RUHUN PAYIZ SƏFƏRİ

Azərbaycan ədəbiyyatında elə qələm sahibləri vardır ki, onların yaradıcılığı yalnız söz sənəti deyil, həm də mənəviyyatın, həyat təcrübəsinin və daxili zənginliyin aynasına çevrilir. Sabir Abdin də məhz belə ziyalılardandır. O, həm şair kimi sözün qüdrətini incə poetik çalarlarla yaşadır, həm də prokuror və vəkil  kimi qanunun aliliyinə xidmət edən məsuliyyətli bir ziyalı obrazını təcəssüm etdirir. Onun şəxsiyyətində ədalət ilə poeziya, hiss ilə məsuliyyət ahəngdar şəkildə birləşir. Bu ahəng həm həyat fəaliyyətində, həm də qələmə aldığı misralarda aydın hiss olunur.

            Sabir Abdin poeziyasında diqqət çəkən əsas xüsusiyyətlərdən biri obrazlı ifadələrin və bədii təsvir vasitələrinin ustalıqla işlədilməsidir. Şair duyğularını sadə şəkildə deyil, metaforalar və poetik rəmzlər vasitəsilə oxucuya çatdırır. Xüsusilə payız, yağış, yol və bulud kimi təbiət obrazları onun yaradıcılığında insan ruhunun ən incə qatlarını əks etdirən mənəvi simvollara çevrilir. Bu baxımdan onun şeirləri yalnız təbiətin təsviri deyil, insanın daxili aləminə edilən poetik bir səyahətdir.

            Şairin yaradıcılığında payız xüsusi məna yükü daşıyır. O, payızı sadəcə ilin bir fəslinin adı kimi deyil, zamanın keçiciliyinin, həyat təcrübəsinin, daxili yorğunluğun və mənəvi tənhalığın ifadəsi kimi təqdim edir. Bu səbəbdən Sabir Abdinin poeziyasında payız təbiət hadisəsindən daha çox ruhun vəziyyətinə çevrilir.

            Bu poetik dünyanın mühüm obrazlarından biri də yağışdır. Şair yağışı sadəcə təbiət hadisəsi kimi deyil, insanın dərdlərinə şərik olan, onun hisslərini anlayan və susqunluğunu dinləyən mənəvi bir dost kimi təqdim edir. Yağışla aparılan xəyali söhbət əslində insanın öz ruhu ilə dialoqudur. Şair yağışın səsində öz kədərini, öz tənhalığını və həyat hekayəsini eşidir.

            Bu duyğular aşağıdakı misralarda xüsusilə təsirli şəkildə ifadə olunur:

            “Pəncərəmi döyən yağış,
            Heyran-heyran sənə baxdım.
            İstəmədim tək yağasan,
            Sənə baxdım, mən də yağdım...”

            Bu misralarda yağış insan duyğularının rəmzinə çevrilir. “Mən də yağdım” ifadəsi daxildə yığılıb qalan hisslərin daşmasını, kövrəkliyin və mənəvi boşalmanın poetik təzahürünü əks etdirir. Şair yağışı öz hissləri ilə eyniləşdirərək təbiət və insan ruhu arasında dərin bir vəhdət yaradır. Burada yağış göz yaşlarının, daxili ağrıların və emosional saflaşmanın simvolu kimi çıxış edir.

            Yağış obrazından payız obrazına keçid isə şairin poetik düşüncəsini daha da dərinləşdirir:

            “Dolmuşam, yamanca payızlamışam,
            Xəzəllər üstünə xəzəllər yağır...”

            Bu misralarda “payızlamaq” sözü yalnız fəslin dəyişməsini deyil, insanın daxili dünyasında baş verən mənəvi yorğunluğu və zamanın ağır yükünü ifadə edir.        “Xəzəllər üstünə xəzəllər yağır” misrası isə həm təbiətdəki solğunluğu, həm də qəlbdəki kədərin qat-qat artmasını təsvir edir. Şair təbiət mənzərəsi ilə insan ruhunun vəziyyətini bir-birinə qovuşduraraq dərin emosional təsir yaradır.

            Lakin Sabir Abdin poeziyası yalnız kədər və nisgil üzərində qurulmur. Onun yaradıcılığında insanın özünü axtarması, daxili aləmini dərk etməsi və mənəvi kamilliyə doğru yolçuluğu da mühüm yer tutur. Bu baxımdan onun:

            “Özümdən özümə çəkilən yolam...”misrası ilə başlayan şeiri insan ruhunun fəlsəfi etirafı kimi səslənir. Şair burada insanın həyatda keçdiyi ən uzun və ən çətin yolun öz daxilinə aparan yol olduğunu vurğulayır. İnsan başqalarını tanımağa çalışsa da, özünü tanımaq həmişə ən mürəkkəb və ağır sınaq olaraq qalır. Şair həm yolçu, həm yol, həm də mənzil obrazında çıxış edərək insanın öz daxilində yaşadığı axtarışları poetik dillə ifadə edir.

