Tələbələrdən tutulan pullar: hər ay 100 min manat hara gedir?

Ali təhsil ocaqlarında təhsil alan birinci kurs tələbələri deyirlər ki, onların şəxsi razılığı olmadan hər ay təqaüdlərindən 3 manat çıxılır. Oxu.az yazıb ki, bunun səbəbi özləri də bilmədən Tələbə Həmkarlar İttifaqı Komitəsinə məcburi üzv olmalarıdır.

“Təqaüdümüzdən tutulan pulun Tələbə Həmkarlar İttifaqı Komitəsinə köçürülməsi ilə razı deyiləm. Çünki bu məsələni qərarlaşdıranda məndən fikrimi soruşmayıblar. 3 manata belə ehtiyacı olan tələbələr var?”, - deyə onlardan biri narazılığını bildirib.

Statistikaya görə, bu gün ali təhsil ocaqlarında 180 mindən çox tələbə təhsil alır. Onların 70 minə qədəri dövlət sifarişi ilə oxuyur. Təxminən 35 min tələbə hər ay təqaüd alır və nəzərə alsaq ki, hər ay bu məbləğdən 3 manat tutulur, bu isə ayda 100 min manatdan çox vəsaitin toplanması deməkdir.

Təhsil eksperti Ramin Nurəliyevin sözlərinə görə, tələbələrin sözügedən təşkilata üzv olması onların istəklərinə uyğun həyata keçirilməlidir: “Əgər tələbə məcburi olaraq bu təşkilata üzv olursa, öz istəyi ilə ərizə yazaraq oradan xaric olunmasını tələb edə bilər. Burada məcburiyyət yolverilməzdir”.

Universitetlərdə tələbələrin həmkarlar ittifaqı üzvlüyü və onlardan toplanan vəsaitlə bağlı yaranan müzakirələrə təhsil eksperti Elmin Nuri münasibət bildirib. Ekspert “Yeni Müsavat”a açıqlamasında qeyd edib ki, bu cür təşkilatlar yalnız Azərbaycanda deyil, dünyanın bir çox ölkəsində fəaliyyət göstərir və əsas mexanizm birmənalı şəkildə ianələr və könüllü iştirak əsasında formalaşır: “Ümumiyyətlə, Həmkarlar İttifaqı istər könüllü üzvlük, istərsə də könüllü üzvlərdən gələn ianələr hesabına formalaşan bir mexanizmdir. Bu, dünyanın hər yerində belədir. İstər təhsil sahəsində, istər tibb və digər sahələrdə həmkarlar təşkilatları mövcuddur. Hamısı eyni prinsiplə, könüllülük və şəffaf ianə əsasında fəaliyyət göstərməlidir”.

Ekspertin fikrincə, həmkarlar ittifaqı yalnız ildə bir dəfə verilən putyovkalarla məhdudlaşmamalı, sosial dəstək, hüquqi yardım, tələbələrin və müəllim heyətinin sosial rifahının yüksəldilməsi ilə də məşğul olmalıdır. Həmkarlar İttifaqının nizamnaməsində bu vəzifələr ətraflı şəkildə qeyd olunub.

Elmin Nuri

Bununla belə, Elmin Nuri universitetlərdə tələbələrdən ianələrin toplanması və istifadəsi məsələsində şəffaflıq təmin olunmasının vacibliyinə də diqqət çəkib: “Bu məsələnin nə dərəcədə düzgün və hüquqi əsaslarla həyata keçirildiyini mən şəxsən deyə bilmərəm. Bunun üçün tələbələr arasında sorğular keçirilməli, universitetlərin rəsmi açıqlamaları təqdim olunmalı və ən əsası Təhsil Həmkarlar İttifaqının rəsmi mövqeyi ictimaiyyətə açıqlanmalıdır”.

Hüquqşünas Əkrəm Həsənov isə “Yeni Müsavat”a açıqlamasında həm hüquqi, həm də etik baxımdan bu praktikanın tamamilə qanunsuz olduğunu bildirib. Əkrəm Həsənov qeyd edib ki, istər tələbələr, istərsə də işçilər üçün həmkarlar ittifaqına üzvlük yalnız könüllülük prinsipi əsasında həyata keçirilməlidir: “Bu, əlbəttə ki, qanunsuzluqdur. Təkcə tələbələr yox, dövlət orqanlarında çalışan işçilər də məcburi şəkildə həmkarlar ittifaqına üzv edilirlər. Üstəlik, maaşlardan və ya tələbələrin təqaüdlərindən aylıq olaraq 2 faiz tutularaq Həmkarlar Konfederasiyasına köçürülür. Bu, açıq şəkildə qanuna ziddir”.

Əkrəm Həsənov

Hüquqşünas vurğulayıb ki, həm Azərbaycan Konstitusiyasında, həm də “Həmkarlar İttifaqları haqqında” Qanunda üzvlüyün yalnız və yalnız könüllü əsasda həyata keçirilməsi qeyd olunub: “Könüllülük o deməkdir ki, şəxs özü ərizə yazaraq üzv olmaq istədiyini bildirməlidir. Əks halda, bu vəsaitin ondan tutulması cinayət xarakteri daşıyır. Mən tələbə olduğum illərdə də, 1994-cü ildən 2000-ci ilə qədər bu məsələyə qarşı çıxmışam. Bakı Dövlət Universitetinin və Təhsil Nazirliyi yanındakı Tələbə Şuralarının sədri olduğum dövrdə dəfələrlə bu haqda çıxışlar etmişəm, mətbuatda məqalələr də dərc etdirmişəm”.

Ə.Həsənov əlavə edib ki, bu vəsaitin necə xərcləndiyi ilə bağlı da ciddi suallar var: “Sizdən xəbərsiz pul tutulur, həmkarlar ittifaqına köçürülür, amma bu pullarla nə edildiyi bilinmir. Təəssüf ki, şəffaflıq yoxdur. Bəzən bəzi üzvlərə istirahət zonalarına putyovka verilir, lakin bu da sistemli və bərabər əsaslı şəkildə həyata keçirilmir. Toplanan vəsaitin çox cüzi hissəsi istifadə olunur, qalanının aqibəti bilinmir”.

Hüquqşünas deyir ki, istənilən tələbə və ya işçi bu günə qədər ondan qanunsuz şəkildə tutulan vəsaitin qaytarılmasını hüquqi qaydada tələb edə bilər: “Qanunsuz tutulan vəsaitlə yanaşı, həmin məbləğin illik 5 faizlə birlikdə geri qaytarılması da tələb oluna bilər. Əgər bu qaydaya əməl olunmursa, vətəndaş məhkəməyə müraciət edərək öz hüquqlarını təmin edə bilər. Bu, SSRİ-dən qalmış bir vərdişdir. Necə ki, sovet dövründə insanları məcburən həmkarlar ittifaqına üzv edirdilər, bu gün də bu yanaşma davam etdirilir. Amma bu, nə hüquqa, nə də ədalətə sığır. Üstəlik, Azərbaycanda fəaliyyət göstərən həmkarlar ittifaqları dünyanın qəbul etdiyi modelə uyğun deyil. Xaricdə bu qurumlar işçilərin və tələbələrin hüquqlarını qoruyan, onlara real dəstək verən strukturlardır. Bizdə isə bu təşkilatlar faktiki olaraq dövlət strukturu kimi fəaliyyət göstərir və ideal fəaliyyəti də müşahidə olunmur”.