətlənmiş genişlənmə bu dövrdə intensiv püskürmələrə səbəb ola bilər və maqmanın səthə çatması üçün əlavə yollar təmin edir.

Bu tapıntılar müasir qlobal istiləşmə kontekstində xüsusilə aktualdır. Qrenlandiya buzlaqlarının hazırkı ərimə sürəti tektonikaya əhəmiyyətli dərəcədə təsir etmək üçün kifayət etməsə də, sonrakı buzlaşma (buz itkisi) bu cür prosesləri yenidən aktivləşdirə bilər.

...Qrenlandiya və Qərbi Antarktidada buzların əriməsi okeanın orta silsilələrində vulkanizmi artıra bilər, - ekspertlər qeyd ediblər.

İş iqlim və geodinamik proseslərin qarşılıqlı təsirinə yeni perspektivlər açaraq, üfüqi plitələrin hərəkətinə buzlaşmanın təsirinin ilk kəmiyyət qiymətləndirməsini təqdim edir.

Nazlı Almuradova