“Şimal dənizi qəribə davranır...”

...Şimal dənizinin dalğalarının dərinliklərində dənizin dibi özünü gözlənilməz şəkildə aparır: alimlər bəzilərinin diametri bir neçə kilometrə çatan yüzlərlə nəhəng qum təpələri aşkar ediblər.

SİA xarici qaynaqlara istinadən xəbər verir ki, bu barədə Science Alert yazır.

Kəşf Böyük Britaniyanın Mançester Universitetinin bir qrupu tərəfindən edilib və alimlər bunun fundamental geoloji prinsiplərə meydan oxuduğuna inanırlar.

Alimlər təpələrin stratiqrafik inversiya adlanan prosesin nəticəsi olan sinkit kimi tanınan strukturların üzərində qurulduğunu qeyd ediblər. Tədqiqatın həmmüəllifi, geofizik Mads Hughesin sözlərinə görə, elm adamları indiyədək belə böyük sayda belə strukturları görməmişdilər və alimlər ilk dəfədir ki, belə miqyasda geoloji prosesi müşahidə edirlər.

...Komanda qeyd edir ki, onlar sıx qumun üstündə üzən daha yüngül çöküntüyə batdığı strukturları tapa biliblər və əslində elm adamlarının görməyi gözlədiyi təbəqələri fırladırlar.

Bu proses suyun altında nəhəng təpələr yaratdı.

Yerin geoloji təbəqələrinin zamanın keçməsinə uyğun gələn müəyyən bir ardıcıllıqla olduğu düşünülür.

Bununla belə, köhnə təbəqələr təbəqənin aşağı hissəsində, çökmə ardıcıllığına görə tədricən yuxarıya yaxın yeniləşir. Tərs stratiqrafiya kimi də tanınan stratiqrafik inversiya gənc təbəqələrin batması və köhnə təbəqələrin təbəqənin yuxarı hissəsinə yaxın qalxması zamanı baş verir.

Alimlər qeyd edirlər ki, bu proses sürüşmələrdən tutmuş tektonik hərəkətlərə qədər müxtəlif yollarla baş verə bilər. Yeni araşdırmada Hughes və onun həmkarı, geofizik Jan Erik Rudjerd, ətraflı seysmik məlumatlardan istifadə edərək, Şimal dənizinin dibində sinkitlər aşkar ediblər.

Məlumdur ki, Yer kürəsindən keçən akustik dalğalar keçdikləri materiallardan asılı olaraq fərqli şəkildə yayılır və əks olunur.

Elm adamları daha sonra seysmik məlumatları təhlil edə və dalğaların keçdiyi müxtəlif qaya növlərinin xəritəsini çəkə bilərlər.

Hughes və Rudjerd məlumatları araşdırıblar və tapıblar ki, Şimal dənizinin dibinin çox hissəsi alt-üst görünür, daha gənc qum təbəqələri isə köhnə təbəqələrin altında basdırılır.

Bu gənc təbəqələr aşağıda olan daha yumşaq, yüngül materialdan daha sıx və ağırdır, buna görə də zaman keçdikcə daha köhnə, məsaməli materialı sıx sinkitin üstündə oturduğu yerdə sıxışdıraraq batdı.

Tədqiqatçılar bu məsaməli salları “floatites” adlandırdılar. Komanda hesab edir ki, bu geri çevrilmə prosesi, ehtimal ki, təxminən 5,3 milyon il əvvəl baş verib. O dövrdə qədim material, əsasən, mikroskopik dəniz fosillərindən ibarət yüngül, sərt, məsaməli təbəqədən ibarət idi, üstündə daha ağır bir təbəqə var idi.

Güman edilir ki, zəlzələlər və digər oxşar pozulmalar üst qatı quma parçalayıb, batmış və floatitlərlə yerlərini dəyişib. Sonrakı milyonlarla il ərzində dəniz çöküntüləri bütün quruluşu basdıraraq, bu gün görünən dalğalı dəniz dibini yaratdı.

Tədqiqatın müəllifləri etiraf edirlər ki, sübutları dəqiqləşdirmək və onların şərhini təsdiqləmək üçün daha çox məlumat tələb olunacaq. Gələcəkdə kəşf dəniz dibinin altındakı Yer qabığının strukturunu daha yaxşı başa düşməyə, onun zəif və sabit bölgələrini müəyyən etməyə kömək edə bilər. Bundan əlavə, elm adamları bu xüsusiyyətləri kəskin şəkildə dəyişdirə biləcək prosesləri kəşf etməyə ümid edirlər.

Əli Babayev