Icma.az
close
up
RU
Menu

C vitaminini necə qəbul etmək lazımdır? Həkimdən məsləhət

Dünyada ilk: "Qızılalma" Türkiyə ordusunda... Foto

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

Hövsanda dəniz qəhvəyi rəngə boyandı Xəzəri kim çirkləndirir? Foto/video

Bəxtiyar Aslanbəyli: AÇG də sərbəst qaz layihəsi üzrə işlər qrafikə və büdcəyə uyğun aparılır

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

İstehlakçıları hansı hallarda aldadırlar? 41 protokol tərtib edilib

Xərçəngə səbəb olan qidalar Siyahı yeniləndi

Bu gün Xudayar Yusifzadənin doğum günüdür

Bakıda 8 yaşlı uşağın ödündən kista çıxarıldı

Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyinin direktoru Şirin Məlikova Türkiyədə beynəlxalq konqresdə çıxış edib (Foto)

Yaddaşı gücləndirən burun damcıları siçanlar üzərində sınaqdan KEÇİRİLDİ

Ağ Ev Trampın sammit zamanı yatması barədə məlumatları təkzib edib

PR süni intellekt axtarış sistemlərindəki təsirini necə ölçməlidir?

Deputat: “Vyetnam Azərbaycan üçün yeni bazar ola bilər”

Elxan Səmədov: Xankəndi azarkeşlərinin komandalarını öz şəhərlərində dəstəkləməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır

Azərişıq ASC elektroenergetika sektorunda əldə olunan nailiyyətləri beynəlxalq enerji forumunda təqdim edib

DİN və Baş Prokurorluq 2 noyabr mitinqinin təşkilatçılarına xəbərdarlıq edib

Anthropic in səhmləri Nasdaq da ticarətin ilk günündə 17 % artıb

“iPhone”un 20 illiyinə özəl model üçün iki fərqli dizayn sınaqdan keçirilir

Qlobal güc balansının transformasiyası: yeni dünya nizamında risklər və imkanlar

Qlobal güc balansının transformasiyası: yeni dünya nizamında risklər və imkanlar

Bizimyol saytından əldə olunan məlumata görə, Icma.az məlumat yayır.

“XXI əsrin ikinci rübünə doğru beynəlxalq münasibətlər sistemi köklü dəyişiklik mərhələsinə daxil olub. Uzun illər liberal beynəlxalq nizamın əsas dayağı hesab edilən ABŞ-ın qlobal liderliyi, Qərbin institusional dominantlığı və “vahid mərkəzli dünya” anlayışı getdikcə daha çox sual altına düşür. Paralel olaraq, Çin, Rusiya, regional güclər və qeyri-Qərb blokları yeni dünya nizamının konturlarını formalaşdırmağa çalışır. Bu proses bir neçə fundamental sualı gündəmə gətirir. ABŞ-ın zəiflədiyi fikri son illərdə beynəlxalq siyasi diskursun əsas mövzularından biridir. Bu iddianı dəstəkləyən arqumentlər kifayət qədərdir: daxili siyasi qütbləşmə, borc yükünün artması, Yaxın Şərqdə və Əfqanıstanda uğursuzluqlar, müttəfiqlərlə münasibətlərdə etimad böhranı, eləcə də Çinlə iqtisadi və texnoloji rəqabətdə çətinliklər. Lakin bu zəifləməni “strateji süqut” kimi qiymətləndirmək tələskənlik olardı”.

Politoloq Nicat İsmayılov Bizimyol.info xəbər portalına açıqlamasında bildirib ki, ABŞ hələ də dünyanın ən böyük iqtisadiyyatlarından biridir, dollar qlobal maliyyə sisteminin əsas valyutası olaraq qalır, hərbi və texnoloji üstünlükləri isə əksər rəqiblərindən irəlidədir. Bu baxımdan, ABŞ-nin mövcud vəziyyəti daha çox nisbi güc azalması, yəni digər aktorların yüksəlişi fonunda əvvəlki hegemon mövqeyinin zəifləməsi kimi dəyərləndirilə bilər. Deməli, söhbət tam zəifləmədən deyil, keçid dövründən gedir.

Nicat İsmayılov

Nicat İsmayılov qeyd edib ki, çoxqütblü dünya nizamının formalaşması kiçik və orta dövlətlər üçün həm risklər, həm də imkanlar yaradır: “Birqütblü sistemdə kiçik dövlətlər əsasən böyük gücün orbitində qalmağa məcbur idilər. Yeni şəraitdə isə müxtəlif güc mərkəzləri arasında balans siyasəti aparmaq, alternativ tərəfdaşlar seçmək və milli maraqları daha çevik şəkildə qorumaq imkanı yaranır. Lakin bu imkanlar avtomatik üstünlük demək deyil. Çoxqütblü sistemdə beynəlxalq qaydaların zəifləməsi, güc siyasətinin artması kiçik dövlətləri təzyiqlərə daha açıq hala gətirə bilər. Bu səbəbdən manevr imkanlarının artması yalnız güclü diplomatiya, iqtisadi dayanıqlıq və daxili siyasi sabitliklə müşayiət olunarsa real üstünlüyə çevrilə bilər. Əks halda, kiçik dövlətlər böyük güclərin rəqabət meydanına çevrilə bilər”.

Politoloqun fikrincə, Çinin son onilliklərdə nümayiş etdirdiyi iqtisadi yüksəliş “Çin modeli” anlayışını qlobal müzakirə predmetinə çevirib: “Dövlətin iqtisadiyyatda aktiv rolu, siyasi sabitlik, uzunmüddətli planlaşdırma və milli maraqlara əsaslanan inkişaf strategiyası bir çox inkişaf etməkdə olan ölkələr üçün cəlbedici görünür. Bununla belə, Çin modeli universal alternativ kimi təqdim edilə bilməz. Bu model Çin cəmiyyətinin tarixi, mədəni və siyasi xüsusiyyətləri üzərində qurulub.

