Təhlükələr və imkanlar dünyası: 2025ci ildə Trampdan nə gözləmək olar? analitikdən açıqlama

"Trampın gözlənilməz davranışı danışıqlarda üstünlük yarada bilər, lakin beynəlxalq sabitlik üçün riskli ola bilər..."

2025-ci il qlobal geosiyasi hadisələr baxımından daha mürəkkəb görünür. Təhlükələrlə dolu bir dünya, kölgə münaqişələrinin açıq müharibəyə çevrilə biləcəyi bir nöqtəyə yaxınlaşır.

Moderator.az xəbər verir ki, bu barədə "Politico" nəşrinin keçmiş baş redaktoru, "Financial Times" və ''The Wall Street Journal" nəşrlərinin analitiki Metyu Kaminski yazır.

Analitik 2025-ci ili "misilsiz imkanlar dövrü" adlandırıb: elmi nailiyyətlər və süni intellekt əsasında texnologiyaların inkişafı həyatımızı daha yaxşı istiqamətə dəyişir. Təhlükə ilə potensial arasındakı bu ziddiyyət dünyanın reaksiya verməsini tələb edən əlavə bir amildir.

2024-cü il seçkilərindən Sonra yeni qlobal mənzərə

Əksər demokratik ölkələr seçkilərini başa vurub. Bir çoxunda siyasi liderlər dəyişib: Meksika, Hindistan, Cənubi Afrika, Böyük Britaniya, Fransa və Avropa İttifaqı mühüm siyasi dəyişikliklərin şahidi olub. Eyni zamanda, Çin, Rusiya və İran azadlıqları məhdudlaşdırmağa davam edir, lakin öz daxili problemləri ilə üzləşir.

ABŞ-da Donald Trampın hakimiyyətə qayıtması dönüş nöqtəsi ola bilər, Kaminski yazır. Onun ikinci administrasiyası böyük ambisiyalar, özünəinam və daxili və xarici siyasəti radikal şəkildə dəyişmək istəyilə gəlir. Bu, rəqibləri narahat etsə də, müttəfiqlərə ümid verir.

Avtokratik rejimlərin zəifliyi dünyaya təhlükədir

Çin və Rusiya güclü görünməyə çalışsalar da, zəifləyir. Çinin qlobal iqtisadiyyatda payı azalır, Rusiya isə Ukrayna müharibəsi səbəbindən daha da dərin iqtisadi problemlərlə üzləşir. İran isə Yaxın Şərqdə əsas müttəfiqlərini itirərək ciddi itkilər verib: Əsəd rejiminin devrilməsi və HAMAS ilə "Hizbullah"ın zəifləməsi buna misaldır.

Lakin onların zəifliyi onları daha təhlükəli edir, bu ölkələr daxili sabitliyi qorumaq üçün güc nümayiş etdirməyə çalışır. Bu, Çinin Tayvana hücumu və ya Rusiyanın Ukraynaya qarşı təcavüzünün artması kimi yeni macəralar riskini artırır.

Geosiyasət - ABŞ-ın rolu

ABŞ ili əvvəlkindən daha yaxşı vəziyyətdə başa vurur. Ölkə iqtisadiyyatı güclü göstəricilər nümayiş etdirir, texnoloji və hərbi liderlik isə şəksiz olaraq qalır. Lakin Trampın ikinci prezidentlik dövründə qarşılaşacağı çağırışlar çoxdur. O, Ukrayna, Yaxın Şərq və Asiya kimi üç əsas regionda qətiyyətini sübut etməlidir.

Yaxın Şərqdə ABŞ Əsəd rejiminin devrilməsi və İranın zəifləməsindən istifadə edərək İsrailin Səudiyyə Ərəbistanı ilə münasibətlərini normallaşdıra bilər. Avropada əsas vəzifə Rusiyanı cilovlamaq və Ukraynanı dəstəkləməkdir, çünki Ukraynanın qələbəsi yalnız Avropa üçün deyil, Asiyada Çinin qarşısını almaq üçün də əhəmiyyətlidir.

Kaminski qeyd edir ki, Trampın qayıdışı qarışıq hisslər oyadır. Onun qərarlı və praqmatik yanaşması ABŞ-ı gücləndirə bilər, lakin müttəfiqlər onun etibarlılığına şübhə ilə yanaşır. Onun gözlənilməzliyi danışıqlarda üstünlük yarada bilər, lakin beynəlxalq sabitlik üçün də riskli ola bilər. 

Tramp və müharibə - ABŞ-ın yeni prezidentindən nə gözləmək olar?

Xəbər verildiyi kimi, Qərb mətbuatı məlumatlı mənbələrə istinadən ABŞ-ın yeni seçilmiş prezidentinin "sülh planı"nın Ukraynanın 20 il müddətində NATO-ya üzvlükdən imtinası və cəbhə xəttinin dondurulmasını nəzərdə tuta biləcəyini yazıb. Mənbələrin sözlərinə görə, Tramp hələlik Rusiya prezidenti Vladimir Putini və Ukrayna prezidenti Vladimir Zelenskini danışıqlar masasına əyləşdirməyin yolunu bilmir.

Yeni Geosiyasi Tədqiqatlar Şəbəkəsinin direktoru Mixail Samus hesab edir ki, ABŞ-ın yeni seçilmiş prezidenti Donald Tramp Rusiya diktatoru Vladimir Putin və Ukrayna prezidenti Vladimir Zelenski ilə iki ayrı memorandum imzalaya bilər. O, həmçinin Trampın müharibəni dondurmağa çalışacağını düşünür, çünki müharibəni tamamilə bitirmək mümkün deyil.

Ukraynanın ABŞ-dakı keçmiş səfiri Oleq Şamşur isə Trampın sülh planının əsas elementlərinin necə olacağını yalnız təxmin etməyin mümkün olduğunu bildirib. "Düzünü desək, bildiklərimiz nəinki nikbinlik vermir, əksinə, dərin bədbinkiyə aparır", - Şamşur qeyd edib.