TRİİP layihəsi bölgəyə barış gətirəcək ANALİZ

Birgə müəssisələr və infrastruktur layihələri texniki mərhələyə keçəcək

Natiq Miri: “2026-cı ilin seçkilərindən sonra ABŞ-Ermənistan layihələri sürətlənəcək”

ABŞ-nin Ermənistandakı fövqəladə və səlahiyyətli səfiri Kristina Kvin deyib ki, "Tramp marşrutu" layihəsinin həyata keçirilməsinə rəhbərlik edəcək işçi qrupları artıq yaradılıb və ilin sonuna qədər ilk iclaslarını keçirəcək. Səfir bildirib ki, ABŞ və Ermənistan hökumətləri layihənin hazırlanması və icrası üçün zəruri strukturların formalaşdırılması üzərində işləyirlər. Həmçinin "Tramp marşrutu"nun planlaşdırılması və tikintisinə rəhbərlik edəcək birgə Ermənistan-ABŞ strukturu formalaşdırılır. Kristina Kvin xatırladıb ki, 8 avqust tarixində Prezident Donald Trampın Baş nazir Nikol Paşinyan və Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevlə görüşü ABŞ-Ermənistan münasibətlərində dönüş nöqtəsi olub. Onun sözlərinə görə, həmin görüşdən sonra “geri dönüş yoxdur” və uzun illərdir regionda tərəqqiyə mane olan problemlərin həlli üçün real imkan yaranıb. Səfir əlavə edib ki, ABŞ Ermənistan və Azərbaycan arasında sülh sazişinin imzalanmasını və ratifikasiyasını qətiyyətlə dəstəkləyir və bu istiqamətdə işi davam etdirəcək: Türkiyə və Azərbaycanla münasibətlərin normallaşdırılması istiqamətində aparılan işlər fonunda ABŞ, Ermənistanın Şərq-Qərb ticarət marşrutlarına tam inteqrasiyasını dəstəkləməyə hazırdır".

Ermənistan Baş naziri Nikol Paşinyan da Berlində deyib ki, "TRIPP" Orta Dəhlizin vacib tərkib hissəsinə çevrilə bilər. Onun sözlərinə görə, "Tramp marşrutu" irimiqyaslı layihəsi Ermənistan və Türkiyə arasında kommunikasiyanın açılması ilə yanaşı, Avropa, Cənubi Qafqaz və Mərkəzi Asiya arasında maneəsiz rabitəni təmin etməklə Orta dəhlizin mühüm tərkib hissəsi olmaq üçün hər şansa malikdir". Paşinyan əlavə edib ki, təşəbbüs gələn ildən başlaya bilər. Baş nazirin sözlərinə görə, bu layihə əlaqəni genişləndirəcək və bütün regiona iqtisadi fayda gətirəcək, Bakı ilə İrəvan arasında sülhün əldə edilməsində daha bir vacib amilə çevriləcək. Paşinyan 8 avqustda Vaşinqtonda ABŞ Prezidenti Donald Trampın iştirakı ilə imzalanmış Ermənistan və Azərbaycan arasında birgə bəyannamənin, İrəvanın sənədin bütün şərtlərinə riayət etmək öhdəliyinin vacibliyini xatırladıb: "Vaşinqtonda əldə edilən ən vacib nailiyyətlərdən biri Ermənistan və Azərbaycan arasında daxili, ikitərəfli və beynəlxalq nəqliyyat üçün səyahətlərin açılması barədə razılaşma olub". 

Politoloq Natiq Miri Sherg.az-a açıqlamasında deyib ki, 2026-cı il iyun ayına qədər demək olar ki, bütün hüquqi tənzimləmələr, o cümlədən işçi qrupların yaradılması, ABŞ-Ermənistan birgə strukturunun formalaşması, konkret işlərin reallaşdırılması hazır olacaq. Ekspert hesab edir ki, hətta proseslər sürətlənərsə, gələn ilin üçüncü ayınadək yekunlaşdırmaq mümkündür: "Niyə iyun ayınadək proses uzadılır? Çünki 2026-cı il seçkiləri Paşinyanın komandası və ümumən Ermənistan üçün taleyüklü bir siyasi hadisədir. Yəni parlament seçkilərinə ciddi hazırlığın görülməsinə ehtiyac var. Müxalifətdə olan qarşı tərəf Rusiyanın dəstəyi ilə bu prosesə ciddi hazırlaşır. Rusiya Moldovada uğradığı məğlubiyyəti Ermənistanda kompensasiya etməklə dolayısı ilə Cənubi Qafqazda varlığını davam etdirməyə çalışır. Moldovada baş verənlər Ermənistanda təkrarlanarsa, bu, Rusiyanın Cənubi Qafqazı itirməsi anlamına gəlir. O səbəbdən Paşinyan hökumətinin başının daha çox seçkilərə qarışması başadüşülən və zəruridir. Dəmiryol və digər infrastrukturların tikintisi məhz iyun seçkilərindən sonra başlayacaq. Başqa heç bir problem görünmür. Hiss olunur ki, artıq hüquqi tənzimləmələr intensivləşib. Qısa zaman ərzində birgə müştərək müəssisə, yəni "Tramp kampaniyası" fəaliyyətə başlayacaq. Bundan sonra məsələ texniki xarakter daşıyacaq. ABŞ administrasiyası, həmçinin Azərbaycan və Ermənistan üçün "Tramp marşrutu" layihəsinin tezləşdirilməsi strateji əhəmiyyət daşıyır. ABŞ və Ermənistanın prosesi sabotaj edəcəyi inandırıcı deyil". 

Analitik vurğulayıb ki, Gürcüstanın bu məsələyə qısqanc yanaşması da müzakirə mövzusudur: "Son zamanlarda bəzi anlaşılmazlıqlar meydana gəldi. Ermənistan yüklərinin Azərbaycan və Gürcüstan vasitəsilə daşınmasında, o cümlədən Azərbaycana ixrac edilən bəzi məhsulların gətirilməsində Gürcüstan tərəfindən müəyyən problemlər yaradıldı. Bu faktın özü də göstərir ki, Orta Dəhlizin fasiləsiz fəaliyyət göstərməsi üçün Zəngəzur dəhlizi kimi alternativlərə, yeni nəqliyyat kommunikasiyalara böyük ehtiyac var. Hər nə qədər qonşu Gürcüstanı özümüzə yaxın bilsək də, unutmayaq ki, Tbilisi hökumətində də problemlər var və görünür, tam etimad mümkün deyil. Söhbət gizli kanallarla Rusiyadan asılı olan bir rejimdən gedir. Prosesin sürətlənməsinə təsir edən başqa geosiyasi amillər də var. Rusiya-Ukrayna müharibəsinin bitməsi, yəni sona yaxınlaşması müzakirə olunur. Ona görə də nəticəsindən asılı olmayaraq, layihənin bitirilməsinə ehtiyac var. "TRİİP" layihəsi sülh prosesinə töhfə verməklə yanaşı, həm də cəmiyyətlərarası barışığı da təmin edəcək. Yol, ticarət və iqtisadi əməkdaşlıq sülhə ciddi töhfə verən ünsürlərdir. ABŞ, Azərbaycan və Ermənistan da bunu yaxşı başa düşür".