Talamus nədir? Talamusun vəzifələri və funksiyaları

Talamus beynin orta hissəsində yerləşən və iybilmə hissi istisna olmaqla, demək olar ki, bütün duyğu məlumatlarının keçid nöqtəsi olan bölgədir. Görmə, eşitmə, toxunma və dadbilmə kimi duyğulardan gələn məlumatları qəbul edərək beyin qabığına (korteksə) ötürür. Talamus həmçinin motor siqnallarını bazal qanqlionlar və beyin qabığı arasında ötürərək hərəkətlərin koordinasiyasına kömək edir. Yuxu və oyanıqlıq dövrünü tarazlayaraq huşun qorunmasını təmin edir, diqqət proseslərində aktiv rol oynayır və beyin bölgələri arasında məlumat axışını tənzimləyir.

Milli.Az xəbər verir ki, talamus sinir sisteminin vacib bir idarəetmə nöqtəsidir və beynin məlumat axışını tənzimləyir. O, "beyin ötürmə stansiyası" kimi fəaliyyət göstərir və gələn siqnalları aidiyyəti beyin bölgələrinə yönləndirir. Talamus müxtəlif nüvələrdən (anterior, medial, lateral, ventral, posterior) ibarətdir. Bu bölgələr talamusun beyin strukturları ilə effektiv ünsiyyət qurmasını təmin edir. Həmçinin hipotalamusla sıx əlaqəsi sayəsində hormonal və avtonom sistemlərin işinə təsir göstərir.

Talamus beynin harasında yerləşir?
Talamus beynin mərkəzində, iki yarımkürə arasında, dərində yerləşir. Beyin kötüyü ilə birbaşa əlaqəli olması, alt beyin ilə üst beyin arasında siqnal ötürülməsini mümkün edir. Limbik sistemə yaxınlığı sayəsində emosional və idrak proseslərinin işlənməsinə töhfə verir. Sağ və sol yarımkürələr arasında simmetrik yerləşimi ünsiyyəti və funksionallığı dəstəkləyir.

Talamusun vəzifələri nələrdir?
Talamusun vəzifələrini belə sıralamaq olar:

Hərəkət nəzarəti: Motor siqnallarını optimallaşdırır.

Duyğular və idrak: Limbik sistemlə işləyərək emosional və zehni funksiyaları dəstəkləyir.

Yuxu ritmi: Yuxu və oyanıqlıq dövrlərini tənzimləyir.

Huşun qorunması: Məlumatların inteqrasiyasını təmin edir.

Məlumat ötürülməsi: Beyin qabığı ilə əlaqə quraraq məlumatı lazımi bölgəyə çatdırır.

Ağrı və hissiyyat: Bəzi bölgələri ağrının qəbulu və bədən hissiyyatının tənzimlənməsində iştirak edir.

Diqqət: Məlumatları süzgəcdən keçirərək diqqət və qavrayışı nizamlayır.

Talamus zədələndikdə nə baş verir?
Talamus beynin mərkəzi strukturu olduğu üçün zədələnməsi müxtəlif sinirsel və zehni problemlərə yol aça bilər:

Hərəkət koordinasiyası: Motor və duyğu ötürülməsi pozula bilər, hərəkət koordinasiyası zəifləyə bilər.

Yaddaş və diqqət: Öyrənmə və fokuslanma çətinləşə bilər.

Talamik insult: Ani iflic, keyləşmə və ya koordinasiya itkisi müşahidə edilə bilər.

Həssaslıq pozğunluğu: Xarici qıcıqlandırıcılara qarşı həddindən artıq həssaslıq və ya reaksiya verməmə halları yarana bilər.

Talamik ağrı sindromu: Bədəndə daimi yandırıcı və sancıcı ağrılar hiss oluna bilər.

Ruh halı: Emosional və qərarvermə qabiliyyəti təsirlənə bilər.

Zədələnmə yaddaş itkisinə səbəb olurmu? Bəli, xüsusilə qısamüddətli yaddaşda problemlər yarada bilər.

Talamik insult nədir? Talamusu qidalandıran damarların tutulması və ya zədələnməsi nəticəsində yaranan iflic növüdür.

Talamik ağrı necə hiss edilir? Daimi yandırıcı və sancıcı, bəzən kəskin ağrı kimi hiss olunur.

Hərəkətlə əlaqəsi nədir? İxtiyari hərəkətlərin planlanması və düzgün icrası üçün vacib mərkəzdir.

Görmə və ya eşitməyə təsir edirmi? Görmə və eşitmə duyğularını işlədiyi üçün zədələnmə halında siqnalların beyin qabığına çatmasında problemlər yarana bilər.

Müalicə olunurmu? Reabilitasiya, fizioterapiya və dərman müalicəsi ilə funksional itkilərin azaldılması mümkündür.

Limbik sistemlə əlaqəsi varmı? Bəli, emosional reaksiyaların və yaddaş proseslərinin tənzimlənməsində limbik sistemlə sıx işləyir.

Müəllif: Ülkər Vəliyeva (Milli.Az redaktor)