Seçkidən əvvəlki son həftə RAKURS

Ermənistanda parlament seçkilərinə düz altı gün qalıb. İyunun 7-də vətəndaşlar yeni parlamentin tərkibini və dövlətin qarşıdakı illər üçün siyasi kursunu müəyyən etmək üçün seçki məntəqələrinə gedəcəklər. Seçkilər hər bir vətəndaş üçün ölkənin gələcəyinə birbaşa təsir göstərmək üçün bir fürsətdir. Siyasi baxışlarından və üstünlüklərindən asılı olmayaraq, səsvermə onlara öz seçimlərini etməyə və mövqelərini ifadə etməyə imkan verir. Seçki günündən əvvəl seçicilərə elections.mia.gov.am platformasındakı məlumatlarını yoxlamaları və seçki məntəqələrinin ünvanını təsdiqləmələri tövsiyə olunur. Son seçici siyahıları artıq Daxili İşlər Nazirliyi tərəfindən dərc edilib.

Seçki günündə 18 yaşı tamam olan Ermənistan vətəndaşları seçkilərdə iştirak etmək hüququna malikdirlər. Qanun məhkəmənin qəti qərarı ilə qanuni cəhətdən fəaliyyət qabiliyyəti olmayan şəxslərə, eləcə də qəsdən ağır cinayətlər törətdiklərinə görə məhkəmənin qəti hökmü ilə cəza çəkən vətəndaşlara məhdudiyyətlər qoyur.

İrəvanın AB və AAİB seçimi

Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyan bildirib ki, Ermənistan "AAİB ilə Avropa İttifaqı arasında seçim qaçılmaz olduğu müddətcə AAİB-də işləməyə davam edəcək". O, referendumun vaxtının hələ məlum olmadığını bildirib. O, həmçinin Ermənistanla Rusiya arasındakı münasibətlərin transformasiya mərhələsində olduğunu da aydınlaşdırıb. "AAİB ilə Aİ arasında seçim qaçılmaz olana qədər AAİB-də işləyirik və işləməyə davam edəcəyik. Təbii ki, qərar Ermənistan xalqı tərəfindən referendum yolu ilə verilməlidir", - deyə Paşinyan sosial mediada canlı yayımda bildirib.

Baş nazir hesab edir ki, Ermənistan rəsmi olaraq Aİ-yə üzvlük üçün müraciət edənə və ya namizəd statusu almağa yaxın olana qədər referendum keçirmək məntiqsizdir. "Xalqa hansı yolu seçmək seçimini təklif edə biləcəyimiz üçün heç bir əsaslandırma yoxdur, heç bir balans formalaşmayıb. Referenduma nəzəri seçim etmək səhv və əsassızdır", - deyə Ermənistanın Baş naziri əlavə edib. Nikol Paşinyan qeyd edib ki, Ermənistan Rusiya ilə münasibətləri əhəmiyyətli dərəcədə inkişaf edir və onlara əhəmiyyət verir. “Münasibətlərimiz transformasiya mərhələsindədir və mən bu mərhələni müsbət qiymətləndirirəm. Bu yeni reallıqda biz Rusiya ilə yeni münasibətlər qururuq”, - deyə o bildirib.

Ermənistan və Avropa İttifaqı (Aİ) 2025-ci ilin dekabr ayında strateji tərəfdaşlıq gündəliyi imzalayıblar. Rusiya Prezidenti Vladimir Putin həm Aİ-yə, həm də AAİB-yə üzvlüyün mümkün olmadığı barədə xəbərdarlıq edib. Paşinyan Aİ-yə və ya AAİB-yə qoşulmaq qərarının ölkə sakinləri tərəfindən veriləcəyini bildirib. Bu vəziyyətdə Ermənistanda 7 iyunda keçirilməsi planlaşdırılan ümumi seçkilər faktiki olaraq Rusiya və Qərblə münasibətlərə dair referenduma çevriləcək.

Rusiya Ermənistandan balıq idxalını məhdudlaşdırdı

“Rosselxoznadzor” (Baytarlıq və Fitosanitar Nəzarət üzrə Federal Xidmət) Ermənistanın balıq emalı zavodlarında apardığı yoxlamanın nəticələrini qeyri-qənaətbəxş adlandırıb. Agentlik Ermənistandan 2 iyun tarixindən etibarən Rusiyaya ixrac üçün nəzərdə tutulan canlı balıq və balıq məhsullarının sertifikatlaşdırılmasını dayandırmasını tələb edib. Balıq emalı zavodlarının yoxlanılması 21-27 may tarixlərində, o cümlədən alabalıq təsərrüfatlarında aparılıb. “Rosselxoznadzor”un məlumatına görə, zavodların 50%-i yoxlanılmaqdan imtina edib. Yalnız iki zavod yoxlamadan keçib. Onların məhsulları Rusiyaya "təhlükəsizlik göstəriciləri üçün laboratoriya monitorinqi" altında idxal ediləcək.

