Tudor İngiltərəsinin ən çox nifrət edilən qadını əslində, kim idi?

XVI əsrin aristokratı Ceyn Boleyn dəhşətli bir ittihamla üz-üzə qalmışdı: o, həm öz ərini, həm də VIII Henrinin iki həyat yoldaşını – baldızı Anna Boleyni və Ketrin Hovardı satmaqda günahlandırılırdı. Bəs o, həqiqətənmi "seks xəstəsi" bir casus idi, yoxsa zalım tiranın qəddarlığını pərdələmək üçün bir qurban?

Kulis.az xəbər verir ki, yazıçısı Filippa Qreqori özünün "Boleyn xaini" adlı yeni tarixi trillerində məhz bu suallara cavab axtarır.

Məhkəmənin ən nifrət edilən qadını

Dəyişkən xarakterli Kral VIII Henrinin sarayında heç kim təhlükəsiz deyildi; kraliçaların və əyanların sirdaşları qəfildən hər şeyi dəyişə bilərdilər. VIII Henri tərəfindən edam edilən beş kraliçaya, o cümlədən baldızı Anna Boleynə və Annanın əmisi qızı Ketrin Hovarda xidmət edən saray xanımı Ceyn Boleyn də uzun müddət xain kimi qələmə verilib. Ətrafındakı hər kəs edam kötüyünə göndərildiyi halda şübhəli şəkildə sağ qalan Ceyn onları satmaqda günahlandırılır və "Tüdor İngiltərəsinin ən çox nifrət edilən qadını"na çevrilirdi.

1529-cu ildə Roçford vikontessası titulu alan bu bədnam fiqur "Digər Boleyn qızı" (2008-ci ildə Natali Portman və Skarlett Yohanssonun iştirakı ilə filmə də uyğunlaşdırılıb) romanının müəllifi Filippa Qreqorinin yeni əsərinin mərkəzində dayanır. Qreqori BBC-yə müsahibəsində deyir:

"Ceyn hər bir Tüdor tarixi həvəskarı üçün bu hekayənin tam mərkəzində dayanan və heç nəyə baxmayaraq, Boleynlərin süqutundan sağ çıxan bir müəmmadır".

Sirr və sensasiya dolu bir həyat

Təxminən 1505-ci ildə Ceyn Parker kimi dünyaya gələn qəhrəmanımız saraya cəmi 11 yaşında – VIII Henrinin ilk arvadı Araqonlu Ketrinin fəxri xidmətçisi kimi gəlib. O, Boleyn ailəsi ilə də burada tanış olub və 20 yaşında Corc Boleynlə evlənib.

Arxivlərdə Ceyn haqqında çox az məlumat qalıb ki, bu da hekayəçilərə sensasiyalı nağıllar uydurmaq üçün geniş meydan verib. Ceynin günümüzə gəlib çatan rəsmi bir portreti belə yoxdur. Ehtimal olunur ki, onun əksər rəsmləri 1541-ci ildə, Ketrin Hovardın yaraşıqlı saray əyanı Tomas Kulpeperlə sevgi macərasına köməklik etdiyi üçün "brodel madamı" adlandırılaraq vətənə xəyanətdə ittiham edildiyi zaman məhv edilib. Bu macəranın sonu hər üçü üçün faciəli bitib: əvvəlcə Kulpeperin boynu vurulub, iki ay sonra, 1542-ci ilin 13 fevralında isə Ketrin və Ceyn London qülləsində edam olunub.

Qreqorinin fikrincə, Ceyn etdiyi hərəkətlərdən çox, bu hərəkətlərə verilən "köhnəlmiş izahlar" səbəbindən nifrət qazanıb. Viktoriya dövrünün əxlaqçıları onun bu sevgi macərasında iştirakını "pis" qadın olmasının sübutu kimi görürdülər. Freydist tarixçilər isə onu "pervers arzularla idarə olunan seks xəstəsi" kimi qələmə verirdilər. Qreqori isə buna qətiyyətlə etiraz edir:

"Məncə, Ceyn ehtiras və ya başqa bir günahla idarə olunmurdu. O, qeyri-adi şəraitdə sağ qalmağa və inkişaf etməyə çalışan normal bir qadın idi".

Qardaşla bacının qətli: Ceyn günahkardırmı?

Ceyn 1536-cı ildə də Anna Boleynin devrilməsində mühüm rol oynamaqda ittiham edilib. Anna dörd saray əyanı ilə zinakarlıqda ittiham olunanda, onun geriyə yolunun qalmadığından əmin olmaq üçün qardaşı Corcla (Ceynin əri) insest əlaqədə olması barədə uydurma bir ittiham da əlavə edildi. İddialara görə, bunu krala çatdıran bacı-qardaşın yaxınlığını qısqanan Ceyn idi.

Lakin tarixçi Treysi Borman bu iddiaları rədd edir:

"Əslində, buna dair çox az sübut var. Ceyn Annanın evindən ifadə verməyə məcbur edilən bir çox adamdan biri idi və onun ifadəsinin həlledici olduğuna dair heç bir göstəriş yoxdur. Əksinə, onun öz əri üçün Krala yalvardığını bilirik".

Ambisiyalı qadının süqutu

Ceynin xilas yolu tapması isə onun ambisiyalarından qaynaqlanırdı. 1536-cı ildə, ərinin edamından qısa müddət sonra təhlükəli saraya qayıtması onun qəddar bir qadın olduğu təsəvvürünü yaratdı. Lakin o dövrdə sarayda sağ qalmaq üçün Ceyn güclü patriarxlara – Tomas Hovarda və daha sonra Tomas Kromvelə güvənmək məcburiyyətində qalmışdı. Onlar isə saray sirlərini öyrənmək üçün Ceyndən istifadə edir və vəziyyət dəyişən kimi onu kənara atırdılar.

Yazıçı Filippa Qreqori "Boleyn xaini" əsərində bizi Ceyni yox, onun ətrafındakı güc strukturunu qınamağa dəvət edir:

"Bu, tiranlıq haqqında bir romandır. Hakimiyyətin bir adamın əlində cəmləşdiyi və çox az adamın ona qarşı durmağa cəsarət etdiyi bir dövrün hekayəsidir".

Romanda Ceynin hekayəsi xain bir qadının sonu kimi yox, təhlükəni çox gec dərk etməyin faciəvi xəbərdarlığı kimi təqdim olunur.