2025ci il ilin əsas riskləri: Dünyanı gözləyən təhlükələr

Bu il dünya siyasətində əsasən müharibələr ili ən böyük risk olaraq görülsə də, ekstremal hava hadisələri ən mühüm uzunmüddətli təhlükə kimi önə çıxır.

“Cebheinfo.az” xəbər verir ki, Dünya İqtisadi Forumunun (DİF) hər il Davosda keçirilən illik toplantıları öncəsi hazırladığı “Qlobal Risklər Hesabatı 2024” hesabatı dərc olunub.

Hesabat 2024-cü ilin sentyabr-oktyabr ayları arasında aparılan sorğunun nəticələrini əhatə edir və bu sorğuda dünyanın hər yerindən 900 risk eksperti, siyasətçi və sənaye liderləri uzun və qısamüddətli qlobal riskləri təhlil edir.

Hesabat artan geosiyasi, ekoloji, sosial və texnoloji problemlərin sabitliyi və inkişafı təhdid etdiyi, getdikcə parçalanan qlobal mənzərəni təqdim edir.

Bu ilki sorğunun nəticələrində iqtisadi risklər daha az nəzərə çarpsa da, sosial və geosiyasi gərginliklə bağlı narahatlıq mənbəyi olmaqda davam edir.

Sorğu iştirakçıları dünyanın uzunmüddətli perspektivi ilə bağlı qısamüddətli perspektivdən daha pessimist mənzərə yaradırlar. 

Respondentlərin demək olar ki, üçdə ikisi 2035-ci ilə qədər, xüsusən də artan ekoloji, texnoloji və sosial problemlər səbəbindən daha təlatümlü və fırtınalı qlobal mənzərəni proqnozlaşdırır.

Hesabata görə, respondentlərin 23 faizi dövlət əsaslı silahlı münaqişələrin bu il ən böyük risk olduğunu düşünür, ekstremal hava hadisələri isə ilk 10 risk arasında ikinci yerdədir.

Bunları geoiqtisadi münaqişə, dezinformasiya, sosial qütbləşmə, iqtisadi tənəzzül, yer sistemində kritik dəyişikliklər, iqtisadi imkanların olmaması və ya işsizlik, insan hüquqlarının və vətəndaş azadlıqlarının aşınması və bərabərsizlik izləyir.

Növbəti iki il ərzində risklər baxımından yalnış məlumatlandırma və dezinformasiya ardıcıl ikinci il üçün əsas risk olaraq qalır. 

Bu, dezinformasiyanın milli və beynəlxalq bölünmələri gücləndirərək sosial birliyə və idarəetməyə yaratdığı təhlükələri vurğulayır.

Ekstremal hava hadisələri, sosial qütbləşmə, kibercasusluq və müharibə də növbəti iki il üçün ilk 10 risk sırasına daxildir.

Respondentlərin yarıdan çoxu beynəlxalq əməkdaşlığın parçalanmasını əks etdirən növbəti iki il ərzində dünyada qeyri-sabitlik gözləyir.

Növbəti 10 il üçün 10 ən böyük uzunmüddətli risklər arasında ekoloji risklər birinci yerdədir.

Bunun ardınca biomüxtəlifliyin itirilməsi və ekosistemin dağılması, yer sistemində kritik dəyişikliklər, təbii ehtiyatların tükənməsi, dezinformasiya və dezinformasiya, süni intellekt texnologiyalarının mənfi nəticələri, bərabərsizlik, sosial qütbləşmə, kibercinayətkarlıq və çirklənmə gəlir.

Hesabata görə, uzunmüddətli proqnozlar qlobal əməkdaşlıq mexanizmlərinin artan təzyiqlə üzləşdiyini göstərir. 

İştirakçıların 64 faizi dünyanın orta və böyük gücləri arasında rəqabətlə müşahidə olunan parçalanmış qlobal nizamı proqnozlaşdırsalar da, çoxtərəflilik baxımından ciddi çətinliklərin olacağını düşünürlər.

Qısa və uzunmüddətli perspektivdə qeyri-bərabərlik və sosial qütbləşmə kimi risklər ön plana çıxsa da, qeyri-qanuni iqtisadi fəaliyyətlər, artan borc yükləri və strateji resursların müəyyən bölgələrdə cəmləşməsi ilə bağlı artan narahatlıqlar qlobal iqtisadiyyatda sabitliyi poza biləcək zəifliklər kimi qiymətləndirilir. 

Bu kontekstdə hesabat qeyri-sabitliyin qarşısını almaq, etimadı bərpa etmək və hamı üçün davamlı və əhatəli gələcəyi təmin etmək üçün ölkələri dialoqa üstünlük verməyə, beynəlxalq əlaqələri gücləndirməyə və əməkdaşlığı təşviq etməyə çağırır.

DİF-in baş direktoru Mirek Duşek hesabatın nəticələrini şərh edərək deyib: 

"Artan geosiyasi gərginlik, qlobal etimadın pisləşməsi və iqlim böhranı qlobal sistemi heç vaxt olmadığı qədər gərginləşdirir. 

Ölkələr arasında parçalanma və risklərin artması ilə yadda qalan dünyada liderlərin bir seçimi var. 

O da əməkdaşlığı, möhkəmliyi təşviq etmək və ya artan qeyri-sabitliklə üzləşmək. Risklər heç vaxt bu qədər yüksək olmayıb".

Nigar
“Cebheinfo.az”

Bizi Telegramda izləyin

Problemlərinizi bizə yazın, şahidi olduğunuz hadisələri çəkib göndərin