Sosial iqtisadi mənzərə ... Azərbaycan xalqı öz cari sosial xərclərini neft pulu olmasa, ödəyə bilmir

Azərbaycan hökuməti 2025-ci ilin yekununda dövlət borcunun 25 milyard 404,1 milyon manat, 2026-cı ilin yekununda isə 27 milyard 51,7 milyon manat təşkil edəcəyini proqnozlaşdırır. Bizimyol.info xəbər verir ki, bu barədə Maliyyə Nazirliyi xəbər verir. Məlumata görə, bu il xalis birbaşa dövlət borclanması 1 milyard 976,1 milyon manat azaldılacaq, gələn il isə 1 milyard 647,6 milyon manat artırılacaq. 2025-ci ildə dövlət borcuna və öhdəliklərinə xidmət xərclərinin 2 milyard 399,6 milyon manat, 2026-cı ildə isə 2 milyard 457,6 milyon manat olacağı gözlənilir.2026-cı ildə borcların artırılması hansı iqtisadi strategiyaya əsaslanır?Bu artımın iqtisadi dayanıqlılığa, xüsusilə də büdcə sabitliyinə, inflyasiya səviyyəsinə və sosial xərclərə təsiri necə qiymətləndirilə bilər?

Məsələ ilə bağlı Bizimyol.info xəbər portalına açıqlamasında iqtisadçı ekspert Xalid Kərimli bildirib ki, bütün dünyada dövlətlər borc götürür: “Borcun idarə olunması ilə bağlı dövlətin strategiyası var. Həm xarici borcun məbləği ilə bağlı limit var, həm də ümumi dövlət borcunun ümumi daxili məhsula (ÜDM) nisbəti ilə bağlı hədəf göstəricisi var. Ümumiyyətlə, yazılı təsdiq olunmuş formada strategiyası var. Dövlət borcunu ümumi daxili məhsula (ÜDM) nisbətdə yuxarı həddə 30 %, xarici valyutada dövlət borcunun ümumi limiti 10 milyard dollar təyin edilməsi hazırkı vəziyyətdə bu limitlər çərçivəsindədir. Dövlətin belə diskomford olduğu məsələ deyil. Təyin etdiyi, təsdiq etdiyini limitlər çərçivəsindədir. Yuxarı limitlərə uyğun gedir.

Büdcə təsdiq edir, 42 milyard. Gəlir 39 milyarddır. Bu 39 milyardın da 13 milyarda yaxını neft fondundan götürülür. Gəliri neft fondundan hazır götürülmüş, bədii dillə desək, “halva” şəklində götürülmüş pulu çıxarsaq, kənarlaşdırsaq vergidən, gömrükdən, rüsumdan, cərimədən, əmlakın idarə edilməsindən topladığı 26 milyard pulu var. Digər tərəfdən də 42 milyard xərci var. Təqribən 13 milyard, daha dəqiq desək 12,7 milyard neft fondundan götürür. Yerdə qalan 3 milyardı isə borclarla həll etməyə çalışır. Dövlət maliyyəsinin idarə etməsidir. Bütün dünyada dövlətlər borc götürür. Yəni bu, bizə məxsus bir məsələ deyil. Hər bir ölkədə bu var. 65 % faizi keçəndə bu riskli hesab olunur. Bizdə çox aşağıdır. Hələ ki, 20-25 % hərəkət edir. Hökumət də özünə 30 % limit qoyub. Bu normaldır. Bu zaman nə etməlidir? 3 milyardı xərclərdən kəsməlidir. Məsələn; Qarabağın bərpası getməlidir, yaxud sosial xərcləri kəsməlidir və sair. Bunu da eləməmək üçün borc götürür. Normal praktikadır”.

Xalid Kərimli

İqtisadçı ekspert vurğulayıb ki, borclanmanın bir hissəsi sosial xərclərin qarşılanmasına gedir: “Təbii ki, borclanma sosial xərclərin maliyyələşdirilməsində də iştirak edir. Azərbaycan cəmiyyəti, Azərbaycan dövləti, Azərbaycan xalqı hələ, öz cari sosial xərclərini neft pulu olmasa ödəyə bilmir. Borclanmanın da bir hissəsi sosial xərclərin qarşılanmasına gedir. Amma inflyasiya təsirinə gəldikdə, Mərkəzi Bankın son iclasında da qeyd edildi, biz iqtisadçılarla görüşəndə də bu mövzunu müzakirə etdik. Tələb inflyasiyası, yəni pulun çoxluğu ilə bağlıdır. Bu, ölkədə hal-hazırda inflyasiyanın əsas səbəbi deyil. Əsas inflyasiya səbəbləri xərc və idxal baxımından olan səbəblərdir. Yəni pulun çoxluğu ilə əlaqədar məsələ deyil. Sahibkarların xərcinin artması ilə əlaqədar məsələdir. Bir də idxal və pulun ucuzlaşması ilə bağlıdır. Manat dollarla birgə ucuzlaşdı. Biz elə bilirdik ki, dollara 1,70 dirsə ucuzlaşmır, amma il başlayandan 13 %-ə qədər avroya görə ucuzlaşır və digər valyutaya görə də ucuzlaşması var. Bu baxımdan hal-hazırda çox xərcləmirik və yaxud inflyasiyanın əsas səbəbləri tələb inflyasiyası deyil. Daha çox təklif inflyasiyasıdır”.

Günel Həsənova, Bizimyol.info