Icma.az
close
up
RU
Söyüşü ucaldan aforizm

Söyüşü ucaldan aforizm

Modern.az saytından alınan məlumata görə, Icma.az bildirir.

Tələbə vaxtı hansısa bir kitabda oxumuşdum:

“Daş atmaq yerinə söyüş söyən ilk insan Bəşəriyyətin yaradıcısıdır”...

Müəllifinin Ziqmund Freyd olduğu yazırdı. Ancaq illər sonra müəllif məsələsində kiçik bir nüans çıxdı ortaya.

Hallüsinasiya və epilepsiya ilə bağlı bir məsələni araşdırarkən müəllifin Freyd deyil, məşhur ingilis nevroloqu Con Hülinqs Cekson (John Hughlings Jackson, 1835-1911) olduğunu öyrənmiş oldum.

Müasir nevrologiyanın qurucularından olan Ceksonu “İngilis nevrologiyasının atası” sayırlar. Onun nəzəriyyələri sonradan Freydə təsir göstərib.

Aforizmi daha dəqiq olsun deyə elə Con Ceksonun öz sözləri ilə yazmaq yaxşıdır. O, belə yazırdı:

“Düşməninə nizə atmaq əvəzinə söyüş yağdıran ilk insan sivilizasiyanın banisidir”.

Müəllifin kim olduğunu müəyyən etdik, amma daha ciddi məsələ, zənnimcə, başqa şeydir.

Mənə belə gəlir ki, “Bəşəriyyətin yaradıcısı” sözü çox da korrekt deyil; bu ifadə insanlığın xaliqi mənasına gəlir. Daha uğurlu variant “sivilizasiyanın banisi”dir.

Ceksonun fikri ilk baxışda söyüşü ucaldan zarafat kimi görünür. Əslində isə burada insanlığın keçdiyi nəhəng bir mənəvi mərhələ ifadə olunmaqdadır: qəzəblənən insanın əli ilə silahı arasına sözün girməsi.

İbtidai insan düşməninə nifrətini daş, nizə və ya yumruqla bildirirdi. Hiss və hərəkət arasında heç bir maneə yox idi. Qəzəb birbaşa zorakılığa çevrilirdi. Lakin bir gün insan zərbə vurmaq yerinə qəzəbini sözlə ifadə etdi. Qarşısındakını yaralamadı, öldürmədi; ona söydü. Söyüş burada ədəbsizlikdən daha böyük bir hadisənin əlamətidir: insanın daxilində baş verən zorakı impuls ilk dəfə fiziki hərəkətə deyil, dilə çevrilmişdi.

Deməli, sivilizasiya insanın aqressiyadan tamamilə xilas olduğu gün başlamadı. İnsanlıq aqressiyasını başqa vasitəyə keçirə bildiyi gün başladı. Daşın yerini söz, qarşıdurmanın yerini mübahisə, intiqamın yerini hökm, şəxsi gücün yerini qanun tutdu. Məhkəmə, parlament, diplomatiya, hətta ədəbiyyat da müəyyən mənada həmin ilkin dönüşün davamıdır: insan öldürmək əvəzinə danışır, vurmaq əvəzinə ittiham edir, hücum etmək əvəzinə dəlil gətirir.

Bu fikrin paradoksu ondadır ki, söyüş özü mədəni davranış sayılmır. Lakin daşla müqayisədə söyüş artıq sivilizasiyaya doğru addımdır. O, insanın yaxşılaşdığını deyil, özünü saxlamağı öyrənməyə başladığını göstərir. Sivilizasiya insan təbiətindəki zorakılığı yox etmir; onu cilovlayır, qaydaya salır və sözə çevirir.

Freydin bu fikri sitat gətirməsinin səbəbi də məhz budur. Onun üçün söz sadəcə düşüncəni ifadə edən vasitə deyildi; söz hərəkətin əvəzedicisi, insanın daxilində yığılan enerjinin zorakılığa çevrilmədən boşaldılması yolu idi. Psixoanalizin “danışaraq müalicə” prinsipi də buradan doğurdu: dilə gətirilən ağrı insanın daxilində kor qüvvə kimi fəaliyyət göstərməkdən qismən çıxır.

