Silahlı müxaliflər... Onlar döyüş meydanında uğur qazansalar da, daxili ixtilafla üzləşiblər

Suriyada vəziyyət gərgin olaraq qalır. Yaraqlıların hücum əməliyyatı başlayandan ölkənin şimal və şimal-qərbində mühüm ərazilər “Heyət Təhrir əl-Şam” (HTŞ) radikal qruplaşmasının nəzarətinə keçib. Təşəbbüs hələ də əsasən prezident Bəşər Əsədin düşmənlərinin tərəfindədir, lakin onların sıralarında artıq ixtilaf yaranıb.
Reyting.az xəbər verir ki, bu barədə “Regnum” yazıb.
Rusiya nəşrinin təhlilində qeyd olunur:
Əksəriyyəti artıq radikalların nəzarətinə keçən Hələb əyalətindən əlavə, onlar ölkənin digər bölgələrində, məsələn, Həma əyalətində də hücumlarını artırırlar. Bununla belə, davam edən hücuma baxmayaraq, radikalların düşərgəsində daxili birlik yoxdur: HTŞ lideri Əbu Məhəmməd əl-Culaninin əleyhdarları onun başqalarının uğurlarını mənimsəməyə və şəxsi problemlərini başqasının əli ilə həll etməyə çalışmasından narazıdırlar.
Terrorçuların PiaR-ı

Hələb vilayətində ilk atəşlər açılan kimi HTŞ təbliğatçıları liderlərini ucaltmaq üçün genişmiqyaslı kampaniyaya başladılar. O, guya cəbhənin müxtəlif sektorlarında tərəfdarların hücumunu koordinasiya edib, Hələbə hücum edən səhra komandirlərindən şəxsən məlumat alıb və nəhayət, ələ keçirilən şəhərə gəlib.
Üstəlik, onun Suriya qoşunlarına qarşı “məhdud basqını” strateji əməliyyata çevirmək fikri olduğu iddia edilir.
Əl-Culani özü də Amerika mətbuatı da daxil olmaqla, Qərb mediasına bir sıra müsahibələr verərək görüntü üzərində işlərə qarışıb. Bununla belə, ABŞ hələ də onun başına mükafat qoyub.
HTŞ rəhbəri hər cür şəkildə Vaşinqtonla maraqlarının ümumiliyini, işğal olunmuş ərazilərdə “radikal xilafət” qurmaq planlarının olmadığını və Suriyanın “demokratikləşməsi” uğrunda mübarizə aparmaq niyyətini vurğulayır.
Üstəlik, müsahibələrinin birində o, hətta tərəfdarlarının təşkilatının formalaşmış imicinə uyğun gəlməyən müharibənin “Cenevrə prinsipləri”nə sadiqliyinə eyham vurub.
HTŞ rəhbərliyinin Qərb tamaşaçılarını sevindirmək istəyi tamamilə başadüşüləndir. İdlibdə yüksəlişindən keçən illər ərzində əl-Culani nəinki radikaldakı həmkarlarının əksəriyyətini (İŞİD və “Əl-Qaidə”) özündən uzaqlaşdıra bilib, həm də onlarla döyüşüb.
Xüsusilə, “İdlib azadlığı”nın əsas kölgə sponsoru olan Türkiyə ilə münasibətlərdə soyuqluq yaranıb.
İdlibdə “talana qarşı mübarizə”

Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanın ətrafında əl-Culani “yüksək toksikoloji aktiv” hesab olunurdu. Culaninin şərikləri türklərlə iş aparmağa cəhd etdikdə və silahlarını anklavda türk maraqlarının çoxsaylı agentlərinə qarşı çevirəndə Ankaranın narazılığı daha da güclənib.
Türkiyə kəşfiyyat xidməti ilə HTŞ arasında son fasilə olmadığı görünsə də, Ankara problemli müttəfiqinin ambisiyalarını cilovlamaq üçün bir yol axtarır.
Təəccüblü deyil ki, Hələbdə hücumun başlaması ilə “Heyət Təhrir əş-Şam” yaraqlıları ilə onların Türkiyəyönümlü silahlı qruplaşmalardan olan “silah qardaşları” arasında, ilk növbədə, “Suriya Milli Ordusu” (SMO) ilə fikir ayrılığı yaranıb. Silahlılar Hələbdə “Əl-Sultan Murad” diviziyasının bir neçə döyüşçüsünü tərksilah edərək həbs edib, həmçinin onların yerləşdiyi yerləri zəbt edib və bütün kubokları ələ keçiriblər.
Bundan bir neçə gün əvvəl Hələbin şərqindəki Kveyris aviabazasına basqın zamanı ələ keçirilən kubokların bölünməsi zamanı SMO və HTŞ yaraqlıları arasında bir neçə toqquşma baş verib.
Terror rəhbərliyi hadisəni susdurmağa çalışaraq, öz xalqının hərəkətlərini “talana qarşı mübarizə” ilə motivasiya etsə də, bəyanat əks effekt verib, xüsusən də əl-Culaninin İdlibdə başlatdığı repressiyalar kontekstində.
Vəziyyət gərginliyi başqa bir türkyönlü dəstənin - “Süleyman şah” diviziyasının komandanlığı ilə də yaranıb. “Diviziya” yaraqlıları ilk günlərdən əməliyyata qoşularaq, şimal-qərb istiqamətində “ikinci cəbhə” açmağa çalışsalar da, cəmləşmə rayonlarına dəqiq hava zərbələri endirilməsi ilə qısa zamanda dayandırılıb.
Radikallar əmindirlər ki, əl-Culaninin adamları Türkiyəyönlü birləşmələrin çox sürətlə irəliləməməsi və bununla da əməliyyatda dominant rolunu saxlamaq üçün onları suriyalılara “satıb”. HTŞ-nin ictimai tənqidinə gəlməsə də, “Bölmə” hərbi əməliyyatlarda iştirakını nəzərəçarpacaq dərəcədə azaldıb.
Saray çevrilişi

