Tənbəlliyi tükənmişlikdən ayırmağın yolu

Rusiyalı biznes-psixoloq Yekaterina Katalina bildirib ki, tükənmişlik (burnout) çox vaxt tənbəllik və ya intizamsızlıq kimi görünə bilər.

Ölkə.az xəbər verir ki, o, “Lenta.ru”ya müsahibəsində bu iki vəziyyəti bir-birindən necə ayırmağın yollarını izah edib.

Ekspertin sözlərinə görə, hər iş görmək istəməmək zəif iradədən xəbər vermir. Bəzən tənbəllik hətta faydalı ola bilər, çünki insanın enerjisini qorumasına və işi daha sadə üsulla həll etməsinə kömək edir. Lakin işləri təxirə salmaq daimi xarakter alırsa, ofisə getmək belə çətinləşirsə və günün əvvəlindən diqqəti toplamaq mümkün olmursa, bu artıq həddindən artıq yüklənmənin və ya tükənmişliyin əlaməti ola bilər.

“Əbəs yerə demirlər ki, tənbəllik tərəqqinin mühərrikidir. Əgər sosial şəbəkələr üçün məzmun planını hazırlamaq məqsədilə süni intellektdən istifadə ediriksə, bunda pis heç nə yoxdur. Yetər ki, sonradan həmin ideyalar konkret layihəyə uyğunlaşdırılsın”, – deyə o bildirib.

Psixoloqun sözlərinə görə, problem insanın sadəcə işi asanlaşdırmağa çalışması deyil, müntəzəm olaraq özünü işləməyə məcbur edə bilməməsidir. Belə insanlar tez-tez telefona baş qatır, siqaret fasilələrinə çıxır, ən sadə tapşırıqları yerinə yetirməzdən əvvəl uzun müddət hazırlaşır və ya işə getməkdə çətinlik çəkirlər.

“Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı tükənmişliyi öhdəsindən gəlinməyən xroniki iş stresinin nəticəsi olan peşəkar fenomen kimi xarakterizə edir. Onun əsas əlamətləri emosional və fiziki tükənmə, işdən psixoloji uzaqlaşma, işə qarşı mənfi münasibət və peşəkar effektivliyin azalmasıdır. Bununla belə, tükənmişlik tibbi diaqnoz hesab edilmir”, – deyə ekspert vurğulayıb.

Katalinanın sözlərinə görə, tükənmiş insan kənardan tənbəl görünə bilər. Çünki belə şəxslər diqqəti cəmləməkdə çətinlik çəkir, tapşırıqları daha yavaş yerinə yetirir, xahişlərə qarşı əsəbi reaksiya verir və əvvəllər rahatlıqla gördükləri işlərə maraqlarını itirirlər. Psixoloq qeyd edib ki, bunlar orqanizmin yükü azaltmaq cəhdidir.

Ekspert tükənmişliklə üzləşən insanlara ilk növbədə özlərini qınamamağı, problemin səbəbini araşdırmağı tövsiyə edib.

“Əsas məsələ hansı tapşırıqları təxirə salmaq istədiyinizi anlamaqdır: darıxdırıcı, məsuliyyət baxımından qorxuducu, həddindən artıq çətin və ya artıq mənasını itirmiş işlərimi? Bundan başqa, sağlamlıq vəziyyətini də yoxlamaq vacibdir. Bəzi xəstəliklər, o cümlədən endokrin pozğunluqlar iş qabiliyyətinə təsir göstərə bilər. Buna görə də daimi zəiflik, yuxululuq və enerjinin kəskin azalması müşahidə olunursa, bunu xarakter xüsusiyyəti kimi qəbul etmək əvəzinə həkimə müraciət etmək lazımdır”, – deyə biznes-psixoloq bildirib.

Mütəxəssisin fikrincə, istirahətin necə keçirilməsi də böyük əhəmiyyət daşıyır. Məsələn, həftəsonu yalnız uşaqlara baxmaq, yemək bişirmək, ev təmizləmək və digər məişət işləri ilə keçirsə, insan formal olaraq işləməsə də, əslində dincəlmir və bazar ertəsi işə enerji ehtiyatı olmadan qayıdır.

“Əsas məsələ tükənmişliyi özünü məcbur etməklə müalicə etməyə çalışmamaqdır. Bu, çox vaxt vəziyyəti daha da pisləşdirir. Daha yaxşısı, vəziyyəti təhlil etməkdir: nə qədər yatırsınız, həqiqi istirahətiniz varmı, hansı tapşırıqlar sizdən daha çox enerji alır, harada yükü azaltmaq mümkündür, hansı işləri başqalarına həvalə etmək və ya rəhbərlə müzakirə etmək olar? Tənbəllik fasilədən, fəaliyyət dəyişikliyindən və ya normal istirahətdən sonra keçir. Tükənmişlik isə uzun müddət davam edir: insan dincəlsə belə özünü bərpa edə bilmir, motivasiyasını itirir, əsəbiləşir və gündəlik işlərinin öhdəsindən getdikcə daha çətin gəlir. Belə vəziyyətdə məsələ bir az da dözmək deyil, enerjini bərpa etmək və vaxtında kömək almaqdır”, – deyə psixoloq sözlərini yekunlaşdırıb.

Həmidə İbrahimova