Ancaq Ceksonun fikrinin başqa, daha narahatedici tərəfi də var. Daş sözə çevrilə bildiyi kimi, söz də yenidən daşa çevrilə bilər. Təhqir nifrətə, nifrət təbliğata, təbliğat isə zorakılığa yol aça bilər. Buna görə sivilizasiyanın həqiqi ölçüsü insanın sadəcə silahı yerə qoyması deyil; sözü də silah kimi işlətməməyi öyrənməsidir.

Ceksonun dahiyanə aforizmini bir cümlə ilə belə də açmaq olar:

Sivilizasiya insanın içindəki vəhşiliyin yox olması ilə deyil, aqressiyanı fiziki hərəkətdən sözə keçməsi ilə başlayır; zorakılıq yox olmur, lakin dilin içinə köçür.

Daha ətraflı məlumat və yeniliklər üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:141
embedMənbə:https://modern.az
archiveBu xəbər 14 Avqust 2026 09:58 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

İrina Şeykin məşhur sevgililəri: Ronaldodan Bredli Kuperə, Kanye Uestdən...

15 Noyabr 2026 04:05see294

Musiqi dünyasında tarixi ilk: İnsan deyil, amma ilin ən yaxşı ifaçısı seçildi

15 Noyabr 2026 00:00see294

Kanadada minlərlə tələbə etiraz aksiyası keçirdi

15 Noyabr 2026 00:51see290

Zülalla ən zəngin çərəz

15 Noyabr 2026 03:04see271

Türkiyə gözəli beynəlxalq yarışmadan son anda kənarlaşdırıldı

15 Noyabr 2026 04:36see269

Toyuq ətini əvəz edir Tərkibində 25 % zülal var

15 Noyabr 2026 05:06see263

Britaniya Rusiya hərbi bazalarını vurmalıdır

15 Noyabr 2026 01:26see262

Bitkoinin qiyməti 66 min dollardan aşağı düşdü

15 Noyabr 2026 01:34see241

Məşhur model milyarderə ərə getdi

15 Noyabr 2026 00:26see226

Yuxusuzluq infarkt və insult riskini artırır Həkimdən xəbərdarlıq

15 Noyabr 2026 14:28see214

Bakını qoyub Ağstafaya köçdü 87 yaşlı Xalq artistinin həyatı necə keçir?

15 Noyabr 2026 15:50see213

Dublin səfəri Azərbaycanın Avropa siyasətinin yeni istiqamətlər üzrə paralel şəkildə inkişaf etdiyini göstərdi ŞƏRH

15 Noyabr 2026 13:13see213

Azərbaycanın İKT sektorunda rekord artım: Region ölkələri ilə fərq nə qədərdir?

15 Noyabr 2026 13:53see211

Kayli Cennerin keçmiş işçisi məhkəməyə müraciət etdi Ağır ittihamlar

14 Noyabr 2026 23:23see209

TÜRK MÜDAFİƏ SƏNAYESİNİN YENİ UĞURU... 51 dronu bir neçə saniyədə məhv edir + VİDEO

15 Noyabr 2026 19:14see207

SÖZÜN İŞIĞINDA KEÇƏN ÖMÜR Qazi şair Ədalət Nicatın 60 illiyi qeyd olunub

15 Noyabr 2026 13:40see201

Ozan Güven “Aşk ı Memnu”nun “Behlül”ü ola bilərmiş

16 Noyabr 2026 02:02see197

İngiltərə İspaniyanı məğlub edərək qrup lideri OLDU

16 Noyabr 2026 01:51see189

Tuxel İspaniya mediasına sərt reaksiya verdi: “Siz özünüz qalmaqal yaradırsınız”

15 Noyabr 2026 02:17see182

Azərbaycanda sərnişin mikroavtobusu qəzaya uğradı: Çox sayda yaralı var Video

15 Noyabr 2026 16:38see181
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri