Sakit okeandan Cənubi Qafqaza: Naurunun demarşı

Gürcüstan bayrağının yenidən Suxumi və Sxinvali üzərində dalğalanacağı gün yaxınlaşır

Nauru Respublikası Nazirlər Kabinetinin 21 iyul 2026-cı il tarixində Rusiya tərəfindən işğal edilmiş Abxaziya və Sxinvali bölgəsi (Cənubi Osetiya) ilə sözdə "diplomatik münasibətləri" kəsmək və onların "müstəqilliyini" tamamilə ləğv etmək barədə rəsmi qərarı Gürcüstan diplomatiyası üçün əhəmiyyətli bir qələbə və beynəlxalq hüququn ardıcıl qələbəsi idi. Gürcüstan Xarici İşlər Nazirliyi (XİN) dərhal bu fundamental qərarı elan etdi və Sakit okean ölkəsinin bu addımını səmimi qəlbdən alqışladı.

Gürcüstan tərəfi Nauru ilə tam, qarşılıqlı faydalı diplomatik münasibətlər qurmağa tam hazır olduğunu bildirdi və suverenlik prinsiplərinin toxunulmazlığının, beynəlxalq səviyyədə tanınmış sərhədlərin və ərazi bütövlüyünün sağlam dövlətlərarası münasibətlər üçün yeganə mümkün təməl olduğunu vurğuladı. Bu tarixi qərarla Moskvanın təzyiqinə və ya vədlərinə boyun əyən, ələ keçirilmiş Gürcüstan torpaqlarını tanıyan BMT üzv dövlətlərinin sayı cəmi dördə endi: təcavüzkar dövlətin özü, yəni Rusiya, Suriya, Nikaraqua və Venesuela qaldı.

Bu hadisənin əhəmiyyətini tam olaraq anlamaq üçün Rusiyanın təcavüzünün tarixinə qədərki dövrü xatırlamaq lazımdır. 2008-ci ilin avqust ayında suveren Gürcüstana birbaşa hərbi müdaxilə edərək Rusiya Gürcüstan torpaqlarının işğalını qanuniləşdirməyə çalışdı və 26 avqustda Suxumi və Sxinvalidəki kukla rejimlərinin "müstəqilliyini" birtərəfli şəkildə tanıdı. Bundan sonra Moskva işğalın reallığını beynəlxalq ictimaiyyətə sırımağa çalışaraq bütün dünyada aqressiv kampaniyaya başladı. Lakin səyləri uğursuz oldu: yalnız bir neçə ölkə separatçı anklavların statusunu möhkəmləndirməyə razı oldu. 2008-ci ilin sentyabrında Nikaraqua Moskvaya “hə” dedi, ardınca, 2009-cu ilin sentyabrında Venesuela gəldi. Sakit okeanda təxminən on iki min əhalisi olan kiçik bir ada dövləti olan Nauru 2009-cu ilin dekabrında Kremlin hibrid manipulyasiyalarına məruz qaldı.

Sakit okean respublikasının bu addımı heç vaxt separatçılığa həqiqi dəstəyi əks etdirmədi, əksinə, Moskvanın sözdə "çek diplomatiyası"nın nəticəsi idi. Beynəlxalq ekspertlər və analitiklərin fikrincə, Rusiya adanın fosfat ehtiyatlarını tükənmiş çətin iqtisadi vəziyyətindən istifadə edərək, Naurunun imzasını milyonlarla dollarlıq maliyyə yardımı ilə faktiki olaraq satın aldı. Kremlin beynəlxalq münasibətlərə oxşar yanaşması bir müddət regiondakı iki digər mikrodövlət - Vanuatu və Tuvalu üçün də işə yaradı.

Lakin kukla rejimlərin qanunsuzluğunun tanınması və Qərb tərəfdaşları tərəfindən dəstəklənən Gürcüstan diplomatiyasının proaktiv səyləri hər şeyi tez bir zamanda öz yerinə qoydu: Vanuatu nəhayət 2013-cü ildə, Tuvalu isə 2014-cü ildə səhv qərarlarını ləğv etdi. Hər iki ölkə BMT Nizamnaməsinə hörmət, Gürcüstanla əməkdaşlıq və sivil dünya birliyinə inteqrasiya yolunu seçdi. Nauru uzun illər öz beynəlxalq imkanlarını məhdudlaşdıran və dünya səhnəsində olduqca çətin vəziyyətə salan bu xarici status-kvonu qoruyan son Sakit okean dövləti olaraq qaldı.

