Trampın planı gerçək olacaq: Sülh üçün ciddi addımlar gözlənilir ANALİZ

ABŞ və Avropa İsrailə təzyiq göstərir, atəşkəs qaçılmazdır

Politoloq hesab edir ki, Tramp atəşkəs və sülh prosesini reallaşdırmaq niyyətindədir

ABŞ Prezidenti Donald Tramp və İsrailin Baş naziri Benyamin Netanyahu Vaşinqtonda görüşüb. Görüşün ardınca Tramp birgə mətbuat konfransında Netanyahunun Qəzzada müharibəyə son qoymaq üçün 20 maddəlik sülh planı ilə razılaşdığını bəyan edib. 20 maddəlik planda HƏMAS qruplaşmasının israilli girovları azad etməsi müqabilində İsrailin hərbi əməliyyatı dayandıracağı yazılıb.

Öz növbəsində İsrail ömürlük həbsə məhkum olunmuş 250 fələstinlini azad edəcək. Ayrıca, HƏMAS üzvlərinə amnitsiya tətbiq ediləcək, bir şətlə ki, onlar silahlarını təhvil verəcəklər. Bundan sonra Qəzzanın yenidən bərpası və təhlükəsizlik məsələləri həll olunacaq. Qəzzanın idarəetməsi xüsusi yaradılmış komitəyə həvalə ediləcək. Həmin komitə bələdiyyələr və kommunal xidmətlər formalaşdıracaq. Qəzzanın təhlükəsizliyi beynəlxalq sabitlik qüvvələrinə həvalə ediləcək. Onlar Qəzzada xidmət edəcək polis qüvvələrinin təlimi ilə məşğul olacaq. Plan işə düşən kimi Qəzzaya hərtərəfli humanitar yardımlar daxil olmağa başlanacaq. Netanyahunun Trampın da iştirak etdiyi Qətərin Baş naziri Məhəmməd Əbdül Rəhman Əl-Tani ilə telefon danışığında ondan Dohaya raket zərbəsi endirdiyi üçün üzr istəməsi təsdiqlənib. Netanyahu ölkəsinin gələcəkdə belə hücumlar etməyəcəyini vurğulayıb. Tramp uzun illər davam edən qarşılıqlı narazılıq və anlaşılmazlıqlardan sonra İsrail-Qətər münasibətlərini yaxşılaşdırmaq istəyini ifadə edib. Netanyahu və Əl-Tani Trampın koordinasiyanı, ünsiyyəti yaxşılaşdırmaq, qarşılıqlı narazılıqları həll etmək və təhdidlərin qarşısını almaq üçün kollektiv səyləri gücləndirmək üçün üçtərəfli mexanizm yaratmaq təklifini qəbul ediblər. Tərəflər, həmçinin ABŞ-nin Qəzzada müharibəyə son qoymaq və Yaxın Şərqdə təhlükəsizliyi yaxşılaşdırmaq planını müzakirə ediblər. Tramp deyib ki, Böyük Britaniyanın keçmiş Baş naziri Toni Bleyer onun rəhbərlik edəcəyi yeni beynəlxalq keçid orqanı olan "Sülh Şurası"na qoşulacaq. Vaşinqtonun Qəzza zolağı ilə bağlı təklif etdiyi sülh planına əsasən, "Sülh Şurası" anklavı idarə etmək həvalə olunacaq qeyri-siyasi Fələstin Komitəsinə nəzarət edəcək. Bu komitə fələstinlilərdən və beynəlxalq ekspertlərdən ibarət olacaq: "Biz şuraya digər ölkələrin rəhbərlərini, o cümlədən tanınmış liderləri daxil edəcəyik və şura yaradacağıq. Şurada olmaq istəyənlərdən biri də Böyük Britaniyanın keçmiş Baş naziri Toni Bleyerdir". İsrailin digər xəbər saytı “Kikar” Netanyahunun Qətərdən üzr istəməsi və Trampın Qəzza planını sərt şəkildə tənqid edib. Bu görüşün Təl-Əviv üçün uğursuzluq olduğu bəyan edilib: "Ordumuzun bölgəni tərk etməsi absurddur. Netanyahunun ağ bayraq dalğalandırmaq səlahiyyəti yoxdur". “Washington Post” görüşü “Netanyahu Trampın Qəzza planını qəbul edir, lakin HƏMAS sual işarəsi olaraq qalır” başlığı ilə işıqlandırıb. Xəbərdə bu planın Ağ Evin iki illik amansız müharibəyə son qoymaq səylərini əks etdirdiyi ifadə edilib. Vurğulanıb ki, sülhə gedən yol üçün HƏMAS-ın razılığı da lazımdır. “Sky News” isə "Trampın Qəzza planı Netanyahu üçün sonun başlanğıcı ola bilər" başlığı ilə görüşün təhlilini dərc edib. Almaniya Kansleri Fridrix Merts Trampın Qəzza ilə bağlı sülh planını yüksək qiymətləndirib. Planın müharibəni bitirmək üçün ən yaxşı şans olduğunu vurğulayan F.Merts qeyd edib ki, Almaniya onun həyata keçirilməsinə konkret töhfə verməyə hazırdır. İndi isə HƏMAS buna razılıq verməli və sülh yolunu açmalıdır. Kansler Trampa qətiyyətli səylərinə görə təşəkkür edib. Avropa Komissiyasının Prezidenti Ursula Fon der Lyayen də ABŞ Prezidentinin Qəzzada müharibənin başa çatdırılması üçün təqdim etdiyi sülh təklifini alqışlayıb. O, X platformasındakı paylaşımında tərəfləri bu fürsətdən istifadə etməyə çağırıb, Avropa İttifaqının prosesə töhfə verməyə hazır olduğunu qeyd edib. Rusiya da Fələstin-İsrail münaqişəsinin həlli istiqamətində ABŞ Prezidenti Donald Trampın bütün səylərini dəstəkləyib. Kremlin rəsmi nümayəndəsi Dmitri Peskov bildirib ki, Rusiya ABŞ prezidentinin planının reallaşmasını istəyir. 

