Sükan arxasında YAŞ HƏDDİ Təcrübə, yoxsa gənclik?

Hər dəfə 70, 75 və ya 80 yaşını keçmiş bir sürücünün köməyi ilə yol-nəqliyyat hadisəsi baş verənlərdən bir fikir formalaşdırır. Qoca idi, sürə bilmir.

Lent.az-ın bu araşdırma məqalələrində sükan arxasında təcrübə, yoxsa gənclik sualına cavab axtaracaq.

Bir çoxu düşünür ki, yaşadan sonra avtomobil idarə etmək mümkündür. İlk baxışdan bu fikir məntiqli görünə bilər. Çünki yaş artdıqca insan məlumatında fizioloji dəyişikliklər baş verir. Lakin məsələyə daha dərindən baxanda aydın olur ki, təhlükəsiz sürücülüyü deyildir əsas amil yaş. Əsas insanın vəziyyəti, psixoloji hazırlığı və uzun müddət ərzində qazandığı sürücülük təcrübədir.

müasir dünyada orta ömür uzunluğu artır. Tibb inkişaf etdirən insanlar daha uzun müddət sağlam və aktiv həyat yaşayırlar. Bu gün 75 yaşında olan bir insanın fiziki hazırlığı 55 yaşlı başqa bir şəxsdən daha yaxşı ola bilər. Buna görə də pasportdakı rəqəmə əsaslanaraq bütün yaşlı yaşlı eyni əlavəyə salmaq nə elmi, nə də ədalətli yanaşmadır.

Sürücünü sağlamlığı hər bir şey vacibdir

Sürücülük zamanı ən vacib amillərdən biri nəzarət edir. Yollarını vaxtında görmək, piyadanı fərq etmək, güzgü nişanlarında vəziyyəti izləmək təhlükəsizlikdən asılıdır. Yaş artdıqca insanlarda zəif ola bilər. Lakin bu, bütün yaşlı insanlara kömək deyil. Katarakta, qlaukoma və digər göz problemləri gənc yaşlarda da yarana bilər. Buna görə yaş deyil, mütəmadi oftalmoloji müayinələrin nəticələrinə əsas götürülməlidir.

Eyni qaydada eşitmənə də aiddir. Siqnal səslərini, xüsusi təyinatlı avtomobillərin xəbərdarlığını eşitmək ciddi risk yarada bilər. Lakin eşitmə zəifliyi də yalnız yaşlı insanlarda müşahidə edilmir.

Digər vacib amil reaksiya sürətidir. Yol hərəkətində saniyənin onda biri belə həyati xəstəlikdir. Bəzi xəstəliklər, istifadə olunan dərmanlar, nevroloji xəstəliklər və yorğunluq reaksiya müddətini uzada bilər. Bu ehtiyac olacaq yaşda rast gəlinir.

Ürək-damar xəstəlikləri, şəkərli diabet, epilepsiya, Parkinson xəstəliyi, demensiya kimi hallar da sürücülüklərə təsir göstərə bilər. Lakin burada da əsas meyar yaş deyil, xəstəlik və həkimin rəyidir.

Məhz buna görə dünyanın bir çox yerində yaş həddi tətbiq etmək ölkəyə qulluq etməkdən sonra tibbi müayinə tezliyi artırılır. Məqsəd insanın neçə yaşında olduğunu deyil, sükan arxasında təhlükəsiz olub-olmadığını istifadə etməkdir.

Psixoloji vəziyyətdə böyük rol oynayır

Yol hərəkət emosiyalarına nəzarət etmək üçün texniki bilikdən daha vacib olur. Aqressivlik, səbirsizlik, riskə meyllilik, diqqətin tez yayınması qəza ehtimalını artırır.

Psixoloqlar bildirirlər ki, bəzi yaşlı sürücülər gənclərlə daha sakit, daha səbirli və daha məsuliyyətli davranırlar. Onlar sürəti nadir hallarda aşır, yüksək manevrlər etmirlər və məsafə saxlayırlar.

Əksinə, statistikalarda yüksək sürət, yarışma meyli, mobil telefondan istifadə və təhlükəli ötmələr daha çox gənc sürücülərlə əlaqələndirilir. Bu isə göstərir ki, risk davranışı həmişə yaşla bağlı deyil.