Rusiya agentliyinin mətbuat açıqlamasında bildirilir ki, "2 iyun 2026-cı il tarixindən etibarən Ermənistan tərəfi mövcud vəziyyət həll olunana qədər yoxlamadan keçən iki şirkət istisna olmaqla, bütün Ermənistan şirkətlərindən canlı balıq və balıq məhsullarının rusiyalı alıcıları üçün baytarlıq sertifikatlaşdırmasını dayandırmalıdır". 22 maydan etibarən “Rosselxoznadzor” Ermənistandan gül idxalına məhdudiyyətlər tətbiq edib və mövcud “Cermuk” mineral suyunun idxalı və satışı da dayandırılıb. Mayın 23-dən etibarən Rusiyada bir neçə aparıcı Ermənistan şirkətinin spirtli içkilərinin satışı müvəqqəti olaraq qadağan edilib. Mayın 30-dan etibarən Rusiya Ermənistandan pomidor, xiyar və çiyələk idxalını məhdudlaşdırıb.

Ermənistan neytrallaşdırılır

Rusiyanın Ermənistandakı səfiri Sergey Kopırkin Ermənistan hakimiyyətinin Rusiya və Avrasiya İqtisadi Birliyi (AAİB) ölkələri ilə münasibətlər hesabına Avropa Birliyinə yaxınlaşmaq üçün etdiyi hərəkətlərə görə məsləhətləşmələr üçün Moskvaya çağırılıb. Moskvanın bu addımı Astanada keçirilən AAİB sammitində Ermənistanla münasibətlərin ən aktual məsələyə çevrilməsindən sonra atılıb. Qazaxıstan, Belarus və Qırğızıstan liderləri Moskvanı dəstəkləyərək İrəvana birgə xəbərdarlıq edib və Ermənistan hakimiyyətini mümkün qədər tez bir zamanda AB ilə AAİB arasında seçimlə bağlı milli referendum keçirməyə çağırıblar. Bu vəziyyətdə Ermənistanda 7 iyunda keçirilməsi planlaşdırılan ümumi seçkilər faktiki olaraq Rusiya və Qərblə münasibətlərə dair referenduma çevriləcək.

Rusiya Xarici İşlər Nazirliyi 30 mayda öz veb saytında Rusiyanın Ermənistandakı səfiri Sergey Kopırkinin Moskvaya çağırıldığını elan edib. Onun bəyanatında qeyd olunub ki, məsləhətləşmələr İrəvanın "AAİB daxilində əməkdaşlığa zərər vuran" hərəkətləri səbəbindən zəruridir. Diplomatik təcrübəyə görə, səfiri məsləhətləşmələr üçün çağırmaq ev sahibi ölkənin siyasətindən narazılığını bildirməyin rəsmi yoludur. Diplomatik münasibətlərin səviyyəsinin aşağı düşməsinə, hətta kəsilməsinə səbəb ola biləcək səfirin geri çağırılmasından fərqli olaraq, səfirin çağırılması ifrat tədbir deyil, lakin buna baxmayaraq, iki dövlət arasındakı münasibətlərdə ciddi münaqişənin olduğunu göstərir. Müttəfiq hesab edilən Rusiya-Ermənistan münasibətləri baxımından Moskvanın demarşı misli görünməmiş idi.

Baş nazir Paşinyan 7 iyunda keçiriləcək parlament seçkilərinə hazırlıq zərurətini əsas gətirərək Astana görüşlərində iştirak etməkdən imtina etdi. Buna görə də, Ermənistanın Baş nazirinin müavini Mher Qriqoryan Ali Avrasiya İqtisadi Şurasının iclasında ölkəni təmsil etdi. Ermənistanla münasibətlərə dair çoxtərəfli müzakirənin əsas siyasi nəticəsi Belarus, Qazaxıstan və Qırğızıstan rəhbərləri tərəfindən İrəvanın həm Aİ, həm də AAİB-ə eyni vaxtda üzv olmasının mümkünsüzlüyü ilə bağlı Rusiyanın mövqeyini dəstəkləməsi oldu.