Politoloq Elçin Xalidbəyli Sherg.az-a ə deyib ki, əgər ABŞ Prezidenti Donald Tramp məsələyə bu qədər ciddi yanaşırsa, deməli, Yaxın Şərqdə hərbi əməliyyatlar istənilən halda dayandırılacaq. Ekspert vurğulayıb ki, bir müddət öncə Prezident Tramp açıq şəkildə bildirmişdi ki, İsrail Qəzza bölgəsində hərbi əməliyyatları dayandırmalıdır: 

"Tramp deyirdi ki, sivil insanların həlak olmasının qarşısını almaq lazımdır. ABŞ prezidentinin bunu açıq şəkildə ifadə etməsi o demək idi ki, artıq Ağ Evdə bəzi məsələlərin fərqinə varmağa başlayıblar. Birincisi, Vaşinqtonda görürlər ki, İsrailin həm Qəzza bölgəsində, həm də bütövlükdə Yaxın Şərqdə törətdiyi hadisələr beynəlxalq məkanda ciddi etiraz dalğası törədir. Xüsusilə də Avropa Birliyi dövlətləri Fələstinin müstəqilliyinin tanınmasında israrlı mövqe tuturlar, ardıcıl olaraq müstəqil dövlət kimi tanıdıqlarını bəyan edirlər. Ümumiyyətlə, Fələstinin müstəqilliyini tanıyan ölkələrin sayı sürətlə çoxalır. Paralel olaraq Avropa dövlətlərində İsrailə qarşı etirazlar da güclənməkdədir. Avropa ölkələri İsrailə qarşı sanksiyalar tətbiq etmək barədə qərarlar qəbul edirlər. Bütün bunlar Ağ Evin mövqeyinə ciddi təsirini göstərdi. Digər tərəfdən, ABŞ cəmiyyətində də İsrail əleyhinə etiraz dalğası yüksəlməkdədir. Artıq bu məsələ ilə bağlı Amerikanın siyasi elitasında da parçalanma müşahidə olunur. Bəzi siyasilər, konqresmenlər Tramp administrasiyasından İsraili dayandırmağı tələb edirlər. Ağ Ev xarici və daxili təzyiqlərin qarşısında duruş gətirməkdə çətinlik çəkir. Trampın Yaxın Şərqdə atəşkəslə bağlı planlarını təqdim etməsinin səbəbləri bunlardır". 

Analitik qeyd edib ki, hərbi əməkdaşlıqların başlanmasından üzü bəri ABŞ İsrailin dəyişməz ən böyük dəstəkçisi idi: 

"Ancaq bu dəstək ABŞ-nin özünün də beynəlxalq nüfuzuna ciddi zərbə vurmaqda idi. İsrail beynəlxalq hüquq normaları baxımından bütün "qırmızı cizgiləri" aşıb və bu proses uzun müddət davam edə bilməzdi. Görünür, Tramp administrasiyası sülh planının qəbul edilməsi üçün Netanyahu hökumətinə təzyiq göstərib. İsrail ABŞ-nin təzyiqlərinə müqavimət göstərmək fikrində deyil. Çünki ABŞ İsrailə dəstək verməzsə, arxa çıxmazsa, İsrail Yaxın Şəqrdə, o cümlədən Qəzza bölgəsində hərbi əməliyyatları indiki kimi davam etdirə bilməzdi. İsrailin gücünün önəmli hissəsi Amerikanın dəstəyi ilə bağlıdır. Əgər Ağ Ev Qəzza bölgəsində atəşkəsin olmasında maraqlıdırsa, bu, baş verəcək. Yox əgər, bu, sadəcə oyundursa, müəyyən müddət sonra proseslər yenidən hərbi müstəviyə keçəcək. Amma müşahidə olunan odur ki, ABŞ Prezidenti D.Tramp doğrudan da, kütləvi insan tələfatı ilə müşayiət olunan bu savaşı sonlandırmaq niyyətindədir. Böyük ehtimalla, ABŞ rəhbəri qarşısına qoyduğu planı reallaşdırmağa çalışacaq. Hətta atəşkəs və sülh anlaşması əldə edildikdən sonra Böyük Britaniyanın keçmiş Baş naziri Toni Bleyerin rəhbərliyi altında Qəzzada idarəçilik sisteminin qurulması prosesinə başlanma ehtimalı da yüksəkdir".