Icma.az
close
up
RU
Menu

Dünya onların görüşünə köklənib: Müharibələrə son qoyulacaq?

Səhiyyədə gizli qalan vergi problemi gündəmə gəldi

Söküntü başlamazdan əvvəl vətəndaşlar əmlaklarını qiymətləndirməlidir? Açıqlama

MRT, KT, PET CT: Xərçəngi dəqiq hansı müayinə aşkarlayır?

“Səhiyyə sahəsində vergi və sosial ödənişlərə yenidən baxılmalıdır”

Xankəndidə Zəfər Gününə həsr olunmuş mini futbol turnirinə yekun vurulub

Kosmosdakı musiqimiz: Çahargah Ahəngi “Voyager”ə necə yazılıb? │ VİDEO

Məşq zamanı huşunu itirən “Bavariya”nın baş məşqçisi geri qayıdır

SOCAR: İşçilərin səriştəliliklərinin qiymətləndirilməsi istehsal prosesinin tərkib hissəsidir

Vətən müharibəsinin xronikası: 16 oktyabrda Xocavəndin bir sıra kəndləri işğaldan azad edilib

Cəmi 1 saata 3 növ xərçəngi aşkar edən metod

Hansı qan analizi Alsheymeri 10 il öncədən xəbər verir?

Azərbaycanda qızıl 15 faizə qədər ucuzlaşa bilər

Tarixi körpüdən strateji tərəfdaşlığa: Azərbaycan və Vyetnamı iqtisadi uğura aparan ortaq yollar

Bakının 27 istiqamətində tıxac VAR Foto

Könül Xasıyevanı pub da görəndə dəhşətə gəldim” Məşhur bloqer VİDEO

Altı vəkil Kollegiyadan xaric olunub, 27 si cərimələnib

Bu qədər “xiyar” bir arada Yeni dünya rekordu+Fotolar

Slovakiyalı basketbolçu: “Məncə, Bakıda bizim azarkeşlərimiz daha çox idi”

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

Türkiyəyə “səsini kəs” deyən Pişəvərinin tarixi səhvi

Türkiyəyə “səsini kəs” deyən Pişəvərinin tarixi səhvi

Icma.az bildirir, Axar.az portalına istinadən.

Bu gün 1945-ci ilin 12 dekabrında Güney Azərbaycanda qurulan 1 illik Cənubi Azərbaycan Milli Hökumətinin 80 illiyi, süqutunun isə 79-cu illiyidir.

Hər il bu günlə bağlı çox sayda məqalələr yazılır, “tariximizin qızıl səhifəsi”, “azərbaycanlıların azadlıq nəğməsinin tərənnümü”, “azadlığa susamış xalqın üsyanı” və başqa bu kimi köhnəlmiş, təkrar və bezdirici ifadələrlə tarixi hadisənin ildönümü yola verilir. Bu yazılarda Cənubi Azərbaycan Milli Hökumətinin qurulma səbəbləri qeyd olunduğu, şəninə təriflər yağdırıldığı halda, onun süqutuna səbəb olan amillər barədə ciddi fikir bildirilmir, Sovetlər Birliyi dönəmindən qalan bayağı ifadələrlə məsələ ört-basdır edilir. Ancaq düşünülmür ki, həmin dövr Güney Azərbaycan İranda milli təfəkkürün, milli hərəkatın ən güclü məkanı olduğu, bunun muxtariyyətlə nəticələndiyi bir halda, Cənubi Azərbaycan Milli Hökuməti niyə qurulmasının 1 illiyində ağır məğlubiyyətlə üzləşdi və bugünkü Güney Azərbaycan və azərbaycanlılara zidiyyətli miras qoydu?

Düzdür! Seyid Cəfər Pişəvərinin rəhbərlik etdiyi Azərbaycan Demokratik Firqəsinin təcrübəsi İranın müasir tarixində bu qəbildən olan və milli muxtariyyətlə nəticələnən yeganə nümunədir. Həmin hökumət (muxtariyyət) bir illik fəaliyyəti dövründə təcrid və müflis olmuş Güney Azərbaycan iqtisadiyyatını yenidən qurmaq, torpaq islahatları aparmaq, universitet təsis etmək, qadınlara səs vermək hüququnu tanımaq, Təbrizi modernləşdirmək, Təbrizin əmək bazarında tarazlığı bərpa etmək və ən əsas Azərbaycan dilində rəsmi təhsil təşkil etmək kimi yaddaqalan işləri həyata keçirib. Ancaq bütün bu xidmətlərə baxmayaraq, Pişəvərinin başçılıq etdiyi Azərbaycan Demokrat Firqəsinin mirası həm də siyasi məğlubiyyəti ilə yadda qalıb və bu, həm də azərbaycanlılara “döyüşsüz məğlubiyyət”in məyusluğunu miras qoyub.