Təcrübə görünməyən təhlükələri görməyə kömək edir

Uzun illər sükan arxasında olan insanlar minlərlə müxtəlif yol vəziyyəti ilə qarşılaşırlar. Onlar hava şəraitini, digər sürücülərin davranışını, yolun xüsusiyyətlərini daha tez qiymətləndirə bilirlər.

Təcrübəli sürücü qarşıdakı avtomobilin hərəkətindən onun qəfil dönəcəyini və ya təhlükəli manevr edəcəyini əvvəlcədən hiss edə bilir. Bu, illərlə formalaşan refleks və müşahidə qabiliyyətidir.

Təcrübə eyni zamanda panikaya düşməməyə kömək edir. Gözlənilməz vəziyyətlərdə təcrübəli sürücülər daha soyuqqanlı qərarlar verirlər.

Pasportdakı rəqəm ən əhəmiyyətsiz məqamdı

Cəmiyyətdə belə bir stereotip formalaşıb ki, 70 və ya 75 yaşdan sonra hər kəs təhlükəli sürücüyə çevrilir. Halbuki iki həmyaşıd insan arasında sağlamlıq baxımından çox böyük fərq ola bilər.

Bir nəfər gündəlik idman edir, qan təzyiqi normaldır, görməsi yaxşıdır və avtomobili təhlükəsiz idarə edir. Digər bir şəxs isə 50 yaşında ciddi ürək problemi yaşayır, güclü dərmanlar qəbul edir və diqqətini toplamaqda çətinlik çəkir. Belə olan halda yalnız yaş göstəricisinə əsaslanmaq obyektiv yanaşma hesab edilə bilməz.

Əzbərimiz: "Yaşlı sürücülər mütləq təhlükəlidir"

Bu fikir də reallığı tam əks etdirmir. Bəli, müəyyən yaşdan sonra bəzi insanlarda fiziki imkanlar zəifləyə bilər. Amma bu, bütün yaşlı sürücülərə aid deyil.

Əksinə, bir çox yaşlı sürücü gündəlik qısa məsafələrdə avtomobil idarə edir, gecə saatlarında və ağır hava şəraitində yola çıxmır, öz imkanlarını düzgün qiymətləndirir. Bu davranış təhlükəsizliyi artıran amillərdəndir.

Gənclik avtomatik üstünlük deməkdir

Gənc olmaq daha yaxşı sürücü olmaq anlamına gəlmir. Təcrübəsizlik, özünə həddindən artıq güvən, sürət həvəsi və diqqəti telefona yönəltmək qəza riskini artıran əsas səbəblər sırasındadır. Bir çox ekspert hesab edir ki, təhlükəsiz sürücülüyün əsas düşməni yaş deyil, məsuliyyətsiz davranışdır.

Dünya hansı yolu seçir?

Bir çox inkişaf etmiş ölkələrdə maksimum yaş həddi tətbiq edilmir. Bunun əvəzinə müəyyən yaşdan sonra sürücülər daha tez-tez tibbi müayinədən keçir, görmə və eşitmə testləri verirlər. Bəzi ölkələrdə həkimlər sağlamlıq vəziyyətinə əsasən sürücülük hüququnun davam edib-etməməsi barədə rəy təqdim edirlər. Bu yanaşma həm təhlükəsizliyi qoruyur, həm də sağlam yaşlı insanların hüquqlarını məhdudlaşdırmır.

Bir sözlə, sükan arxasında təhlükəsizliyi müəyyən edən əsas meyar doğum tarixi deyil. İnsan neçə yaşında olursa-olsun, əgər görməsi, eşitməsi, reaksiya sürəti, psixoloji vəziyyəti və ümumi sağlamlığı avtomobil idarə etməyə imkan verirsə, yalnız yaşına görə onun sürücülük hüququnun məhdudlaşdırılması düzgün yanaşma sayılmır.

Digər tərəfdən, uzun müddət ərzində qazanılmış sürücülük təcrübə yol hərəkətindən ən qiymətli üstünlüklərdən biridir. Təcrübə risklərini nəzarəti, soyuqqanlı qərar verməyi və daha çox vəziyyətdən yayınmağı öyrədir.

Bu gözləntilərə yanaşması yaş sürəti deyil, tibbi nəzarət göstəricilərinin qiymətləndirilməsi və sürücülüklərin obyektiv yoxlanılması lazımdır. Çünki sükan arxasında təhlükəni yaradan əsas amil insanın yaşı deyil, onun səhhəti və məsuliyyətidir.