“S 400 məsələsinin həllinə hər zamankından daha yaxınıq”

Levent Gümrükçü: “S-400 məsələsi həll edildikdən sonra Türkiyə ilə ABŞ arasında müdafiə sənayesində əməkdaşlıq əhəmiyyətli dərəcədə genişlənə bilər”

“Türkiyə və ABŞ S-400 zenit-raket sistemləri məsələsinin həllinə indiyədək olduğundan daha yaxındırlar”. AYNA.AZ xarici mediaya istibnadən bildirir ki, bu sözləri Türkiyə xarici işlər nazirinin müavini Levent Gümrükçü ABŞ-da keçirilən tədbirdə çıxışı zamanı deyib.

Çıxışında o S-400 hava hücumundan müdafiə sistemlərinin alınmasından və Türkiyənin F-35 proqramında iştirakından tutmuş “Patriot” raketdən müdafiə sistemi və SAMP/T layihəsi ilə bağlı danışıqlara qədər bir sıra məsələlərə toxunub.

Gümrükçünün sözlərinə görə, “hazırda həm Amerika tərəfinin hüquqi öhdəliklərini, həm də Türkiyənin siyasi və iqtisadi maraqlarını nəzərə alan müxtəlif həll variantları üzərində iş gedir”.

O qeyd edib ki, iki ölkə arasında siyasi atmosfer əvvəlki illərlə müqayisədə xeyli dəyişib: "Bu dəfə həll yoluna çatmağa həqiqətən də daha yaxınıq. İnanırıq ki, bu məsələni həll edə və keçmişdə qoya bilərik".

Gümrükçü razılaşmanın məzmununu və ya mümkün müddətini açıqlamayacağını vurğulayaraq, əsas amilin həll üçün texniki variantlar deyil, tərəflər arasında yaranmış qarşılıqlı etimad səviyyəsi olduğunu vurğulayıb.

O son 10-15 ildə ilk dəfə olaraq ABŞ administrasiyasının mümkün razılaşma üzrə öhdəliklərini tam yerinə yetirəcəyinə inam olduğunu və bu vəziyyətin mövcud vəziyyətlə əvvəlki dövrlər arasındakı əsas fərq olduğunu bildirib.

Nazir müavini həmçinin qeyd edib ki, davam edən danışıqlar yalnız Türkiyənin F-35 proqramına mümkün qayıtması ilə məhdudlaşmır. Onun sözlərinə görə, məqsəd Türkiyə ilə ABŞ arasında müdafiə sənayesində uzunmüddətli və daha geniş əməkdaşlıq qurmaqdır.

"Söhbət yalnız F-35-in satışı və ya Türkiyənin proqrama qayıtması ilə bağlı deyil. Məqsədimiz qarşılıqlı fayda prinsipinə əsaslanan daha dərin müdafiə sənayesi tərəfdaşlığı yaratmaqdır", - deyə Gümrükçü bildirib.

O Türkiyənin uzunmənzilli hava hücumundan müdafiə sistemini əldə etmək səylərinin 2010-cu ildə, bir neçə tender keçirildiyi zaman başladığını xatırladıb.

Gümrükçünün sözlərinə görə, ABŞ-ın “Patriot” sistemi ilə bağlı təklifləri maliyyələşdirmə baxımından ən bahalı təkliflər arasında olub, lakin əsas fikir ayrılıqları texnologiya transferi, birgə istehsal və sənaye əməkdaşlığı ilə bağlı olub.

O qeyd edib ki, “Patriot” dünyanın ən qabaqcıl hava hücumundan müdafiə sistemlərindən biri olsa da, ABŞ texnologiya transferi, ofset proqramları və birgə istehsal baxımından ən məhdud təklifi təqdim edib.

Gümrükçü həmçinin bildirib ki, “Patriot” danışıqları zamanı ABŞ tərəfi ABŞ Konqresinin prosedurlarına istinad edərək çatdırılma müddətləri ilə bağlı zəmanət verə bilməyib. Onun sözlərinə görə, ABŞ nümayəndələri Türkiyəyə Konqreslə əlaqələrin inkişaf etdirilməsinin vacibliyini də vurğulayıblar.

Nazir müavini vurğulayıb ki, 2016-cı ildə FETÖ terror təşkilatının dövlət çevrilişi cəhdindən sonra Türkiyənin təhlükəsizlik vəziyyəti daha da mürəkkəbləşib. O xatırladıb ki, həmin dövrdə ABŞ, Almaniya, İspaniya və Hollandiyaya məxsus “Patriot” hava hücumundan müdafiə sistemləri NATO-nun bir hissəsi olaraq Türkiyədə yerləşdirilib.

Gümrükçünün sözlərinə görə, yalnız İspaniya sistemlərini Türkiyədə saxlamağa davam edib, digər ölkələr isə texniki xidmət və digər əməliyyat səbəblərini əsas gətirərək onları geri çəkib.

O qeyd edib ki, bu, Türkiyənin hava hücumundan müdafiə sistemində 2016-2017-ci illərdə təcili həll edilməli olan ciddi bir boşluq yaradıb.

Gümrükçü vurğulayıb ki, bu səbəbdən S-400 sistemləri təcili ehtiyacı ödəmək üçün əldə edilib. O əlavə edib ki, Türkiyə əvvəldən müttəfiqlərinə bunun birdəfəlik alış olduğunu açıq şəkildə bildirib.

Nazir müavini vurğulayıb ki, S-400 sistemlərini əldə etdikdən sonra belə, Türkiyə NATO-ya tam uyğun hava hücumundan müdafiə arxitekturası yaratmaq məqsədindən əl çəkməyib.

"Ankara eyni zamanda, Fransa və İtaliya ilə üçüncü nəsil SAMP/T hava hücumundan müdafiə sistemlərinin birgə istehsalını təklif etməklə yanaşı, Amerika “Patriot” sistemlərinin alınmasını davam etdirdi", - deyə o bildirib.

Gümrükçü qeyd edib ki, 2017-ci ildə bu məsələ ilə bağlı niyyət protokolu imzalansa da, layihə hələ də praktiki nəticələr verməyib.

O Türkiyə ilə ABŞ arasındakı mövcud siyasi atmosferin əvvəlki dövrlərdən əhəmiyyətli dərəcədə fərqləndiyini qeyd edib.

"ABŞ Prezidenti Donald Trampın müttəfiqlərə qarşı sanksiyalara yanaşması, eləcə də müdafiə sənayesində Türkiyə ilə əməkdaşlığın genişləndirilməsi ilə bağlı açıqlamaları prosesə yeni təkan verib. S-400 məsələsi həll edildikdən sonra Türkiyə ilə ABŞ arasında müdafiə sənayesində əməkdaşlıq əhəmiyyətli dərəcədə genişlənə bilər ki, bu da iki ölkə arasındakı münasibətlərdə yeni bir mərhələnin başlanğıcını qoyur", - deyə Gümrükçü bəyan edib.