Rusiya Prezidenti Vladimir Putin Astanada keçirilən mətbuat konfransında Ermənistanın AAİB-dən ayrılacağı təqdirdə onu gözləyən çoxsaylı itkiləri ətraflı izah edib. Rusiya liderinin sözlərinə görə, belə bir ssenaridə Ermənistanın AAİB-in azad ticarət sazişlərində iştirakı dayandırılacaq və bu da İrəvanın tam gömrük nəzarətinin və rüsumlarının bərpasına, eləcə də texniki qaydalar və fitosanitar standartlar üzrə sənədlərin tanınmasının dayandırılmasına səbəb olacaq. “Sonra xidmət ticarətində, turizmdə, nəqliyyat xidmətlərində və sairdə azalma olacaq. Ermənistan yük daşıma şirkətləri üçün icazə sisteminin bərpasına doğru irəliləməli olacağıq. Bu, qaçılmazdır. Bu, ayrıca, çox mürəkkəb bir əməkdaşlıq sahəsidir. “Və əlbəttə ki, dəmir yolu tariflərinin daxili Rusiya tariflərindən - hazırda daxili Rusiya tarifləri qüvvədədir - MDB ölkələri səviyyəsinə qaldırılmasına keçməliyik”, - deyə Prezident Putin qeyd edib.

Ölkənin AAİB-dən çıxması halında ən ağır zərbə enerji qiymətlərinin artması olacaq. "Əlbəttə ki, bugünkü kimi heç bir üstünlük olmayacaq. İlkin hesablamalarımıza görə - hətta özümüzün deyil, ekspertlərin hesablamalarına görə - müxtəlif ekspertlər bunun Ermənistanın ÜDM-nin ən azı 14%-nin itirilməsinə səbəb olacağına inanırlar", - deyə Vladimir Putin xəbərdarlıq edib.

Moskvada və digər AİB paytaxtlarında artan gərginlik fonunda Ermənistan tərəfi, əksinə, Avrasiya inteqrasiya tərəfdaşları ilə münasibətlərini pozmayacağını açıq şəkildə bildirərək, barışdırıcı bəyanatlar verir. Baş nazirin müavini Qriqoryan Ali Avrasiya İqtisadi Şurasının iclasında əmin edib ki, "Ermənistan Respublikası qarşılıqlı hörmət, bərabər tərəfdaşlıq və bütün AAİB üzv dövlətlərinin milli maraqlarını nəzərə almaq əsasında ittifaqın işində vicdanla iştirak etməyə davam etmək niyyətindədir".

Moskva niyə israr edir?

Öz növbəsində, Ermənistanın Ərazi İdarəetmə və İnfrastruktur naziri David Xudatyan bildirib ki, Moskvadan İrəvanla qaz müqaviləsinin dayandırılması və ya ləğvi ilə bağlı məktub aldıqdan sonra ölkə Rusiyadan qaz təchizatı ilə bağlı problem yaşamır. “Biz bu məlumatı həmkarlarımızdan aldıq və nəzərə aldıq. Rusiyadan olan həmkarlarımızla, “Qazprom”dan olan həmkarlarımızla daim əlaqə saxlayırıq və normal işləyirik”, - deyə David Xudatyan bildirib. “Məktubun məzmunu mediada təqdim olunduğu qədər deyil, burada bu məlumat daha sərt şəkildə təqdim olunur”, - deyə erməni nazir əlavə edib.

Putin 100 min ermənini seçkilərə göndərir

7 iyunda Ermənistanda keçiriləcək seçkilərlə bağlı maraqlı statistik məlumatlar müzakirə olunur. Sonuncu bir gün Rusiyadan Ermənistana ümumilikdə 30 aviareys həyata keçirilib. Məlumatlar Zvartnots hava limanının uçuş cədvəlinə əsaslanır. Orta hesabla 180 sərnişin tutumuna malik təyyarələr nəzərə alındıqda, gündəlik sərnişin axınının təxminən 5-6 min nəfər olduğu ehtimal edilir. Qeyd olunub ki, bu dinamika seçki gününədək davam edərsə və quru sərhədlərindən ölkəyə daxil olanlar da nəzərə alınarsa, Rusiyada yaşayan 100 mindən çox Ermənistan vətəndaşının ölkəyə qayıtması mümkün görünür. Müşahidəçilər bildirirlər ki, xaricdə yaşayan Ermənistan vətəndaşlarının ölkəyə dönüşü seçkilərdə iştirak səviyyəsinə təsir göstərə və hökumətin formalaşmasında mühüm rol oynaya bilər.

V.VƏLİLİ