"Kaş son səsləri dinləyə bilərdik, sirr tamam açılardı" "Qara qutu" ilə bağlı İLGİNC FAKTLAR

Təyyarələrdəki "qara qutu"lar qəzalar baş verdikdə ən vacib məlumat mənbələrindən biridir.

Bakupost.az "qara qutu" ilə bağlı bəzi maraqlı məlumatları təqdim edir:

"Qara qutu "necə yarandı?

1953-cü ildə avstraliyalı alim David Varren ilk reaktiv mühərrikli təyyarə qəzasını araşdırarkən, "kaş son bir neçə saniyənin səslərini yenidən dinləyə bilərdik, onda bütün sirr açılardı" deyə düşünüb və bu ideyanı inkişaf etdirib. Varren bir prototip hazırlayıb. Bu cihaz pilotların səslərini qeydə almaqla yanaşı, bəzi məlumatları oxuya da bilirdi. 1960-cı illərdə bu avadanlıq bütün kommersiya təyyarələri üçün məcburi hala gətirildi. Texnoloji inkişafa uyğun olaraq artıq məlumatlar maqnit lentlər yerinə yaddaş kartlarına yazılıb saxlanılır.

"Qara qutu"ya nə daxil edilir?

Uçuş məlumatları qeydedicisi (FDR): Uçuş zamanı toplanan bütün texniki məlumatları qeyd edir. Bu məlumatlar təyyarənin sürəti, hündürlüyü, hərəkət istiqaməti, mühərrikin vəziyyəti və digər mühüm məlumatlardan ibarətdir.

Səs qeydedicisi (CVR): Pilotların və ekipajın arasında baş verən bütün səsli danışıqları və pilot kabinəsindəki digər səsləri qeyd edir. Həmçinin, uçuşda baş verən potensial problemlərlə bağlı məlumatları da əhatə edir.

"Qara qutu"ların əhəmiyyəti nələrdir?

"Qara qutular" təyyarə qəzaları və digər fövqəladə hallarla bağlı araşdırmaların əsas hissəsini təşkil edir və qəzaya səbəb olan texniki və ya insan faktorlarını anlamağa kömək edir.

"Qara qutu"lar sayəsində təyyarə qəzasının səbəbləri tez bir zamanda aşkarlanır və bu məlumatlar gələcəkdə belə halların qarşısını almağa kömək edir.

"Qara qutu"lar nə qədər dayanıqlıdır?

"Qara qutu"lar təyyarənin ən möhkəm hissələrindən biridir. Onlar yüksək temperatur (1.000°C-yə qədər) və yüksək təzyiqdə (su altında 6.000 metrədək dərinlikdə) belə işləməyə davam edir.

Həmçinin, "qara qutu"lar çox sərt zərbələrə, yanğın zamanı yüksək temperatur və suda batma kimi ekstremal şəraitlərdə davamlıdır.

Adına baxmayaraq, "qara qutu"lar, əslində, narıncı və ya sarı rəngdə olur. Bu rənglər onları qəza zamanı tapmağı asanlaşdırır. Çox vaxt "qara qutu"ların üzərində "TAP" (Tape) işarəsi də olur. Bu cihazın niyə belə adlandırıldığı dəqiq bilinmir. Bununla bağlı iki əsas nəzəriyyə mövcuddur. Bir nəzəriyyəyə görə, bu cihazı araşdıran bir jurnalist, onun sirli bir cihaz olmasına işarə edərək bu adı verib. Digər bir nəzəriyyəyə görə isə cihazın ilk modelləri “film” əsaslı idi və zədələnməməsi üçün fotoqrafların “qaranlıq otağı” kimi heç bir işıq qəbul etməyən qaranlıq bir mühitdə saxlanılırdı. Bu səbəbdən ona “qara qutu” deyildiyi düşünülür.

"Qara qutu"ların açılması xüsusi avadanlıq tələb edir və yalnız təcrübəli mütəxəssislər tərəfindən həyata keçirilir. "Qara qutu"dan alınan məlumatlar analiz olunaraq qəzanın səbəbləri müəyyən edilir.

İlk dəfə "qara qutu" 1967-ci ildə Boeing 707-nin qəzasında istifadə edilib.

"Qara qutu"lar təxminən 10-15 kq çəkiyə malikdir. Bu da onların uçuş zamanı asanlıqla daşınmasını təmin edir.

"Qara qutu"lar, təyyarələrin təhlükəsizliyi və uçuş əməliyyatlarının təkmilləşdirilməsi üçün son dərəcə vacibdir. Təyyarə qəzası baş verdikdə, bu məlumatlar gələcəkdə səyahət edənlərin təhlükəsizliyini təmin etmək məqsədilə mütəxəssislər tərəfindən diqqətlə analiz edilir.

Rəhman Mirzəlizadə, BakuPost