Culani üçün daha böyük təhlükə Türkiyəyönlü qüvvələr deyil, onun öz sirdaşlarıdır.
Baxmayaraq ki, HTŞ-nin zirvəsindən olan ən nüfuzlu şəxslər (o cümlədən qrupun həmtəsisçisi Əbu Mariya əl-Qəhtani) daxili düşmənlərlə mübarizə adı altında məharətlə təmizləndilər və repressiya aparatını işə saldılar. Bu işdə əsas təhlükə “siyasi sürgün”, HTŞ-nin “Təhlükəsizlik Departamentinin” keçmiş rəhbəri və qrupun əsas maliyyəçisi Əhməd Zakurdan gəlir. Bir vaxtlar əl-Culaniyə yaxın olan Zakur “əl-Qəhtani işi”ndə HTŞ daxilində sui-qəsddə günahlandırılıb. O, xaricə qaçmağa məcbur olub və burada keçmiş rəhbərini gözdən salmaq üçün kampaniyaya başlayıb.
Xüsusilə, o, HTŞ rəhbərinin iqtisadi və hərbi cinayətləri, habelə Suriyada nüfuz uğrunda yarışan xarici gücləri süni şəkildə bir-birinə qarşı qoymaq cəhdləri ilə bağlı dosye dərc edib.
Qeyd edək ki, Zakur həm HTŞ-nin sıravi üzvlərinin (çoxları onu Culaninin əlindən günahsız yerə zərər çəkmiş hesab edir), həm də xarici sponsorların mövqeyindən kompromis fiqur kimi görünür. Həm Türkiyə, həm də ABŞ potensial əvəzedici kimi ona arxalana bilər.
Ankara üçün HTŞ-nin maliyyə blokunun keçmiş rəhbəri təkcə əl-Culaninin bütün “kölgə sxemləri”ndən xəbərdar olan şəxs kimi deyil, həm də “İdlib təhlükəsizlik qüvvələri”nin üzvü kimi maraqlıdır. Onun köməyi ilə Türkiyə nəinki HTŞ ilə əlaqələri bərpa etmək, hətta İdlibdəki tərəfdarlarına qarşı repressiyalara son qoymaq iqtidarındadır.
Bundan əlavə, Ankara Zakurun idarə oluna biləcəyindən narahat olmayacaq: onu əl-Culaninin agentləri tərəfindən saxlanmaqdan xilas edən Türkiyə təhlükəsizlik qüvvələri idi ki, bu da tam sadiqliyinə zəmanət verir.
Vaşinqton Zakurun İdlibdəki terror qrupları ilə mübarizədəki mövqeyindən kifayət qədər razıdır. Əl-Culani kimi o, radikal emissarlarla ciddi münaqişədədir və Suriyada “radikal xilafət” konsepsiyasını rədd edir.
Bundan əlavə, o, bir neçə dəfə Amerika kəşfiyyat orqanlarına yaraqlılar arasında əhval-ruhiyyə ilə bağlı məlumatları təqdim edib, bu da sonradan “əl-Qəhtani işi”ndə ona qarşı irəli sürülən ittihamın bir hissəsi olub.
Nəhayət, Zakur “repressiv aparat”a mənsub olmasına baxmayaraq, İdlib sakinləri və HTŞ-nin adi tərəfdarlarının gözündə reputasiyasını ləkələməməyi bacarıb. Onun hipotetik olaraq hakimiyyətə “demokratiya uğrunda döyüşçü” statusunda gəlməsi adi hala çevrilmiş və qrupun reputasiyasına xələl gətirən etirazları dayandırmağa imkan verəcək, həmçinin HTŞ-nin tam hüquqlu statusu ilə bağlı iddialarını gücləndirəcək.
Beləliklə, Hələbə hücum ilk növbədə əl-Culaninin özünə lazım idi. Bu, onun “kiçik qalibiyyətli müharibədə” uğur qazanmış lider kimi nüfuzunu artırır, ona İdlibdə yığılan daxili gərginliyi azaltmağa, hətta “müharibə dumanı”nda rəqibləri ilə hesablaşmağa cəhd göstərməyə imkan verir.
Y. QACAR

Ana səhifəyə dön