Ramiz Mehdiyevin əsərləri araşdırılacaq: bəzi alimləri nələr gözləyir?

Ramiz Mehdiyevin AMEA-dan xaric edilməsi və onun əsərlərinin ekspertizadan keçirilməsi məsələsi elmi ictimaiyyətdə yeni müzakirələrə yol açıb. Ekspertizanın nəticələrindən asılı olaraq, həmin əsərlərə istinad edən elmi tədqiqatların, monoqrafiyaların və dissertasiyaların da yenidən nəzərdən keçirilməsi gündəmə gələ bilər.

Azad Vətən Partiyasının sədri, tarixçi Akif Nağı Modern.az-a açıqlamasında bildirib ki, Ramiz Mehdiyev humanitar sahələrdə, o cümlədən tarix və fəlsəfə üzrə əsərlər yazsa da, sonrakı dövrlərdə onun kitablarının başqa şəxslər tərəfindən hazırlandığı barədə məlumatlar yayılıb:

"Ramiz Mehdiyev humanitar sahələrdə, tarixdən, əsasən fəlsəfədən yazırdı. Gənclik dövründə bəlkə, özü nəsə yazıb, deyə bilmərəm, amma sonrakı dövrlərdə onun əsərlərini başqalarının yazdığı hamıya aydın idi. Mənim sahəm tarixdir. Oradan-buradan eşidirdim, oxuyurdum ki, Səfəvilərlə, Qarabağla bağlı yazıları var. “Gorus görüşləri” deyilən Qarabağla bağlı əsəri də mövcuddur. Mən onun nə zamansa, heç bir əsərini oxumamışam, ona heç vaxt da istinad etməmişəm. Hətta o vaxt özünü göstərmək üçün Səfəvilərlə, Qarabağla bağlı düz yazsa belə, onun səmimiliyinə inanmamışam".

Akif Nağının sözlərinə görə, R. Mehdiyevin əsərlərinə istinad edən elmi işlərə münasibətdə də obyektiv yanaşma vacibdir. O hesab edir ki, həmin əsərlərin müəllifliyi və elmi dəyəri araşdırılmalıdır, lakin onlara istinad edən bütün tədqiqatların avtomatik olaraq etibarsız sayılması düzgün olmaz:

"Kimlərsə onun əsərlərinə istinad edib, yazıblar. Vaxt vardı, hamı ondan danışırdı. Biz hamıdan obyektiv mövqe, Ramiz Mehdiyevlə məsafə saxlamağını gözləyə bilməzdik. Bəzi adamlar riyakarcasına, yaltaqcasına öz karyeraları üçün ona yaxınlaşırdılar. Bu gün də onu özünə atası hesab edənlər var. İndi də utanmadan “səhv etdik” deyib, özlərinə başqa ata axtarırlar. Digər tərəfdən, elm sahəsində çalışanlar onun əsərlərində öz mövqelərinə uyğun fikirlər tapıb istifadə edirdilər. Ucdantutma onun adını çəkən bütün əsərlərin, kitabların qadağan olunmasını, dissertasiya müdafiə edən alimlərin elmi dərəcələrinin əlindən alınmasını düzgün hesab etmirəm. Yeri gəldi-gəlmədi iqtibas edib, müdafiələrində, dissertasiyalarında ona istinad etmək eybəcər hal idi. Amma digər ifrat hal da ondan ibarət olardı ki, kim ondan istinad gətiribsə, onun dissertasiyalarına kölgə salaq".

Partiya sədri hesab edir ki, məsələ fərdi qaydada araşdırılmalı, R. Mehdiyevin əsərlərinə istinadların elmi işlərdə hansı məqsədlə istifadə edildiyi müəyyənləşdirilməlidir:

"İşlərə ekspertiza aparılmalıdır. Ola bilsin ki, ondan istifadə edənlər, doğrudan da, ancaq onun sitatlarına görə elmi işlərini müdafiə ediblər. Həmin şəxslərin işlərini nəzərdən keçirmək olar və məqsədəuyğundur. Belə adamların elmi işləri ləğv də edilə bilər. Amma mən düşünürəm ki, kütləvi halda bunu yoxlamağa ehtiyac yoxdur. Bir-birinə düşmənçiliyi olanlar bundan istifadə etməyə başlayacaq, donoslar yazacaqlar. Onsuz da, bu gün Azərbaycanda elmi işlərin 90 faizini yoxlasaq, yaramaz çıxar. Ramiz Mehdiyevin əsərlərini ekspertiza etmək lazımdır ki, ondan bizə qarşı istifadə etməsinlər. Bizim əleyhimizə istifadə edilə biləcək əsərlər kitabxanalardan, elmi mərkəzlərdən çıxarılmalıdır".

Təhsil eksperti Elçin Əfəndi isə bildirib ki, Ramiz Mehdiyevin elmi əsərlərində uyğunsuzluqlar aşkarlanarsa, bu, həmin mənbələrə istinad edən digər tədqiqat işlərinə də təsir göstərə bilər:

"Ramiz Mehdiyev AMEA-dan çıxarılıb. Onun elmi əsərlərinin elmi ekspertizadan keçirilməsi müzakirə olunur. Təbii ki, belə bir müzakirənin aparıldığı zamanda deyilənlər öz təsdiqini taparsa, yəni elmi əsərlərdə uyğunsuzluqlar və reallıqla örtüşməyən məlumatlar aşkarlanarsa, həmin əsərlərə müraciət edən, istinad edən digər şəxslərin tədqiqat işləri, monoqrafiyaları və dissertasiyaları da müvafiq olaraq uyğunsuz hesab oluna bilər".

Ekspert vurğulayıb ki, bəzi hallarda elmi işlərin ləğvi də gündəmə gələ bilər:

"Çünki elmi əsas yoxdursa, həmin məqalələrə və əsərlərə istinad edilməsi də doğru deyil. Yəqin ki, əsərlərin ekspertizasından sonra nəticələr mənfi olarsa, qeyd etdiyimiz məsələlər də tədricən öz həllini tapacaq".