Avtoritar idarəetmə, fərdi azadlıqların məhdudluğu və mərkəzləşdirilmiş qərarvermə sistemi bir çox ölkələr üçün qəbulolunmazdır. Daha real ssenari ondan ibarətdir ki, Çin modeli Qərb liberal modelinə tam alternativ deyil, onunla paralel mövcud olan və bəzi elementləri seçilərək tətbiq olunan bir yol kimi çıxış edir. Çoxqütblü dünya tərəfdarları bu sistemi daha ədalətli hesab edir. Onların fikrincə, bir mərkəzin diktəsi əvəzinə, müxtəlif güc mərkəzlərinin mövcudluğu beynəlxalq münasibətlərdə balans yaradır və hegemonluğun qarşısını alır. Bu yanaşma xüsusilə Qərbin ikili standartlarından narazı qalan ölkələr üçün cəlbedicidir”.

Nicat İsmayılov bildirib ki, çoxqütblülük eyni zamanda xaos riskini də artırır: “Qaydaların zəifləməsi, beynəlxalq institutların təsir gücünün azalması və regional münaqişələrin artması bu sistemin mənfi tərəfləridir. Tarix göstərir ki, keçid dövrləri adətən sabitlikdən çox qeyri-müəyyənlik yaradır. Bu baxımdan, çoxqütblü dünya nə avtomatik olaraq daha ədalətli, nə də mütləq xaotikdir. Onun necə formalaşacağı böyük güclərin davranışlarından və beynəlxalq əməkdaşlıq mexanizmlərinin saxlanılıb-saxlanılmamasından asılıdır”.

Politoloqun fikrincə, mövcud qlobal transformasiya prosesi nə ABŞ-nin tam süqutu, nə də köhnə nizamın dərhal dağılması deməkdir: “Dünya daha mürəkkəb, daha rəqabətli və daha çevik bir mərhələyə daxil olur. Bu şəraitdə dövlətlərin uğuru ideoloji seçimdən çox, praqmatik siyasət, milli maraqlara əsaslanan balanslaşdırılmış xarici siyasət və daxili dayanıqlıqla müəyyən olunacaq. Yeni dünya nizamı hazır resept deyil. O, hələ formalaşma mərhələsində olan, risklərlə yanaşı imkanlar da yaradan bir prosesdir”.

İradə Cəlil, Bizimyol.info

Ən son yeniliklər və məlumatlar üçün Icma.az saytını izləyin, biz hadisənin gedişatını izləyirik və ən aktual məlumatları təqdim edirik.
seeBaxış sayı:179
embedMənbə:https://bizimyol.info
archiveBu xəbər 30 Yanvar 2026 15:48 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

C vitaminini necə qəbul etmək lazımdır? Həkimdən məsləhət

19 Noyabr 2026 09:27see322

Dünyada ilk: "Qızılalma" Türkiyə ordusunda... Foto

19 Noyabr 2026 19:51see319

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

19 Noyabr 2026 21:02see300

Hövsanda dəniz qəhvəyi rəngə boyandı Xəzəri kim çirkləndirir? Foto/video

19 Noyabr 2026 14:04see295

Bəxtiyar Aslanbəyli: AÇG də sərbəst qaz layihəsi üzrə işlər qrafikə və büdcəyə uyğun aparılır

19 Noyabr 2026 15:22see277

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

20 Noyabr 2026 01:32see271

İstehlakçıları hansı hallarda aldadırlar? 41 protokol tərtib edilib

19 Noyabr 2026 17:17see271

Xərçəngə səbəb olan qidalar Siyahı yeniləndi

19 Noyabr 2026 18:59see265

Bu gün Xudayar Yusifzadənin doğum günüdür

20 Noyabr 2026 06:19see253

Bakıda 8 yaşlı uşağın ödündən kista çıxarıldı

19 Noyabr 2026 19:14see250

Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyinin direktoru Şirin Məlikova Türkiyədə beynəlxalq konqresdə çıxış edib (Foto)

19 Noyabr 2026 18:45see243

Yaddaşı gücləndirən burun damcıları siçanlar üzərində sınaqdan KEÇİRİLDİ

20 Noyabr 2026 00:00see234

Ağ Ev Trampın sammit zamanı yatması barədə məlumatları təkzib edib

19 Noyabr 2026 21:00see228

PR süni intellekt axtarış sistemlərindəki təsirini necə ölçməlidir?

19 Noyabr 2026 13:48see222

Deputat: “Vyetnam Azərbaycan üçün yeni bazar ola bilər”

19 Noyabr 2026 15:03see222

Elxan Səmədov: Xankəndi azarkeşlərinin komandalarını öz şəhərlərində dəstəkləməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır

20 Noyabr 2026 00:06see212

Azərişıq ASC elektroenergetika sektorunda əldə olunan nailiyyətləri beynəlxalq enerji forumunda təqdim edib

19 Noyabr 2026 17:30see203

DİN və Baş Prokurorluq 2 noyabr mitinqinin təşkilatçılarına xəbərdarlıq edib

20 Noyabr 2026 06:10see200

Anthropic in səhmləri Nasdaq da ticarətin ilk günündə 17 % artıb

20 Noyabr 2026 07:19see200

“iPhone”un 20 illiyinə özəl model üçün iki fərqli dizayn sınaqdan keçirilir

20 Noyabr 2026 22:20see199
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri