Sahilboyu yerləşən şəhərlər su altında qalacaq

Sahil ekosistemləri və liman şəhərləri gizli iqlim təhlükəsi ilə üzləşir. Aparıcı iqlim mütəxəssisləri illərdir ədalətsiz şəkildə bunu görməməzliyə vururdular.

Azpost.info bildirir ki, bu təhlükə okean səviyyəsinin hamar və bərabər səviyyədə yüksəlməsi deyil, mövsümi dalğalanmalarının kəskin artmasıdır. Tək bir təqvim ili ərzində sahil sularının səviyyəsi küləklərin, okean cərəyanlarının və temperatur dalğalanmalarının təsiri altında daim dəyişir. Lakin indi bu tanış təbii ritm tamamilə qeyri-sabitləşib.

Bu barədə Earth.com elmi nəşri Avropa klimatoloqlarının birgə tədqiqatına istinadən məlumat verib.

Utrext Universitetinin layihə rəhbəri Tim Hermans Antverpen Universiteti və iki Niderland dəniz institutunun həmkarları ilə birlikdə planetin bir çox yerində dəniz səviyyəsinin mövsümi yüksək və aşağı nöqtələri arasındakı fərqin sürətlə artdığını nümayiş etdirib. Mövcud sahil planlaşdırması demək olar ki, heç vaxt bu amili nəzərə almır. Ənənəvi elmi proqnozlar yalnız illik orta göstəricilərə əsaslanır, qısamüddətli, lakin dağıdıcı zirvələri nəzərə almır.

Sahil zonalarının riyazi modelləşdirilməsi göstərib ki, okeanın yuxarı təbəqəsində hər 3,6°F istiləşmə zamanı onun mövsümi dalğalanmalarının amplitudası dünya üzrə 4-10% artır.

“Bu mövsümi dalğalanmalar orta dəniz səviyyəsinin qalxmasından daha qısa zaman miqyasında baş verir, yəni sahil ekosistemlərinə kəskin təsir göstərə bilər”, – deyə Tim Hermans qeyd edir.

Mövsümi modellərdə minimal dəyişiklik belə daşqınların tezliyini və müddətini kökündən dəyişdirir. Əvvəllər yüksək qabarma zamanı cəmi bir neçə saat su altında qalan palçıq çökəklikləri indi günlərlə və hətta həftələrlə su altında qala bilər. Bu o deməkdir ki, hazırda nisbətən zərərsiz yüksək qabarmalar yaşayan sahil şəhərləri və kəndləri tezliklə boğulmağa başlayacaq.

Ətraf mühitin stressi və səmərəsiz büdcələr
Dəyişən okean ritmlərindən dəyən ziyan bərabərölçülü olmayacaq; mürəkkəb sahil xətləri olan bölgələr əsas zərbəni öz üzərinə çəkəcək. Həyatı birbaşa yaş və quru dövrlərin ciddi cədvəlindən asılı olan orqanizmlər ciddi böhran yaşayır. Midyələr, xərçəngkimilər, duzlu bataqlıqlar və nadir dəniz otları müəyyən dövrlərə uyğunlaşdırılıb. Uzun müddət davam edən daşqınlar onlar üçün ölümcül stress yaradır və bu da solmaya və ya tamamilə qurumağa səbəb olur.

Əsas problem ondadır ki, yerli hökumətlər hələ də büdcə ayırır və qoruyucu bəndlər köhnəlmiş “yavaş ortalama” modellərinə əsaslanaraq dizayn edirlər. Yeni məlumatlar sahil idarəetmə mütəxəssislərinə sahil mühəndisliyi müdafiə sistemlərini təcili olaraq yenidən dizayn etməyə imkan verən unikal bilik bazası təqdim edir.

AzPost.az

Paylaş