Naurunun hazırkı addımı beynəlxalq siyasətin zəhərli Rusiya təsirindən təmizlənməsi prosesinin təbii davamıdır. Naurunun qərarının rəsmi təfərrüatları hələ dəqiqləşdirilsə də, kontekst aydındır: bir tərəfdən, Gürcüstan Qlobal Cənub və Sakit okean bölgəsindəki dövlətlərlə davamlı və yüksək peşəkarlıqla işləyir, Rusiyanın Gürcüstan ərazilərini işğal etməsi, gürcü əhalisinin etnik təmizlənməsi və işğal olunmuş ərazilərdə insan haqlarının kobud şəkildə pozulması barədə həqiqətləri çatdırır. Gürcüstan Xarici İşlər Nazirliyi beynəlxalq ictimaiyyətə açıq şəkildə nümayiş etdirir ki, işğalçı rejimləri dəstəkləmək kiçik dövlətlərə nüfuz itkilərindən başqa bir şey gətirmir.

Digər tərəfdən, Rusiyanın Ukraynaya qarşı qəddar müharibəsi, dağıdıcı sanksiyalar və Rusiyanın iqtisadi tənəzzülü fonunda Kremlin əvvəlki maliyyə vədləri tamamilə dəyərsizləşib. Naurunun yeni hökuməti haqlı olaraq beynəlxalq hüququ dəstəkləməyi və qanuni gürcü dövləti ilə əməkdaşlıq etməyi seçərək ölkəsinin nüfuzunu bərpa etmək qərarına gəlib.

Gürcüstan üçün Naurunun ədalətin bərpası fundamental əhəmiyyət kəsb edir. Tanınma aktının hər bir ləğvi dünyaya açıq şəkildə göstərir ki, Rusiyanın Gürcüstanı parçalamaq cəhdləri heç bir beynəlxalq legitimliyə malik deyil və işğal olunmuş bölgələrin özləri müvəqqəti olaraq Moskvanın nəzarəti altında olan ərazilər olaraq qalır. Gürcüstan diplomatiyasının bu addımı işğal olunmuş ərazilərin tanınmaması siyasətinin təsirli və ardıcıl olduğunu nümayiş etdirir.

Azərbaycanın Qarabağda ərazi bütövlüyünü və suverenliyini tam şəkildə bərpa etməsi artıq bütün Cənubi Qafqaz üçün beynəlxalq hüququn təntənəsinin bariz nümunəsinə çevrilib. Bu tarixi presedent bütün regiona və dünyaya əraziləri zorla ələ keçirmək və ya süni maneələr yaratmaq cəhdlərinin sadəcə haqlı olmadığını açıq şəkildə nümayiş etdirib.

Müvəqqəti işğal status-kvosu yaratmaq və ayrıca aqrar formasiya dövləti yaratmaq səyləri qaçılmaz olaraq iflasa uğrayır. Azərbaycanın suverenliyi addım-addım bərpa olunduğu kimi - separatçı rejimlərin diplomatik təcridi və möhkəm beynəlxalq mövqe sayəsində - Gürcüstan Abxaziya və Sxinvali bölgəsi üzərində nəzarətini bərpa etməyə yaxınlaşır.

Nəticə etibarilə, Naurunun demarşı Moskvanın Gürcüstan torpaqlarının işğalını qanuniləşdirmək üçün illərdir davam edən cəhdlərinin üstündən xətt çəkir. Qısamüddətli maliyyə vədləri və suverenliyin açıq şəkildə pozulması üzərində qurulan istənilən konstruksiya sonda iflasa uğrayacaq. 2026-cı ilin iyul ayında baş verən bu addım Gürcüstan bayrağının yenidən Suxumi və Sxinvali üzərində dalğalanacağı günü yaxınlaşdırır. Rəsmi Tiflis diplomatik cəbhədə sistematik hücumunu davam etdirir və işğalı tanıyan ölkələrin siyahısının azalması beynəlxalq hüququn təcavüz üzərində qələbəsinin qaçılmaz olduğunu göstərir.

Müəllif: Zaur Nurməmmədov