Rusiyaya qarşı hansı sanksiyalar ləğv edilə bilər? AÇIQLAMA

"Çoxdan gözlənilən hadisə Tramp-Putin telefon danışığı nəhayət ki reallaşdı. Bütün sanksiyalar bir yana, bu telefon danışığı Putinlə telefon danışıqlarına qoyulan sanksiyaların özünü ləğv etdi".

Bu sözləri BAKU.WS-ə açıqlamasında siyasi elmlər üzrə fəlsəfə doktoru, politoloq Şəbnəm Həsənova bildirib. 

Onun sözlərinə görə, başlanğıcdır, ard-arda Qərb tərəfindən telefon dəstəyinə toxunuşlar artacaq, Rusiya ilə qızğın müzakirələr intensivləşəcək. Baxmayaraq ki, Qərb bunu özünün ümumi mövqeyinin pozulması və danışıqlar başlamamışdan əvvəl Rusiya liderinə bir sıra güzəştlərin təklif edilməsi kimi dəyərləndirir:

"Tramp isə nə Avropa İttifaqındakı, nə də Böyük Britaniyadakı müttəfiqləri ilə (Kanada məsələsində fikir ayrılıqları da bura daxil) planlarını müzakirə etməyi vacib belə hesab etmədi. Bu durumda Aİ tamamilə tək qalır, (Brexitdən başlayaraq Böyük Britaniyanın daha da artan iddiaları, Trampın həm də Böyük Britaniyaya qarşı Kanada məsələsini aktuallaşdırması) da daxil olmaqla bu təsisat artıq əhəmiyyətsiz bir qüvvə kimi görünür.

O zaman AŞPA da daxil olmaqla digər alt qurumlara da avtomatik zərbə vurulur. Aİ-nin ən böyük iqtisadiyyatının lideri,  Almaniya kansleri Olaf Şoltsun Trampın Kiyevin yanında olacağına inamla ümid etməsi hesablaması da tamamilə yanlış çıxdı. Bir daha sübut olunur ki, Ukrayna müharibəsində Avropa sadəcə istifadə olunan, daha dəqiq isə tamaşaçıdır. Ukraynaya gəldikdə isə o ABŞ-nin iradəsindən kənar hərəkət etmək istəsə və müqavimət göstərsə, o zaman ABŞ tərəfindən hərbi və ya maliyyə yardımlarının azaldılması ilə hədələnəcək. 

Rusiya liderinin mətbuat katibi Dmitri Peskovun sözlərinə görə təxminən bir saat yarım davam edən söhbət zamanı tərəflər Ukrayna münaqişəsi də daxil olmaqla, geniş spektrli məsələləri müzakirə ediblər". 

Politoloq əlavə edib ki, dünyanı dəyişən zəngdən belə məlum olur ki, Trampın qarşısında ağır və yumşaq olmaqla iki yol var:

"Çətin yol ABŞ-ın qlobal enerji bazarlarındakı strateji üstünlüklərindən istifadə etməsidir. Rusiyaya qarşı hərbi olmayan daha sərt sanksiyaların tətbiq edilməsi, məsələn, Rusiyanın LNG (maye qaz) ixracına daha sərt məhdudiyyətlərin qoyulması da var ki, bu da vəziyyəti daha da gərginləşdirə bilər.

Yumşaq yol isə atəşkəs və sülh danışıqlarında Rusiyaya qarşı tətbiq olunan sanksiyaların yüngülləşdirilməsinin güzəşt vasitəsi kimi istifadə edilməsidir. Sanksiyalara gəldikdə şübhəsiz ki, onların aradan qaldırılması birdən-birə olmayıb, tədricən və qarşılıqlı "alış-verişin" məhsulu olacaq. Rusiya neftinin dəniz yolu ilə ixracına qoyulan məhdudiyyətlər yumşaldıla, Aİ də Rusiya mallarının idxalını qismən bərpa etməyi nəzərdən keçirə bilər. Biznesmen, "alış-veriş və sövdələşmələrin ustası" Tramp pilləli yanaşmaya üstünlük verəcək. Sanksiyaların yumşaldılmasını isə atəşkəs şərtlərinin yerinə yetirilməsi və ya sülh müqaviləsi ilə əlaqələndirəcək".

Şəbnəm Həsənova hesab edir ki, sanksiyaların yumşaldılması belə Moskvanı müharibəni dayandırmağa inandıra bilməyəcək. Rusiya danışıqlarda ciddi mövqe nümayiş etdirməkdə davam edəcək:

"ABŞ NATO-Rusiya münasibətlərini tamamilə yenidən müəyyənləşdirməlidir. Ukraynanın neytral və qeyri-nüvə ölkə statusunu təmin etmədən hansısa bir irəliləyiş əldə olunmasını gözləmək sadəlövlük olar. Rusiyanın sanksiyalara rəğmən dirəniş nümayiş etdirməsinin səbəbi, məqsədi sanksiyaların yumşaldılması və ya götürülməsi deyil. Peskovun telefon danışığı zamanı Moskvanın qanunsuz saydığı məhdudiyyətlərlə, sanksiyalarla bağlı məsələnin qaldırılmadığını bildirməsi də bundan xəbər verir.

Trampın bu danışıqlarda başqa ölkələrin-Türkiyə, BƏƏ, Qətər, Səudiyyə Ərəbistanı, Braziliyanın dəstəyinə ehtiyacı olacaq. Çin də bura daxildir. Çin həm də Moskvaya siyasi və iqtisadi təsir gücünə malikdir. Ukrayna məsələsində çoxtərəfli danışıqlar prosesində yenə müxtəlif rollar oynanılacaq. Trampın yanaşması Rusiyanın bu müharibədə təcavüzkar kimi tanınması, Makronun təbirincə desək, razılaşmanın Rusiyanın təslim olması anlamına  gəlməsindən uzaqdır. Belə olmasa idi o, Avropanı Ukraynaya daha çox yardım etməyə çağırmazdı. Bir sözlə, müharibənin davam etdirilməsi mənasızdır, güzəştlər isə hər iki tərəfə fayda gətirə bilər". 

Orxan Hüseyn