Trampın Ukrayna planları Aİ ölkələrinə təxminən 3 trilyona başa gələ bilər Bloomberg

ABŞ prezidenti Donald Tramp Avropa İttifaqı liderlərinə Ukraynada sülh üçün nə etməli olduqlarını göstərməyə başlayıb. Bu tələb Avropanın əsas problemini üzə çıxarıb.  

Qaynarinfo xəbər verir ki, Bloomberg-in hesablamalarına görə, Ukraynanın müdafiəsi və Avropa ölkələrinin öz hərbi qüvvələrini gücləndirməsi növbəti 10 ildə qitənin ən iri dövlətlərinə əlavə olaraq 3,1 trilyon dollara başa gələ bilər.  

Bir yüksək vəzifəli avropalı rəsmiyə görə, Rusiya Avropa ilə müqayisədə canlı qüvvə baxımından əhəmiyyətli üstünlüyə malikdir və onun hərbi sənayesi Ukrayna cəbhəsində ordunun tələbatından daha yüksək templə sursat və digər hərbi texnika istehsal edə bilir.  

Aİ üzvləri isə bu arada mübahisə edirlər ki, silah tədarükünü yalnız Avropa istehsalçıları ilə məhdudlaşdırmaq lazımdırmı, yoxsa Britaniya və ya ABŞ ilə əməkdaşlıq etməlidirlər. Digərləri hesab edirlər ki, blok artilleriya əvəzinə yol infrastrukturuna investisiya qoymalıdır.  

Qeyd edilir ki, Ukrayna Silahlı Qüvvələrinin bərpası 10 il ərzində təxminən 175 milyard dollara başa gələ bilər. Bu, atəşkəs əldə edildiyi anda Ukrayna ordusunun hansı vəziyyətdə olacağından və nə qədər ərazini müdafiə etməli olacağından asılıdır. 40 min nəfərlik sülhməramlı qüvvələrin saxlanması isə bu müddətdə təxminən 30 milyard dollar tələb edəcək.  

Bu vəsaitin böyük hissəsi Aİ üzv dövlətlərinin hərbi gücünü artırmağa və ümumi müdafiə büdcəsini ÜDM-in təxminən 3,5%-nə qədər yüksəltməyə sərf olunacaq. Əlavə maliyyə artilleriya ehtiyatlarının, hava hücumundan müdafiə sistemlərinin və raket komplekslərinin alınmasına yönəldiləcək. Bu, Aİ-nin şərq sərhədlərini möhkəmləndirəcək, bloka daxil olan orduların sürətli yerləşdirilməsinə şərait yaradacaq və Avropanın müdafiə sənayesinin kütləvi inkişafına təkan verəcək.  

Əgər bu maliyyələşdirmə borc öhdəlikləri hesabına həyata keçirilərsə, növbəti 10 ildə NATO-nun beş ən iri Avropa üzvünün borc ehtiyacları daha 2,7 trilyon dollar təşkil edəcək.  

Lazımi miqyasda resursları səfərbər etmək üçün Avropa hökumətləri öz büdcə strukturlarını ciddi şəkildə yenidən nəzərdən keçirməli, müdafiə sənayesini yenidən qurmaq üçün şirkət rəhbərləri ilə sıx əməkdaşlıq etməli və böyük ehtimalla, ortaq borc buraxılışına razılaşmalıdırlar. Bu isə elə bir siyasi iradə, strateji baxış və fədakarlıq tələb edir ki, indiyədək Aİ ölkələrinin əksəriyyəti bunu nümayiş etdirməyib.  

Bundan başqa, səhiyyə, təhsil və sosial təminat xərcləri ilə bağlı çətin seçimlər edilməli olacaq. Üstəlik, bu qərarlar, xüsusilə də Aİ-nin sərhədyanı bölgələrində Kremlin təhriki ilə qızışdırılan xalq narazılığı fonunda veriləcək.  

Bloomberg-in hesablamalarına görə, Ukrayna müharibə zamanı dağılan binaların və infrastrukturun bərpasına təxminən 230 milyard dollar xərcləməli olacaq. Əgər bu sahədə lazımi maliyyə vəsaiti ayrılarsa və möhkəm sülh razılaşması əldə olunarsa, Ukraynanın enerji, sənaye və tikinti sektorları sürətlə inkişaf edə bilər. Bu da zamanla Aİ-yə düşən yükü azaldacaq.  

Bundan əlavə, Kiyev Trampın diqqətini öz təbii sərvətlərinə – uran, litium və qrafit ehtiyatlarına yönəldə bilib.  

Lakin hazırda Ukraynanın bərpa üçün ehtiyacları ilə vəd edilmiş maliyyə vəsaiti arasında 130 milyard dollarlıq fərq var. Bu isə ölkənin iqtisadi bərpasını təhlükə altına qoya və onun uzunmüddətli dayanıqlılığını sarsıda bilər.  

Xatırladaq ki, ABŞ prezidenti Donald Tramp Vladimir Putinlə telefon danışığında müharibənin dayandırılması üçün danışıqlara başlamağa razılıq verib. Bu, Vaşinqtonun əvvəlki siyasətindən dönüş hesab edilir.  

ABŞ-ın maliyyə naziri Skot Bessent isə Ukrayna prezidenti Volodimir Zelenskiyə iqtisadi tərəfdaşlıq sazişi təqdim edib.  

Avropa rəsmiləri isə Trampın onlardan Ukraynanın bərpasının maliyyələşdirilməsini və orada sülh müqaviləsinin icrasını təmin edəcək qoşunların yerləşdirilməsini tələb edəcəyini gözləyirlər, baxmayaraq ki, onların özləri bu sazişin əldə olunmasında iştirak etməyiblər.

Alpər