Tənhalıq orqanizmdə təhlükəli proseslərə SƏBƏB olur

Alimlər təxminən iki milyon insanın məlumatlarını təhlil edərək gözlənilməz nəticəyə gəliblər.

Lent.az xarici mediaya istinadən xəbər verir ki, tənhalıq hissi psixi sağlamlığa ünsiyyətin azlığından daha ciddi zərər vura bilər. Tədqiqatçılar yüz minlərlə insanın məlumatlarını araşdıraraq nəticələri bir neçə elmi üsulla müqayisə ediblər.

Araşdırma müəllifləri qeyd ediblər ki, tənhalıq uzun müddətdir depressiya, narahatlıq və həyat keyfiyyətinin azalması ilə əlaqələndirilir. Lakin indiyədək əsas sual açıq qalırdı: tənhalıq bu problemlərə səbəb olur, yoxsa psixi vəziyyət pisləşdikdən sonra yaranır?

Bunu müəyyənləşdirmək üçün alimlər üç müstəqil təhlil metodunu birləşdirən yanaşmadan istifadə ediblər. Bu üsul eyni fərziyyəni müxtəlif istiqamətlərdən yoxlamağa və təsadüfi nəticələrin ehtimalını azaltmağa imkan verib.

Araşdırmanın ilk mərhələsində mütəxəssislər gəlir səviyyəsi, təhsil və nəticələrə təsir göstərə biləcək digər amilləri nəzərə alaraq müxtəlif səviyyədə tənhalıq yaşayan insanları müqayisə ediblər. Daha sonra eyni ailədə böyümüş bacı və qardaşların məlumatları qarşılaşdırılıb. Bununla da ümumi uşaqlıq dövrünün və ailə mühitinin təsiri mümkün qədər aradan qaldırılıb.

Üçüncü mərhələdə genetik təhlil aparılıb. Alimlər irsi genetik xüsusiyyətlərdən təbii eksperiment kimi istifadə edən Mendel randomizasiyası metodunu tətbiq ediblər. Bu xüsusiyyətlər hələ mayalanma zamanı formalaşdığı və həyat boyu dəyişmədiyi üçün səbəb-nəticə əlaqələrini daha dəqiq müəyyənləşdirməyə kömək edir.

Tədqiqatın əsasını Böyük Britaniyada təxminən 500 min insanın sağlamlıq məlumatlarını uzun illər ərzində toplayan UK Biobank layihəsinin göstəriciləri təşkil edib. Genetik təhlildə isə ümumilikdə iki milyona yaxın insanın iştirak etdiyi araşdırmaların nəticələrindən istifadə olunub. Hər üç metod demək olar ki, eyni nəticəni göstərib. Özünü tənha hiss edən insanlar depressiya, narahatlıq pozuntuları, xoşbəxtlik hissinin azalması, həyatın mənasını itirmə və özünə zərər vurma riski ilə daha çox qarşılaşıblar.

Sosial təcrid, yəni insanın ətrafdakılarla obyektiv olaraq az ünsiyyət qurması isə daha zəif amil kimi qiymətləndirilib. Tənhalıq hissi nəzərə alındıqdan sonra sosial təcridin psixi rifaha təsiri xeyli azalıb.

Araşdırma müəlliflərinin fikrincə, əsas məsələ insanın neçə nəfərlə görüşməsi deyil, özünü ətrafdakılarla nə dərəcədə bağlı hiss etməsidir. Tənhalıq eyni zamanda bir neçə xroniki xəstəliyin paralel inkişaf ehtimalının artması və ümumi həyat keyfiyyətinin aşağı düşməsi ilə də əlaqələndirilib. Bununla belə, fiziki sağlamlıqla bağlı nəticələr tam birmənalı olmayıb. Əvvəlki bəzi araşdırmalarda tənhalığın ürək-damar xəstəlikləri, insult, yüksək təzyiq və ikinci tip diabet riskini artırdığı bildirilirdi. Lakin daha ciddi təhlil üsulları tətbiq edildikdən sonra bu əlaqələrin əksəriyyəti kifayət qədər inandırıcı görünməyib.

Alimlər vurğulayıblar ki, bu nəticə tənhalığın orqanizmə təsir etmədiyi anlamına gəlmir. Sadəcə olaraq, hazırkı məlumatlar belə bir əlaqəni tam təsdiqləmək və ya inkar etmək üçün yetərli deyil. Araşdırmanın mühüm nəticələrindən biri də qapalı dövrənin mövcudluğudur. Tənhalıq psixi vəziyyəti pisləşdirə, psixi pozuntular isə öz növbəsində tənhalıq hissini daha da gücləndirə bilər. Nəticədə insanın bu vəziyyətdən təkbaşına çıxması çətinləşir.

Tədqiqatçılar işin bəzi məhdudiyyətlərini də qeyd ediblər. Tənhalıq yalnız bir sual əsasında qiymətləndirilib və iştirakçılar bu suala cəmi bir dəfə cavab veriblər. Könüllülərin böyük hissəsi orta və yaşlı nəslin nümayəndələri olub. Buna görə də nəticələrin yeniyetmə və gənclərə nə dərəcədə aid olduğu hələ məlum deyil. Buna baxmayaraq, alimlər hesab edirlər ki, tənhalıq yalnız psixoloji problemlərin nəticəsi deyil, həm də müstəqil risk amili kimi qəbul edilməlidir. Onların fikrincə, tənhalıqla mübarizə digər sağlamlıq təhlükələri kimi ictimai səhiyyənin əsas vəzifələrindən birinə çevrilməlidir.