            Şeirin növbəti misralarında bu daxili yolçuluğun müxtəlif məqamları canlandırılır:

            “Çiçəyi burnunda saralıb solan...”

            Bu misrada həyatın ən gözəl çağında belə insanın daxilən yorulması təsvir olunur. Gənclik və təravət anlayışları ruhun ağrıları ilə qarşılaşdırılır. Şair göstərir ki, insanın daxilindəki ağrılar bəzən ömrün baharını belə payıza çevirə bilir.

            “Həmişə gözləri yol çəkən yolam...”

            Bu misrada isə gözləmək motivi ön plana çıxır. Yol ayrılığın, ümidin və taleyin simvoluna çevrilir. İnsan ömrü daim nəyisə gözləyir: sevgini, rahatlığı, anlaşılmağı və bəzən də özünü tapacağı günü. Şair özünü yol adlandırmaqla bütün bu gözləntilərin yükünü daşıyan mənəvi bir varlıq obrazı yaradır.

            Daxili tənhalıq və özünə yadlaşma hissi şeirin sonrakı misralarında daha qabarıq şəkildə görünür:

            “Özüm öz gözümdə azıb gəlirəm,
            Dərdimi min yerə yozub gəlirəm...”

            Bu misralarda insanın öz daxilində itib-batması, həyatın mənasını axtarması və ruhunun yorğunluğu poetik dillə ifadə edilir. Şair başqalarının deyil, məhz öz gözündə itdiyini söyləyir. Bu isə mənəvi böhranı, daxili hesabatı və kimlik axtarışını əks etdirən güclü poetik məqamdır.

            “Sözümü durna tək düzüb gəlirəm”misrası isə Azərbaycan poeziyasında geniş yayılmış durna rəmzinə yeni çalar qazandırır. Durna həsrətin, uzaqlığın və köçün simvolu kimi tanınır. Şair sözlərini durnalar kimi düzərək düşüncələrini ahənglə, nisgillə və mənəvi köç hissi ilə oxucuya çatdırır.

            Lakin bütün bu kədər və tənhalıq fonunda belə şair ümidsizliyə qapılmır. O, insan ruhunun saflaşmasına və yenilənməsinə inanır. Bu düşüncə şeirin son misralarında öz ifadəsini tapır:

            “Bahar buludusan, yağ gedək ömrüm.”

            Bu misrada “bahar buludu” həm yenilənmənin, həm də keçiciliyin rəmzi kimi çıxış edir. Şair ömrə müraciət edərək insanın daxilindəki hissləri yağış kimi boşaltmasının vacibliyini vurğulayır. Burada həyatın faniliyi ilə yanaşı, ruhun təmizlənməsi və yenidən doğulması ideyası da əks olunur.

            Sabir Abdin yaradıcılığının ən dəyərli xüsusiyyətlərindən biri də hisslərin səmimiliyidir. Onun şeirlərində süni pafos və nümayişkarlıq yoxdur. Hər misra yaşanmış duyğuların, müşahidələrin və həyat həqiqətlərinin poetik ifadəsi təsiri bağışlayır. Məhz buna görə onun poeziyası oxucunun qəlbində iz qoyur, hər oxunuşda yeni məna qatları açır.

            Şairin hüquq sahəsindəki fəaliyyəti də onun şəxsiyyətinin mühüm tərəfidir. Poeziyada insan ruhunun həqiqətlərini axtaran Sabir Abdin, hüquq müstəvisində də ədalətin keşiyində dayanaraq cəmiyyətə xidmət edir. Əslində həm sözün, həm də qanunun əsasında həqiqət dayanır. Bu baxımdan onun yaradıcılığı və peşə fəaliyyəti bir-birini tamamlayan mənəvi bütövlüyün ifadəsi kimi görünür.

            Sabir Abdinin bu günlərdə  yeni işıq üzü görən “Əlvida deyirəm ayrılıqlara” kitabı da məhz bu duyğuların, düşüncələrin və həyat müşahidələrinin bədii təcəssümüdür. Onun qələmi oxucunu yalnız poetik sözün gözəlliyi ilə deyil, həm də insanın öz daxilinə yönələn düşüncə yolçuluğu ilə zənginləşdirir. Şairin misralarında payız yalnız təbiətdə deyil, insan ruhunda yaşayır; yağış yalnız göydən deyil, qəlbdən yağır; yol isə uzaqlara deyil, insanın öz mənəviyyatına aparır. Elə buna görə də Sabir Abdin poeziyası oxucunu ruhun payız səfərinə çıxararaq ona həm kədərin, həm də mənəvi saflaşmanın hikmətini duyurur.

             Natəvan Hüseynova,

            Bakı Dövlət Rabitə və Nəqliyyat

            kollecinin Azərbaycan dili və ədəbiyyat

            müəllimi