Cəsarətinə və fədakarlığına baxmayaraq, Seyyid Cəfər Pişəvəri strateji səhv edərək, mümkün olan vaxtda Tehrana təzyiqi artırmaq, ölkədə yaşayan başqa xalqlarla birlikdə modern idarəçilik sisteminin, üsul-idarəsinin qurulmasına çalışmaq əvəzinə, imperiya rejiminin islahatını və “qanuni yollarla monarxiyanın hakim olduğu İranın demokratikləşdirilməsi” kimi utopiyaya üstünlük verib. Bu xəyalı o qədər güclü olub ki, hətta 1946-cı ilin payızında, İranın vaxtkı baş naziri Qəvam əs-Səltanə Azərbaycan Milli Hökumətini aradan götürmək və fədailəri dağıtmaq üçün son hazırlıqları görərkən belə, Pişəvəri 15-ci məclisə seçkilərin və qanuni metodların zəruriliyində israr edib.

Bu yanlış hesablama isə Azərbaycan Demokrat Firqəsinin, Milli Hökumətin və Güney azərbaycanlıların taleyini həll edib. Paytaxta doğru hərəkət etmək və ya Cənubi Azərbaycan müstəqil dövlətini elan etmək əvəzinə, hətta Zəncanı da Tehrana verib geri çəkilib; və səhvlərini çox gec, Tehran ordusunun qırğın və talanlara başlamasından sonra başa düşüb.

Sərəncamında 11 min silahlı fədai olduğu halda Milli Hökumət adına layiq ciddi müqavimət göstərmək əvəzinə geri çəkilib, Güney Azərbaycanın sonrakı nəsillərini uzun illər boyu ümidsizlik, məyusluq və baş verən məğlubiyyətin vurduğu mənəvi və psixi ağrılarla üz-üzə qoyub.

Geri çəkilməyin nəticəsində isə şah ordusu ciddi müqavimətlə üzləşmədən Azərbaycana girib, 30 minə yaxın insanı güllələyib, asıb, aralarında çox sayda qadın və uşaq da olmaqla, minlərlə insanı ölüm düşərgələrində, həbsxanalarda aclıqdan öldürüb.

Və bununla da aydın olub ki, təslim olmaq qırğın və sürgünün qarşısını almır, həm də onu daha da gücləndirir, sonrakı repressiyaların artmasına zəmin yaradır.

Düzdür, Seyid Cəfər Pişəvərinin və başçılıq etdiyi qurumun rəhbərliyinin Sovetlər Birliyinə günün tələbinə uyğun məcburi də olsa inanması, güvənməsi də Cənubi Azərbaycan Milli Hökumətinin süqutunda müstəsna rol oynayıb. Dövrün vəziyyətinə uyğun olaraq, Moskva Cənubi Azərbaycan Milli Hökumətinin və Cənubi azərbaycanlıların taleyini qumara qoyub, siyasi maraqlar uğrunda qurban verib.

Pişəvəri elə bunu da Azərvaycan Sovet Sosialist Respublikasına məcburi mühacirətindən sonra anlayıb, “Moskvaya güvənmək əvəzinə İrandakı xalqlarla birgə mərkəzi hökumətin devrilməsinə, yeni sistemin qurulmasına çalışmalı” olduqlarını etiraf edib, elə bu da onun heç vaxt geri qayıda bilməməsi üçün aradan götürülməsinə səbəb olub.

Cənubi Azərbaycan Milli Hökumətinin başçısı həm də Sovetlər Birliyinin yer aldığı sosialist cəbhəsində tənqidlə qarşılaşmamaq üçün istəmədən Güney Azərbaycanın təcrid olunmasına və Moskvanın mərhəmətinin ümidinə qalmasına imkan yaradıb.

