Tehran yolunu dəyişir: İran ABŞ la danışıqlara qayıdır

İsraillə 12 günlük müharibədən iki ay sonra İranın ali rəhbərliyi ABŞ-la nüvə proqramı üzrə danışıqları bərpa etmək imkanını müzakirə etməyə başlayıb. 

Qaynarinfo xəbər verir ki, Qərb agentliklərinin məlumatına görə, bu qərara səbəb, İslam Respublikasının siyasi sisteminin növbəti genişmiqyaslı hərbi qarşıdurmaya tab gətirə bilməyəcəyi və 2015-ci il nüvə sazişi çərçivəsində ləğv edilmiş BMT Təhlükəsizlik Şurası sanksiyalarının bu il yenidən tətbiq olunması ehtimalıdır. İran siyasi elitasının mülayim qanadı vətəndaş qarşıdurmasının və hakimiyyətin dağılmasının qarşısını almaq üçün daha dərin siyasi islahatlar təklif edir.

"Reuters” agentliyinin məlumatına görə, İranın ali rəhbərliyi diplomatiyanı ABŞ və İsraillə gələcək hərbi toqquşmadan qaçmaq və siyasi sistemin sabitliyini qorumaq üçün yeganə çıxış yolu hesab edir. Ali lider Ayətullah Əli Xamenei artıq ölkənin dini rəhbərləri ilə bu məsələdə konsensus əldə edib. Qərb diplomatlarının sözlərinə görə, 12 günlük müharibə nəticəsində hərbi potensialın tükənməsi, Yaxın Şərqdəki müttəfiq qrupların zəifləməsi və iqtisadi böhran səbəbindən Tehran hazırda ən zəif mövqedədir.

"The Telegraph”ın yazdığına görə, bu məsələ üzrə daxili müzakirələr İran Ali Milli Təhlükəsizlik Şurasının təşəbbüsü ilə başlanıb. Şura prezident Məsud Pezeşkianın administrasiyasına "gec olmadan danışıqlara yol tapmaq” çağırışı edib. Əsas narahatlıq isə Avropa üçlüyünün (Böyük Britaniya, Almaniya, Fransa) "snapback” mexanizmindən istifadə edərək BMT Təhlükəsizlik Şurasının əvvəlki sanksiyalarını bərpa edə biləcəyi ilə bağlıdır. Bu imkan yalnız 18 oktyabr 2025-ci ilə qədər qüvvədədir və Avropa ölkələri danışıqlar bərpa olunmasa, bundan istifadə edəcəklərini bildiriblər. Mənbənin sözlərinə görə, yenidən tətbiq ediləcək sanksiyalar İsraillə müharibədən daha ağır zərbə vura bilər.

İranda son günlər danışıqların bərpası çağırışları güclənib. 12 avqustda birinci vitse-prezident Məhəmməd Rza Aref "ölkənin maraqlarını qorumaq üçün bərabər şərtlərlə danışıqlara hazır olduqlarını” bəyan edib. O, ABŞ-ın uranın zənginləşdirilməsi proqramından tam imtina tələbini isə "zarafat” adlandırıb. 10 avqustda prezident Pezeşkian sərt xətt tərəfdarlarına müraciət edərək bildirib: "Siz ABŞ administrasiyası ilə danışmaq istəmirsiniz? Bəs nə etmək istəyirsiniz? Müharibəyə başlamaq? Danışıqlara qatılmaq təslim olmaq demək deyil!”

13 avqustda sabiq prezident Həsən Ruhani də gərginliyin azaldılmasını zəruri adlandırıb: "Əgər Avropa, qonşularımız, Şərq və Qərblə, hətta ABŞ-la münasibətləri yaxşılaşdırmaq və gərginliyi azaltmaq ölkəmizin maraqlarına uyğundursa, niyə də olmasın? Bu, təkcə pis deyil, əksinə, bizim borcumuzdur". Ruhani həmçinin daxili və xarici siyasətdə ciddi islahatlara çağıraraq xəbərdarlıq edib ki, bunlar olmadan ölkə yeni böhranlarla üz-üzə qala bilər.

Aydın