Rəşid Behbudov Bir rəsmin dedikləri

"Bir rəsmin dedikləri" rubrikasının budəfəki qonağı Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasınım müəllimi, xoreoqraf Nuray Sasanidir. Müsahibimizlə Əməkdar incəsənət xadimi, rəssam Nəcəfqulu İsmayılovun "Rəşid Behbudov" əsərindən danışmışıq.

Rəngkar, karikaturaçı və illüstrasiya ustası, "Kirpi" satirik jurnalının baş rəssamı və yaradıcılarından biri Azərbaycan SSR Əməkdar incəsənət xadimi (1963) Nəcəfqulu Əbdülrəhim oğlu İsmayılov 1923-cü ildə Bakı şəhərində anadan olub. Rəssam yaradıcılığı boyu qrafiak ustası və rəngkar kimi fəaliyyət göstərmiş və Cəlil Məmmədquluzadənin hekayələrinə, Mirzə Ələkbər Sabirin "Hophopnamə"sinə illüstrasiyalar çəkib. Nəcəfqulu İsmayılovun dəzgah rəngkarlığının portret, natürmort və tematik tablo janrlarında bir sıra əsərləri var. Əsasən portret janrında işləyən rəssam dövrünün görkəmli mədəniyyət xadimlərinin obrazlarını yaradıb. Onun yaradıcılığında insan xarakterinin açılması əsas yer tuturdu. Nəcəfqulu İsmayılov yaradıcılığı boyu klassik realizm ənənələrinə sadiq qalmış və ərsəyə gətirdiyi portretlərdə zahiri oxşarlıqla yanaşı, daxili aləmi də əks etdirib. Məhz möhtəşəm portretləri ilə o, Azərbaycan təsviri sənətinin portertlər qalereyasını sözün əsl mənasında zənginləşdirib.

- "Rəşid Behbudov" əsəri rəssamın yaradıcılığının hansı dövrünə təsadüf edir?

- "Rəşid Behbudov" portreti ötən əsrin 50-ci illərində, 1950-ci ildə ərsəyə gəlib. Bu da təsadüfi deyildi. Məhz bu dövr Behbudov yaradıcılığının ən parlaq mərhələsi idi. Əsər sənətkarın milli mədəniyyətdəki rolunu vurğulayırdı. Eyni zamanda portret dövrünün ideoloji və estetik xüsusiyyətlərini əks etdirirdi.

- Əsərin rəng həlli necədir?

- Tabloda tünd və sakit rənglərin harmoniyası hökm sürür. Behbudovun qara kostyumlu fiquru xüsusi kontrast yaradır və açıq fon obrazın önə çıxmağına mərkəzdə diqqət cəlb etməyinə kömək edir. Rəssam böyük ustalıqla rənglərarası harmoniyanı, uyğunluğu qoruya bilib.

- Bəs əsərin kompozisiyası necədir?

- Kompozisiya baxımından sadə təkfiqurlu və monumental qurulmuş əsərdir. Fiqur tamaşaçıya yaxın məsafədən təsvir edilib. Behbudovun açıq əl jesti müğənninin tamaşaçı ilə ünsiyyətini simvolizə edir. Bununla rəssam sənətkarın yüksək səhnə mədəniyyətini göstərib.

- Tablo harada saxlanılır?

- Əsər müxtəlif dövrlərdə Azərbaycan mədəni irsi ilə bağlı muzey və fondlarda qorunub. Bildiyimiz kimi, bu tip əsərlərin saxlandığı ən etibarlı yer Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyidir. Elə ötən ay başlayan və bu ayın sonuna qədər davam edəcək Azərbaycan Milli İncəsənət muzeyində R.Behbudovun zəngin həyatı və parlaq yaradıcılıq yolunu əks etdirən "Səsin rəngi" adlı sərgisində də bu əsər nümayiş olunur.

- Bu portret rəssamın digər əsərləri ilə hansı oxşar xüsusiyyətlərə sahibdir?

- Biz qeyd etdik ki, rəssam möhtəşəm portretlər ustasıdır. Yəni əminliklə deyərdim ki, Nəcəfqulu İsmayılov əsl sənətkar portretçidir. O, Tahir Salahov, Mikayıl Abdullayev, Fikrət Əmirov, Cəlal Qaryağdı, Bəşir Səfəroğlu və başqalarının dostluq şarjlarını işləyib. Haqqında danışdığımız tablo da realist üslubda obrazın daxili aləminin xüsusi bacarıqla təsvirinə görə rəssamın digər əsərləri ilə oxşarlıq təşkil edir.

- Sizcə, bu rəsm bizə nə deyir?

- Rəşid Behbudov obrazının rəssamın portretlər qalereyasına daxil olmasının səbəbi sadədir. Yaradıcı insanı yaradıcı obraz maraqlandırır. Rəşid Behbudov həmin dövrdə yaradıcılığının zirvəsini yaşayırdı. Yaradıcı şəxsiyyət obrazı daim rəssamların diqqət mərkəzində olub. Bunların bariz nümunələri Tahir Salahovda Roşenber, Rastrapoviç, Qara Qarayev, Mikayıl Abdullayevdə Nəsimi, Əminə Dilbazinin portreti, Oqtay Sadıqzadədə Xan qızı Natəvan, Nizami, xalq rəssamları Eldar Mikayılzadə, Siruz Mirzəzadədə Füzuli obrazı və s. Siyahını çox uzada bilərik. Bu əsərlərdə sanki rəssam mədəni irsimizi, onun layiqli nümayəndələrini qorumağın vacibliyini bizlərə çatdırmaq istəyib. Behbudov obrazı təkcə rəngkarların deyil, eyni zamanda heykəltaraşlarımızın da marağını cəlb edib. Maraqlısı bundadır ki, obraz öz aktuallığını itirməyib, bu ənənə bu gündə davam edir. Ümumilikdə təsviri sənətin hər üç növündə Behbudovun portretini akademik Ömər Eldarov, Fuad Salayev, Tahir Salahov, İsa İbrahimov, Cümşüd İbrahimov, İsmayıl Məmmədov, Asəf Cəfərov, Marqarita Əfəndi, Altay Sadıqzadə, Elturan Avalov, Ülviyyə Həmzəyeva və digər rəssam və heykəltaraşlar işləyib. Düşünürəm ki, gələcək nəsillər üçün də Behbudov obrazı daim maraqlı olacaq.

Aytac SAHƏD