Xarici, xüsusən Türkiyə mediası, Ankara radiosunun Milli Hökumətlə bağlı yayımladığı veriliş və materiallara, Türkiyə mediasının Güney Azərbaycanı müstəqil dövlət kimi təbliğ etməsinə etiraz edən Pişəvəri onları qalmaqal yaratmaqda ittiham edib, “sadə məsələni qlobal problemə çevirərək İrana ziyan vurmaq”da günahlandırıb.

“Əgər türk mürtəceləri türk xalqını Amerika müstəmləkəçilərinin qucağına atmaq istəyirlərsə, biz heç nə deyə bilmərik, ancaq Azərbaycanı İrandan ayırmağı düşünmürük. Türklər bunu başa düşməli, səslərini kəsməli və bizi rahat buraxmalıdırlar” - Pişəvərinin sözüdür.

Və sonda!

Bütün bunlara baxmayaraq, S.C.Pişəvərinin başçılıq etdiyi Cənubi Azərbaycan Milli Hökuməti Güney azərbaycanlıların, ümumiyyətlə İranda yaşayan türklərin müasir tarixində öz müqəddəratını təyin etmək uğrunda unudulmaz təcrübələri, hələ də söykənə biləcəkləri hüquqi bazadır. Ona görə ki, o gündən bu yana o səviyyədə yeni bir təcrübə, uğur əldə edilməyib.

Ən son yeniliklər və məlumatlar üçün Icma.az saytını izləyin, biz hadisənin gedişatını izləyirik və ən aktual məlumatları təqdim edirik.
seeBaxış sayı:273
embedMənbə:https://axar.az
archiveBu xəbər 12 Dekabr 2025 07:00 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Dünya onların görüşünə köklənib: Müharibələrə son qoyulacaq?

18 Noyabr 2026 13:51see359

Səhiyyədə gizli qalan vergi problemi gündəmə gəldi

18 Noyabr 2026 12:19see309

Söküntü başlamazdan əvvəl vətəndaşlar əmlaklarını qiymətləndirməlidir? Açıqlama

18 Noyabr 2026 14:55see279

MRT, KT, PET CT: Xərçəngi dəqiq hansı müayinə aşkarlayır?

18 Noyabr 2026 18:31see253

“Səhiyyə sahəsində vergi və sosial ödənişlərə yenidən baxılmalıdır”

18 Noyabr 2026 12:29see248

Xankəndidə Zəfər Gününə həsr olunmuş mini futbol turnirinə yekun vurulub

19 Noyabr 2026 01:55see243

Kosmosdakı musiqimiz: Çahargah Ahəngi “Voyager”ə necə yazılıb? │ VİDEO

19 Noyabr 2026 00:18see229

Məşq zamanı huşunu itirən “Bavariya”nın baş məşqçisi geri qayıdır

19 Noyabr 2026 02:01see224

SOCAR: İşçilərin səriştəliliklərinin qiymətləndirilməsi istehsal prosesinin tərkib hissəsidir

19 Noyabr 2026 02:14see224

Vətən müharibəsinin xronikası: 16 oktyabrda Xocavəndin bir sıra kəndləri işğaldan azad edilib

18 Noyabr 2026 04:19see221

Cəmi 1 saata 3 növ xərçəngi aşkar edən metod

18 Noyabr 2026 19:49see206

Hansı qan analizi Alsheymeri 10 il öncədən xəbər verir?

18 Noyabr 2026 16:56see202

Azərbaycanda qızıl 15 faizə qədər ucuzlaşa bilər

18 Noyabr 2026 21:21see202

Tarixi körpüdən strateji tərəfdaşlığa: Azərbaycan və Vyetnamı iqtisadi uğura aparan ortaq yollar

18 Noyabr 2026 21:07see199

Bakının 27 istiqamətində tıxac VAR Foto

18 Noyabr 2026 19:16see193

Könül Xasıyevanı pub da görəndə dəhşətə gəldim” Məşhur bloqer VİDEO

18 Noyabr 2026 17:22see193

Altı vəkil Kollegiyadan xaric olunub, 27 si cərimələnib

18 Noyabr 2026 20:00see193

Bu qədər “xiyar” bir arada Yeni dünya rekordu+Fotolar

19 Noyabr 2026 00:23see187

Slovakiyalı basketbolçu: “Məncə, Bakıda bizim azarkeşlərimiz daha çox idi”

19 Noyabr 2026 01:24see183

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

19 Noyabr 2026 21:02see182
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri