Son illərdə Türkiyədə intiharlar artıbmı?

Türkiyə Statistika İnstitutunun (TÜİK) 2025-ci ildə yaydığı son məlumatlar ölkədə intiharla əlaqəli ölüm hallarının kəskin şəkildə artdığını göstərir. Mütəxəssislər, xüsusən də gənclər arasında iqtisadi çətinliklər, işsizlik və gələcəklə bağlı narahatlıqların yaratdığı "ümidsizlik" hissi ilə mübarizə aparmaq üçün təcili milli fəaliyyət planlarının hazırlanmasına çağırırlar.

Lent.az-ın Türkiyə mediasına istinadən xəbərinə görə, İstanbulda intihar hadisələrinin son zamanlar artması diqqəti cəlb edir. Lakin bu hallar yalnız İstanbulla məhdudlaşmır.

Rəsmi statistikaya görə, son illərdə Türkiyədə intihar nəticəsində ölüm hallarında artım müşahidə olunur.

Türkiyə Statistika İnstitutunun 2025-ci ildə yaydığı son məlumatlara görə, 2020-ci ildə 3710 olan intiharların sayı 2021-ci ildə 4194-ə, 2022-ci ildə 4218-ə yüksəlib və 2023-cü ildə 4089-a düşüb.

Bu dövrdə intihar nisbəti 4.45, 4.98, 4.96 və 4.79 arasında dəyişib.

İntihar nisbəti ildə yüz min nəfərə düşən intiharların sayını ifadə edir.

2024-cü ildə hər iki məlumat dəstində nəzərəçarpacaq artım müşahidə edilib.

Həmin il intiharların sayı 4089-dan 4460-a, ümumi intihar nisbəti isə 5,22-yə yüksəlib.

Koç Universitetinin professoru Mehmet Keskin intihar nisbətlərinin artdığı bir vaxtda əhalinin də artdığını, buna görə də intihar nisbətinin mövzu ilə bağlı daha məlumatverici olduğunu söyləyir.

Türkiyə Psixiatriya Assosiasiyasının vitse-prezidenti və Süleyman Dəmirəl Universitetinin dosenti. Gülin Özdamar Ünal bu məlumatları şərh edərək deyib: "Yüksəliş tendensiyası olduğunu deyə bilərik".

Türkiyə Statistika İnstitutunun məlumatları intihar nəticəsində ölənlərin sayını göstərir.

Lakin intihar cəhdləri ilə bağlı dəqiq rəqəm demək mümkün deyil.

Bununla belə, mütəxəssislər intihar cəhdlərinin sayının ölüm sayından daha çox olduğunu bildirirlər.

İllərdir sabit qalan ümumi intihar nisbəti 2017-ci ildən sonra artmağa başlayıb.

Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının məlumatına görə, hər il dünyada 720.000-dən çox insan intihar nəticəsində ölür.

Təşkilat intiharı ictimai səhiyyə sahəsində həll yolları tələb edən ciddi ictimai səhiyyə problemi kimi təsvir edir.

Gənclər arasında intiharlar daha çoxdur

Türkiyə Statistika İnstitutunun verdiyi məlumatlar göstərir ki, intihar edən yaş qruplarının ön sıralarında gənclər var.

ÜST-ə görə, intihar dünyada 15-29 yaş arası insanlar arasında ölümün üçüncü əsas səbəbidir.

2024-cü ilin məlumatlarına görə, Türkiyədə intihar edənlərin 13,7 faizi 25-29, 13,1 faizi 20-24, 12,4 faizii 30-34 və 8,9 faizi 15-19 yaşlarında olub.

Koç Universitetindən professor Keskin gənclər arasında intihar nisbətinin daha yüksək olmasını belə izah edir:

"Gənclərin risk qavrayışı daha aşağıdır. Onlar impulsivdirlər və həyatda rast gəlinən müəyyən çətinliklərə dərhal reaksiya vermək istəyi ola bilər".

Onun sözlərinə görə, Türkiyədə narkotik istifadəsi məsələsi də vacibdir.

“Gənclərdə başqa bir şey də görürəm, onlar böyük ümidsizlik içindədirlər. Ümidsizlik intihara təsir edən ən vacib amillərdən biridir".

Özdamar Ünal gənclər arasında intiharları qiymətləndirərkən işsizlik, ixtisasından çox aşağı işlərdə işləməyə məcbur edilmə və sosial medianın yaratdığı qeyri-kafilik hissi də daxil olmaqla müxtəlif amillərdən bəhs edir.

İntiharların səbəbləri nələrdir?

ÜST intiharın səbəbləri arasında sosial, mədəni, bioloji, psixoloji və ətraf mühit amillərini sadalayır.

Türkiyə Statistika İnstitutunun 2024-cü il intihar məlumatlarına görə, xəstəlik Türkiyədə əsas səbəbdir.

Türkiyə Statistika İnstitutunun məlumatına görə, bu səbəbdən 1123 nəfər intihar edib.

Təşkilatın məlumatına görə, 190 nəfər ailə münaqişəsi, 402 nəfər maddi çətinlik, 6 nəfər biznes uğursuzluğu, 116 nəfər emosional münasibətlər və istədiyi insanla evlənə bilməmək, 9 nəfər isə akademik uğursuzluq səbəbindən intihar edib.

Türkiyə Statistika İnstitutunun məlumatına görə, 1642 intihar hadisəsi "digər", 972 intihar hadisəsi isə naməlum səbəblər kimi təsnif edilib.

Mütəxəssislər dəqiq səbəbləri müəyyən etməyin çətin olduğunu vurğulayırlar.

Özdamar Ünal qeyd edir ki, bəzən fərqli səbəblər bir-biri ilə qarışa və bir-birini təhrik edə bilər.

İntiharlar bəzi peşələr arasında daha yüksəkdir

İntihar kişilərdə daha çox rast gəlinir.

2024-cü ildə intihar edənlərin 3499-u kişi, 961-i isə qadın olub.

Özdamar Ünal həkimləri, hüquq-mühafizə orqanlarının əməkdaşlarını və kənd təsərrüfatı işçilərini nümunə göstərərək müəyyən peşələrdə daha yüksək intihar nisbətlərinin müşahidə edildiyini bildirib.

Hesabatda bildirilir ki, bu şəxslər əsasən daha stresli mühitlərdə işləyirlər və intihar vasitələrinə daha asan çıxış əldə edirlər.

Özdamar Ünal intihar vasitələrinə çıxışın intihar meyllərini daha da artırdığını bildirir.

O, ötən il İstanbul Böyükşəhər Bələdiyyəsinin (İBB) İstanbulda intihar seminarı təşkil etdiyini və seminarda Türkiyə Psixiatriya Assosiasiyasının da iştirak etdiyini və seminarda şəhərin körpüləri, meydanları və nəqliyyat sistemi ilə bağlı nələrin edilə biləcəyinin müzakirə olunduğunu qeyd edir.

ChatGPT vasitəsilə kömək istəyənlər deyirlər: "Verilən məsləhət intihar olub”.

O, İstanbul Böyükşəhər Bələdiyyəsi ilə bu məsələyə görə şəhərdə görüləcək tədbirlərlə bağlı işlərin davam etdiyini bildirir.

O, həmçinin əyalətlərdə vilayət səhiyyə müdirlikləri nəzdində yaradılan intiharın qarşısının alınması komissiyalarının mühüm işlər gördüyünü və bu səylərin genişləndirilməli olduğunu bildirir.

Özdamar Ünal əlavə edir ki, odlu silahlara çıxışın məhdudlaşdırılması da çox vacibdir.